Dienstbaarheid

Wat is dienstbaarheid?

Dienstbaarheid (Engels: service-oriented submission, ook servitude) is het uitvoeren van persoonlijke taken voor een dominante partner, als invulling van een onderdanige rol. Het draait om dienen in plaats van om pijn of bondage. Niet elke onderdanige is dienstbaar: dienen is één van de vormen die overgave kan aannemen.

Hoe dienstbaarheid er in de praktijk uitziet

Als gewone taken die iets anders gaan betekenen omdat er iemand meekijkt. De encyclopedische omschrijving noemt rollen als butler, serveerster, chauffeur, dienstmeisje of huishoudster, waarbij de dienende persoon voldoening haalt uit het voorrang geven aan de behoeften van de ander. Diezelfde bron voegt eraan toe dat dienstbaarheid onderdeel is van een reeks onderdanige gedragingen, en dat lang niet elke onderdanige dienstgericht is.

Een gangbaar beeld: iemand legt op donderdagavond de kleren voor vrijdag klaar, schenkt de koffie in zonder dat erom gevraagd wordt, en krijgt daarna te horen dat het goed was. Er wordt niets geslagen, niets vastgemaakt en niemand kleedt zich uit. Toch is dat voor een deel van de mensen die dit doen de kern van hun overgave.

Wat zo’n taak van huishoudelijk werk onderscheidt, is dat er iets tegenover staat: opmerken. Een klus die niemand ziet, verandert nergens in.

Hoe dienstbaarheid werkt

De ruil is aandacht, niet arbeid. Wie dient geeft tijd en initiatief weg; wat terugkomt is dat iemand anders bepaalt, meekijkt en het benoemt.

Dat die verhouding buiten de scène doorloopt, is het punt waarop dienstbaarheid verschilt van de meeste andere vormen van BDSM. Dancer, Kleinplatz en Moser ondervroegen 146 mensen die zichzelf als slaaf omschreven, 53 procent vrouw en 47 procent man, tussen de 18 en 72 jaar oud, en stelden in The Journal of Homosexuality vast dat het machtsverschil in zulke relaties zich uitstrekt voorbij tijdgebonden SM of seksuele interactie. Hun tweede bevinding is minstens zo belangrijk: slaven maken wel degelijk gebruik van hun vrije wil wanneer dat in hun eigen belang is.

Voor dienstbaarheid betekent dat allebei iets. De rol houdt niet op als de slaapkamerdeur opengaat, en tegelijk is er geen moment waarop iemand ophoudt zelf te kiezen.

Waarom mensen dienstbaarheid fijn vinden

Omdat dienen concreet is. Waar overgave in een gesprek abstract blijft, is een kop koffie op het juiste moment iets wat je kunt doen en wat meteen klopt of niet klopt.

Hébert en Weaver interviewden negen dominanten en twaalf onderdanigen en vroegen door op wat hun rol oplevert. Onder de voordelen die beide rollen noemden staan “plezier uit het plezieren van anderen” en “vrijheid van je dagelijkse rollen”. Van de onderdanigen kwam daar het loslaten van controle bij.

• Voor wie dient is de winst dat een avond een vorm krijgt. Er is iets te doen, er is iemand die het beoordeelt, en er hoeft niets bedacht te worden.
• Voor wie bediend wordt ligt de winst in het tegenovergestelde: mogen zeggen wat je wilt, zonder het gesprek eromheen dat daar normaal bij hoort.
• Voor een stel is de opbrengst dat een rolverdeling die anders sluipend ontstaat, ineens uitgesproken en afgesproken is.

Bij de moeilijke kanten die onderdanigen in datzelfde onderzoek noemden staan kwetsbaarheid, slechte dominanten, en het opvolgen van bevelen en accepteren van beslissingen. Dienstbaarheid vraagt met andere woorden precies datgene wat mensen het zwaarst vinden, en de kwaliteit van de ander bepaalt of dat draaglijk is.

Hoe mensen dienstbaarheid invullen

De meeste mensen houden het bij één avond met een paar afgesproken taken. Van daaruit lopen er drie routes.

De eerste is protocol: vaste regels over aanspreken, houding en volgorde, die alleen gelden als jullie samen zijn. De tweede is huishoudelijk, met taken die ook op dinsdagochtend doorlopen. De derde is 24/7, waarbij de verhouding permanent is; dat is de vorm die Dancer en collega’s onderzochten en het is de zeldzaamste.

De encyclopedie merkt op dat dezelfde handelingen op een onderdanige of juist op een waardige manier kunnen worden uitgevoerd. Dat verschil, niet de taak zelf, bepaalt meestal of iemand er iets aan heeft.

