D/s

Wat is D/s?

D/s (Engels: dominance and submission) is de vorm van BDSM waarin de ene persoon de leiding neemt en de andere die vrijwillig afstaat. D/s draait om macht en niet om pijn: er hoeft geen touw en geen klap aan te pas te komen, en seks evenmin. Een D/s-dynamiek kan één avond duren of jarenlang doorlopen.

Hoe een D/s-dynamiek in de praktijk werkt

D/s ziet er van buiten meestal uit als niets bijzonders. Wat het onderscheidt, is wie er beslist.

Neem de kleinste vorm, één avond. Vooraf spreken twee mensen af wat er gebeurt, wat er zeker niet gebeurt en welk woord alles stopt. Daarna neemt de een de beslissingen. Waar je zit, wanneer je iets mag, hoe je aangesproken wordt. De ander hoeft niets meer te bedenken. Om elf uur is het klaar en zitten ze weer als twee gelijkwaardige mensen op de bank, en er kwam misschien geen enkel voorwerp aan te pas.

De tweede vorm heeft geen begin- en eindtijd, en is daarom moeilijker te herkennen. Eén afspraak loopt door de gewone week: wie bepaalt wat er ‘s avonds gegeten wordt, of er een bericht gestuurd wordt voordat iemand naar bed gaat. Geen scène, geen kamer, geen kostuum. Alleen een regel die blijft staan als niemand kijkt. Zo begint bijna elke 24/7-dynamiek.

Dat pijn geen onderdeel hoeft te zijn, is geen mening. De systematische review van De Neef en collega’s in Sexual Medicine haalt Cross en Matheson aan: het is macht die de kern van BDSM-interacties vormt, en pijn, bondage en vernedering zijn slechts middelen om samen een verschil in status te maken. In D/s blijft dat gereedschap in de kast.

Waar de afkorting D/s vandaan komt

Uit een schrijfafspraak, en die verklaart de hele notatie.

De encyclopedie-ingang over dominance and submission omschrijft D/s als een geheel van gedragingen, gewoonten en rituelen waarbij de ene persoon zich aan de andere onderwerpt, in een erotische scène of als leefwijze. Sommige mensen in die wereld schrijven alles wat naar de dominante kant verwijst met een hoofdletter en alles wat naar de onderdanige kant verwijst met een kleine letter. Vandaar de D en de s. Wie die conventie kent, leest in “D/s” meteen een verhouding en niet alleen een afkorting.

De beweging eronder heeft ook een eigen naam. Machtsuitwisseling, in het Engels power exchange, verwijst volgens diezelfde ingang naar het bekrachtigen van de dominant doordát de onderdanige zich aan diens controle overgeeft. Dat is de kern en tegelijk het meest onbegrepen deel: de macht ontstaat aan de kant die hem weggeeft.

Praktisch verloopt die uitwisseling in drie stappen, en ze staan in deze volgorde omdat de eerste de andere twee draagt.

1. Afbakenen. Wensen, grenzen en voorwaarden worden vooraf besproken, inclusief het woord dat alles stopzet. Zonder dat kader mág de dominante kant niets.
2. Overdragen. De onderdanige kant staat een afgesproken stuk beslissingsruimte af, voor een avond of voor een langere periode.
3. Teruggeven. Aan het eind komt die ruimte terug. Dat moment hoort net zo expliciet te zijn als het begin, en het is precies het moment dat het vaakst wordt overgeslagen.

Waarom mensen een D/s-dynamiek willen

Omdat het even scheelt om niet alles te hoeven beslissen, of om precies dat wel te mogen.

Zeldzaam is die wens niet. Joyal, Cossette en Lapierre legden 1.516 volwassenen 55 fantasieën voor en publiceerden dat in The Journal of Sexual Medicine. Hun conclusie over dit onderwerp is kort: thema’s van onderwerping en overheersing waren voor zowel mannen als vrouwen gewoon, en ze hingen bovendien significant met elkaar samen. Wie beide kanten in zich voelt, is dus geen curiositeit maar de regel.

Wat een D/s-dynamiek oplevert is per betrokkene onderzocht. Hébert en Weaver interviewden negen dominanten en twaalf onderdanigen en publiceerden dat in The Canadian Journal of Human Sexuality.

