Sub

Wat is een sub?

Sub is de scene-afkorting voor de onderdanige kant van een BDSM-verhouding: degene die zeggenschap afstaat aan een ander. Het woord is een verkorting van het Engelse submissive. Het is een label dat mensen zichzelf geven, geen vaststelling die iemand anders over hen doet.

Hoe het woord sub in de praktijk gebruikt wordt

Als visitekaartje. Bijna nooit als beschrijving.

Zo klinkt het meestal: iemand schrijft in een profiel “sub, zoekt een dom”, of zegt tijdens een gesprek “ik ben eerder sub dan switch”. In beide gevallen is het een aankondiging van de richting waarin iemand wil dat de avond loopt, niet een opsomming van wat ze prettig vindt. Dat wordt duidelijk zodra je doorvraagt: twee mensen die allebei “sub” in hun profiel hebben staan, kunnen tegenovergestelde dingen zoeken. De een wil bevolen worden en geen hand op haar huid, de ander wil geen enkele opdracht maar wel de zwaarste flogger uit de kast.

Op deze site is de afkorting overigens compleet doorgedrongen: het woord staat er 177 keer, en precies één keer in een andere betekenis, in een juridische zin op de algemene voorwaarden.

Waar het woord sub vandaan komt

Van een afkortingsgewoonte die ouder is dan de scene.

Green’s Dictionary of Slang voert sub als zelfstandig naamwoord met twaalf betekenissen: een subaltern officier, een onderdaan van de koning, een abonnee, een ondergeschikte, een voorschot op je loon, een invaller, een gespreksonderwerp, een abonnement, een onderzeeër, de metro, en een onderaannemer. De BDSM-betekenis staat op nummer elf, met als oudste citaat pas 2004. Alle andere zijn ouder, sommige twee eeuwen; de taalkundige E. Wittmann beschreef sub al in 1914 als een van de standaard afgeknipte Engelse woorden.

Dat maakt de afkorting jonger dan het ding dat ze aanduidt. Waar het Nederlandse onderdanig via onderdaan eeuwen teruggaat, is sub een gebruiksvorm van de laatste decennia, ontstaan omdat mensen elkaar op internet in twee letters moesten vertellen aan welke kant ze stonden.

Waarom mensen zichzelf sub noemen

Omdat het kort is, en omdat het gezelschap oplevert.

Wie het woord voor het eerst op zichzelf plakt, beschrijft dat vaak als opluchting: er blijkt een naam te bestaan voor iets waarvan je dacht dat het alleen van jou was, en er blijken anderen bij te horen. Dat is de eerlijke aantrekkingskracht van een label. Het scheelt bovendien een gesprek van een half uur bij elke nieuwe kennismaking.

Wat het je oplevert hangt af van wie je bent. Voor iemand die de hele dag beslissingen neemt is het de mogelijkheid om er een paar uur geen te nemen. Voor iemand die zich moeilijk laat verzorgen is het een omweg waarlangs verzorging wél binnenkomt. Voor twee mensen samen is het vooral een startpunt: het label zegt in welke richting het gaat, en daarna begint het echte gesprek pas.

Het label doet niets. Het lost geen enkel probleem op dat je zonder label ook had, en het maakt van een partner die niet luistert geen dom.

Wat het label sub niet zegt

“Sub betekent dat je alles doet wat er gevraagd wordt.” Nee. Het zegt alleen aan welke kant van de streep iemand staat. Wat je wel en niet wilt, en het woord waarmee je stopt, komen uit een heel ander gesprek.

“Als je sub bent, ben je ook masochist of bottom.” Dat volgt er niet uit, en het is ook empirisch niet zo. Julie C. La Corte liet in het Journal of Homosexuality een clusteranalyse los op 236.353 ingevulde profielen van de BDSM Test, en de uitkomst is dat geen enkele tweedeling en geen enkel enkelvoudig spectrum werkt als indeling van mensen naar deze rollen. Er zijn minstens twee dimensies nodig.

“Wie soms de andere kant op wil, is dus een switch.” Ook dat klopt niet vanzelf. Hannah L. Tarleton en collega’s onderzochten in Archives of Sexual Behavior 1.104 beoefenaars, en vonden naast 264 mensen die zich uitsluitend aan de dominante kant plaatsen en 369 uitsluitend aan de onderdanige kant, een groep van 78 mensen met rollen aan beide kanten die zichzelf toch geen switch noemen. Het label en het gedrag lopen dus meetbaar uit elkaar.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor. Ik werk vijfentwintig jaar in BDSM en heb een achtergrond als psychotherapeut, en ik krijg dit woord vaker als vraag dan als mededeling: “ben ik eigenlijk wel een sub?”