Misverstanden over dienstbaarheid

“Het is gratis huishoudelijk werk.” Het werk is de vorm, niet de bedoeling. Zonder iemand die de taak opmerkt en beoordeelt, blijft er alleen een klus over, en dat is precies de reden dat dienstbaarheid zonder terugkoppeling doodbloedt.

“Wie dient, heeft niets te zeggen.” Dancer en collega’s vonden juist dat mensen in fulltime slaafrelaties hun vrije wil gebruiken zodra dat in hun eigen belang is. Overgave is geen afwezigheid van keuze.

“Elke onderdanige wil dienen.” Nee. Dienstbaarheid is één smaak binnen onderwerping, en iemand die geniet van pijn of bondage kan een hekel hebben aan taken.

Wat ik er zelf van zie

Bij mij begint dit bijna nooit met het woord dienstbaarheid. Het begint met iemand die vraagt of ze iets voor me kan doen, en die schrikt van hoe fijn ze dat vindt. Wil je ontdekken of dienen jouw kant van overgave is, dan bespreken we dat rustig vooraf bij een BDSM-date.

Na vijfentwintig jaar weet ik hoe klein de taken mogen zijn. Schenken, klaarleggen, wachten tot ik iets zeg. Grote opdrachten werken juist slechter, omdat ze uitmonden in werk en niet in aandacht.

En de fout die ik het vaakst zie: taken afspreken zonder af te spreken wie er iets van vindt. Ik zeg zelf in mijn profiel dat regels voor gedrag prima kunnen, wat je maar wilt afspreken. Waar het misgaat, is als er wel een regel is en geen reactie.

Wat je zelf kunt doen

• Spreek drie taken af, niet tien. Begin klein genoeg om het vol te houden op een gewone werkweek.
• Spreek af wie het opmerkt en wanneer. Een taak zonder terugkoppeling verdwijnt binnen twee weken.
• Zeg vooraf wat er gebeurt als iets niet lukt, want dat moment komt, en improviseren maakt het naar.
• Houd huishoudelijke taken los van straf als je samenwoont; de afwas als correctie vergiftigt de gewone dinsdag.
• Evalueer na een maand en schrap wat alleen nog uit plichtsgevoel gebeurt.

Meer lezen over dienstbaarheid

Op deze site gaat het artikel over discipline en standjes over de regels waarin dienstbaarheid meestal wordt gegoten, en het stuk over de kracht van kruipen over de houding die er het vaakst bij hoort.

Buiten deze site geeft het onderzoek van Hébert en Weaver het eerlijkste beeld, omdat het de nadelen van de onderdanige rol net zo uitgebreid opsomt als de voordelen.

Bronnen

• Perks, problems, and the people who play: A qualitative exploration of dominant and submissive BDSM roles. Ali Hébert & Angela Weaver, The Canadian Journal of Human Sexuality 24(1), 49–62, 2015. Interviews met negen dominanten en twaalf onderdanigen; levert “plezier uit het plezieren van anderen” en “vrijheid van dagelijkse rollen” als voordelen, en kwetsbaarheid, slechte dominanten en het opvolgen van bevelen als moeilijke kanten.
• 24/7 SM slavery. Peter L. Dancer, Peggy J. Kleinplatz & Charles Moser, The Journal of Homosexuality 50(2–3), 81–101, 2006. Vragenlijst onder 146 mensen die zichzelf als slaaf omschreven; levert dat het machtsverschil zich uitstrekt voorbij tijdgebonden SM of seksuele interactie en dat slaven hun vrije wil gebruiken wanneer dat in hun belang is.
• Service-oriented submission. Wikipedia. Levert de definitie als het uitvoeren van persoonlijke taken voor een dominante partner, de vaststelling dat niet elke onderdanige dienstgericht is, de rollen butler, serveerster, chauffeur en huishoudster, en het onderscheid tussen een onderdanige en een waardige uitvoering.

Verwante begrippen

• Slaaf. De rol waarin dienstbaarheid het verst doorloopt, met de geschiedenis van dat woord erbij.

• Contract. Het document waarin taken en regels worden vastgelegd.

• Collar. Het zichtbare teken dat vaak bij een dienende afspraak hoort.

• Huishoudelijke dienstbaarheid. De invulling met schoonmaken, koken en wassen, die doorloopt op gewone dagen.

• Onderdanige. De rol waarvan dienen één mogelijke invulling is.

• Positietraining. Het andere onderdeel van dezelfde protocolafspraak: de houdingen.

• Scheren. Een van de verzorgende taken die in zo’n afspraak terechtkomt.

• Service. Het Engelse woord dat breder is dan dienstbaarheid, omdat het ook geldt als de gevende partij niet onderdanig is.

• Service sub. Het woord voor iemand wiens overgave hier ligt, en waarom dat geen gemeten categorie is.

• Vernedering. Wat er gebeurt als het dienen niet om toewijding draait maar om de daling zelf.