• Voor de onderdanige kant noemden de deelnemers één winstpunt dat alleen bij hun rol hoort: het afstaan van controle zelf. Het weggeven dus, en niet zozeer wat erop volgt.
• Voor de dominante kant stonden er drie andere dingen op de lijst: controle of macht, beloning, en zelfvertrouwen.
• Voor beide kanten samen noemden de geïnterviewden plezier in het plezier van de ander, persoonlijke groei, betere romantische relaties, gemeenschap, psychologische ontlading, vrijheid van hun doordeweekse rol, en jezelf kunnen zijn.

Dat mensen met deze voorkeur er psychologisch niet slechter voorstaan, is apart nagemeten. Wismeijer en Van Assen vergeleken 902 BDSM’ers met 434 anderen en vonden de eerste groep minder neurotisch, extraverter, meer open voor nieuwe ervaringen, gewetensvoller, minder gevoelig voor afwijzing en met een hoger welbevinden, maar ook minder meegaand. Hun eigen samenvatting: BDSM laat zich eerder begrijpen als een vrijetijdsbesteding dan als de uiting van een ziektebeeld. Let op wat dat níet zegt: het gaat over wie zich aanmeldt voor zo’n onderzoek, niet over wat de dynamiek met je doet.

Uit datzelfde interviewonderzoek komt de andere kant. Beide rollen noemden stigma, relatieproblemen en het aanvaarden van je eigen verlangens als last. Daarbovenop noemden dominanten meer werk en meer verantwoordelijkheid, plus onderdanigen die bezitterig worden. Onderdanigen noemden kwetsbaarheid, slechte dominanten, en de moeite om opdrachten te volgen en beslissingen van iemand anders te aanvaarden. Een D/s-dynamiek lost dus niets op wat er tussen twee mensen al niet klopte.

Hoe mensen D/s in het echt doen

De meest voorkomende vorm is de lichtste: één afspraak, binnen één avond, en daarbuiten niets geregeld.

Daarnaast bestaan er varianten die zich vooral in bereik en toon onderscheiden. Er is de vorm rond dienstbaarheid, waarin de onderdanige kant iets doet in plaats van iets ondergaat. Er is de strenge vorm, waarin regels en correctie het spel dragen en discipline het gereedschap is. Er is de verzorgende vorm, waarin sturen en zorgen samenvallen, zoals bij een Daddy Dom. En er is de doorlopende vorm, waarin de afspraak niet stopt als de avond stopt.

Hoe uitgebreid mensen daarover praten, hangt af van hoe lang ze elkaar kennen. Dat laatste is gemeten. Tarleton, Mackenzie en Sagarin legden 202 BDSM’ers voor hoe aanvaardbaar bepaalde manieren van afspreken zijn, en publiceerden dat in Archives of Sexual Behavior. Hun deelnemers hielden vast aan strikte afspraken, maar toonden meer flexibiliteit in langdurige relaties dan in kortdurende. Ook vonden zij uitgebreid onderhandelen belangrijker naarmate een activiteit risicovoller is.

Uit datzelfde onderzoek komt het scherpste verschil tussen de zorgvuldige en de slordige uitvoering. Iets weghalen tijdens een scène werd veel aanvaardbaarder gevonden dan iets toevoegen. En iets toevoegen werd aanvaardbaarder gevonden voor de ontvangende kant dan voor de gevende. Wie de leiding heeft, heeft dus onderweg de minste ruimte om nog iets te opperen. Reden om je eigen wensen vooraf op tafel te leggen, bijvoorbeeld op een domlijst.

Misverstanden over D/s

“D/s hoort bij pijn.” Nee. De review van De Neef en collega’s zet macht in de kern en pijn, bondage en vernedering als middelen die je kunt gebruiken of laten. In D/s worden ze vaak gelaten.

“D/s is hetzelfde als BDSM.” D/s is de D en de s uit die afkorting. De B en de D staan voor bondage en discipline, de S en de M voor sadisme en masochisme. Ze komen vaak samen voor en het zijn verschillende dingen.

“De dominant is de top.” Ook niet. De encyclopedie is er duidelijk over: top en bottom verwijzen naar de actieve en de passieve rol, en er is geen enkele eis dat de dominant ook de top is of de onderdanige de bottom. Je kunt de zeggenschap hebben zonder één handeling uit te voeren.

“Een D/s-relatie is altijd seksueel.” Volgens diezelfde ingang kan een D/s-relatie seksueel of niet-seksueel zijn, langdurig of kortdurend, intiem of anoniem. Dat is een breder veld dan de meeste mensen verwachten.