Ik vraag dan niet of je je zo voelt, maar wat er in je hoofd gebeurt als iemand een beslissing voor je neemt die je zelf ook had kunnen nemen. Op die vraag komt een antwoord waar je iets aan hebt. Het woord is een deur, geen conclusie. En het valt me op dat vrouwen die het label het langst hebben vermeden er meestal het scherpst over kunnen praten zodra ze het eenmaal gebruiken, omdat ze er langer over hebben nagedacht dan iemand die het meteen overnam.

Wat je zelf kunt doen

• Zeg er in één zin bij wat je ermee bedoelt als je het woord gebruikt. “Sub, en ik hou van opdrachten maar niet van pijn” voorkomt meer misverstanden dan een uur chatten.
• Vraag iemand die zichzelf dom noemt wat híj eronder verstaat, voordat je afspreekt. Twee mensen met de juiste labels kunnen alsnog tegenover elkaar staan.
• Behandel het label als iets wat kan veranderen. Neem het woord niet mee als belofte naar een volgende afspraak, en herzie het gerust.
• Laat je grenzen niet door het label bepalen. Dat je sub bent, verplicht je tot niets waar je vooraf geen ja op hebt gezegd.

Meer lezen over sub zijn

• Onderdanige is de uitgebreide pagina over de rol zelf, met het onderzoek naar wie het doet en waarom.
• D/s legt uit waarom die s klein geschreven wordt en hoe machtsuitwisseling werkt.
• Het artikel van La Corte is technisch, maar de kernuitkomst is voor iedereen bruikbaar: één schaal volstaat niet om deze rollen te beschrijven.

Waar dit op deze site past

Weet je nog niet of dit woord bij je hoort, dan is dat geen probleem om vooraf op te lossen. Bij een BDSM-date wordt er eerst gepraat over wat je aantrekt en wat niet, en daar hoeft geen label boven te staan.

Bronnen

• Alignment Beyond the Binaries: The Relationship Between Expansive Gender Identities and Flexible BDSM Roles in a Large-Scale International Sample. Hannah L. Tarleton, Jennifer M. Davis, Alana Schuerwegen, Wim Huys, Elise Wuyts, Kris Goethals, Violette Coppens, Manuel Morrens & Brad J. Sagarin, Archives of Sexual Behavior 55(3), 1279–1289, 2026. Internationale steekproef van 1.104 beoefenaars. Levert de verdeling 264 uitsluitend links van de schuine streep, 369 uitsluitend rechts, 393 switches, en de groep van 78 mensen met rollen aan beide kanten die zichzelf geen switch noemen.
• “Classifying D/s Profiles Without Prior Assumptions: An Application of Cluster Analysis to Social Data”. Julie C. La Corte, Journal of Homosexuality 70(8), 1549–1584, 2023. Clusteranalyse op 236.353 profielen van de BDSM Test. Levert het empirische bewijs dat geen enkele tweedeling en geen enkel enkelvoudig spectrum een werkbare typologie van mensen naar deze rollen oplevert, en dat er minstens twee dimensies nodig zijn.
• sub, n. 1. Green’s Dictionary of Slang, Jonathon Green, digitale editie. Levert de twaalf betekenissen van sub als zelfstandig naamwoord, met de BDSM-betekenis op nummer elf en als oudste citaat 2004 (L. Redhead, Peepshow), tegenover citaten vanaf 1756 voor de subaltern; en de verwijzing naar E. Wittmann, “Clipped Words”, Dialect Notes IV(ii), 1914, waar sub al als standaard afgeknipt woord staat.

Verwante begrippen

• Onderdanige. Het Nederlandse woord voor de rol waar sub de afkorting van is, met het onderzoek eromheen.
• Dom. De afkorting aan de andere kant van de streep.
• D/s. De verhouding waarin die twee afkortingen hun hoofdletter en kleine letter krijgen.
• Bottom. Het label dat vaak met sub samenvalt maar iets anders aanwijst.
• Service sub. De zelfbenoeming die aangeeft dat het om dienstbaarheid draait en niet om pijn.
• Submissive. Het woord voluit, en waarom het in gewoon Engels iets anders betekent.