“D/s is zeldzaam.” Holvoet en collega’s onderzochten 1.027 mensen uit de algemene Belgische bevolking. Van hen had 46,8 procent ooit ten minste één BDSM-gerelateerde activiteit gedaan, deed 12,5 procent dat regelmatig, en noemde 7,6 procent zichzelf een BDSM’er.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, sinds 1990 in de BDSM-wereld en met een achtergrond als psychotherapeut. D/s is het onderdeel waar de meeste vrouwen die mij bellen eigenlijk over willen praten, ook als ze met een ander woord beginnen.

Bijna iedereen zegt een variant op dezelfde zin: ik wil één avond niet degene zijn die alles regelt. Daar zit geen touw bij en geen zweep. Ook geen kooi. Er zit een agenda achter, en vier mensen die iets van iemand nodig hebben.

Na een paar honderd gesprekken durf ik dit wel te zeggen: hoe lichter de vorm, hoe groter het effect. Een afspraak over wie er praat als de kelner komt, doet vaak meer dan een hele scène.

En dit zie ik elke keer terugkomen. Het overdragen lukt meestal wel. Het teruggeven is het lastige deel. Ik zeg daarom altijd hardop wanneer het klaar is, ook als dat onelegant klinkt, omdat de terugweg net zoveel aandacht vraagt als de heenweg. Dat teruggeven hoort net zo goed bij een BDSM-date als de scène zelf.

Wat je zelf kunt doen

• Begin bij wat er níet gebeurt. Noem eerst je harde nee’s, dan is alles wat overblijft daarna vrij, en hoef je onderweg minder te onderhandelen.
• Spreek één stopwoord af dat altijd geldt, ook buiten een scène, en zeg vooraf hardop wat er gebeurt zodra het valt.
• Zet je eigen wensen ook op papier als jij de leiding neemt. Onderweg iets toevoegen wordt van de gevende kant het minst geaccepteerd, dus vooraf is de enige goede plek.
• Kies één kleine regel in plaats van een groot scenario: één afspraak over één ding, één week lang. Dat is de fout die beginners het vaakst maken. Ze bouwen een heel bouwwerk en houden het drie dagen vol.
• Zeg hardop wanneer het klaar is. Beëindig de afspraak net zo uitdrukkelijk als je hem begon, en check daarna hoe het bij de ander zit; een drop komt vaak pas dagen later.
• Praat uitgebreider naarmate het risico stijgt. Dat is wat ervaren BDSM’ers zelf ook doen, en het is de goedkoopste verzekering die er is.

Meer lezen over D/s

Op deze site gaat de blogcategorie over dominantie over hoe de twee kanten van machtsuitwisseling in de praktijk voelen, en beschrijft een dominante gigolo waarom de fantasie om de leiding uit handen te geven zo hardnekkig is. De rol zelf staat bij dominant, de langste vorm van deze dynamiek bij 24/7.

Buiten deze site is de systematische review van De Neef en collega’s het beste startpunt: vrij te lezen, en het enige overzicht dat de hele onderzoeksliteratuur over BDSM naast elkaar legt. Wil je mensen zelf horen, dan vertellen dominanten en onderdanigen bij Hébert en Weaver apart wat hun kant oplevert en wat eraan tegenvalt.

Bronnen

• Bondage-Discipline, Dominance-Submission and Sadomasochism (BDSM) From an Integrative Biopsychosocial Perspective: A Systematic Review. De Neef, Coppens, Huys & Morrens, Sexual Medicine 7(2), 129–144, 2019. Levert de stelling van Cross en Matheson dat macht de kern van BDSM-interacties vormt en dat pijn, bondage en vernedering middelen zijn om samen een statusverschil te maken, en de vaststelling dat psychologisch onderzoek geen noemenswaardige psychopathologie bij BDSM’ers heeft aangetoond.
• Perks, Problems, and the People Who Play: A Qualitative Exploration of Dominant and Submissive BDSM Roles. Ali Hébert & Angela Weaver, The Canadian Journal of Human Sexuality 24(1), 49–62, 2015. Interviews met 9 dominanten en 12 onderdanigen; levert het afstaan van controle als winstpunt dat alleen bij de onderdanige rol hoort, controle, beloning en zelfvertrouwen aan de dominante kant, de gedeelde opbrengsten (waaronder betere romantische relaties, gemeenschap, psychologische ontlading en vrijheid van de doordeweekse rol) en de gedeelde en rolgebonden lasten.
• Consent Norms in the BDSM Community: Strong But Not Inflexible. Tarleton, Mackenzie & Sagarin, Archives of Sexual Behavior 54, 549–559, 2025. 202 deelnemers; levert de grotere flexibiliteit in langdurige relaties dan in kortdurende, dat iets weghalen tijdens een scène aanvaardbaarder wordt gevonden dan iets toevoegen, dat toevoegen aanvaardbaarder is voor de ontvangende dan voor de gevende rol, en dat uitgebreid onderhandelen belangrijker wordt gevonden naarmate de activiteit risicovoller is.
• Fifty Shades of Belgian Gray: The Prevalence of BDSM-Related Fantasies and Activities in the General Population. Holvoet, Huys, Coppens, Seeuws, Goethals & Morrens, The Journal of Sexual Medicine 14(9), 1152–1159, 2017. Steekproef van 1.027 mensen, representatief voor de algemene Belgische bevolking; 46,8 % had ooit ten minste één BDSM-gerelateerde activiteit gedaan, 12,5 % regelmatig, en 7,6 % noemde zichzelf een BDSM’er.
• Psychological characteristics of BDSM practitioners. Wismeijer & Van Assen, The Journal of Sexual Medicine 10(8), 1943–1952, 2013. Vergelijking van 902 BDSM’ers met 434 anderen; de BDSM-groep was minder neurotisch, extraverter, meer open voor nieuwe ervaringen, gewetensvoller, minder gevoelig voor afwijzing en had een hoger welbevinden, maar was minder meegaand, en de auteurs vatten BDSM samen als vrijetijdsbesteding in plaats van als uiting van een ziektebeeld.
• What Exactly Is an Unusual Sexual Fantasy?. Joyal, Cossette & Lapierre, The Journal of Sexual Medicine 12(2), 328–340, 2015. 1.516 volwassenen beoordeelden 55 fantasieën; thema’s van onderwerping en overheersing waren voor zowel mannen als vrouwen gewoon en hingen significant met elkaar samen.
• Dominance and submission. Wikipedia. Levert de omschrijving van D/s als een geheel van gedragingen, gewoonten en rituelen waarbij de ene persoon zich aan de andere onderwerpt, de schrijfafspraak met hoofdletter D en kleine s waar de notatie uit voortkomt, machtsuitwisseling als het bekrachtigen van de dominant door de overgave van de onderdanige, het onderscheid tussen dominant/onderdanig en top/bottom, en dat een D/s-relatie seksueel of niet-seksueel, lang- of kortdurend en intiem of anoniem kan zijn.

Verwante begrippen

• Dominant. De rol aan de D-kant van D/s, en wat die vraagt van wie hem neemt.
• Dom. De afkorting en de aanspreekvorm, met de uitleg over die hoofdletter.
• Domme. De vrouwelijke schrijfwijze daarvan.
• BDSM. De paraplu waar D/s de middelste twee letters van vormt.
• B&D. De andere twee letters, en waarom die vaak apart worden genoemd.
• 24/7. Dezelfde dynamiek, maar zonder eindtijd.
• High protocol. De formele omgangsvorm waarin een D/s-band zichtbaar en hoorbaar wordt gemaakt.
• Master. De titel die hoort bij M/s, de zwaarste variant van deze verhouding.
• Domspace. De toestand waarin de leidende kant tijdens een scène kan komen.
• Femdom. De vorm van D/s waarin de vrouw de D-kant bezet.
• Maledom. De vorm waarin de man die kant bezet, en waarom daar veel minder over geschreven is.
• Findom. De vorm van D/s waarin geld het middel is, met de risico’s erbij.
• Free use. Een afspraak die binnen een D/s-dynamiek wordt gemaakt en die de vraag om toestemming naar voren haalt.
• M/s. De zwaarste vorm van deze uitwisseling, waarin ook het huishouden en het geld eronder vallen.
• Onderdanige. De kleine s van D/s, uitgebreid beschreven.
• Submissie. De handeling waar de kleine s voor staat, los van de persoon die haar verricht.
• Sub. Het label waarmee mensen zichzelf aan die kant plaatsen.
• Switch. Wie binnen deze verhouding van kant wisselt, met de vier assen waarover dat gebeurt.
• Total power exchange. De meest omvattende invulling van deze verhouding, en de reden dat de scene er afstand van neemt.