Dominant

Wat is een dominant?

Een dominant (Engels: dominant, in de scene afgekort tot Dom) is degene die in een BDSM-scène of -relatie de leiding neemt en verantwoordelijk is voor de afloop. De dominant bepaalt het tempo, geeft de opdrachten en let op wat de ander aankan. Die macht wordt gegeven, niet genomen: zonder toestemming van de onderdanige bestaat de rol niet.

Hoe een dominant in de praktijk werkt

Een dominant doet drie dingen tegelijk: sturen, opletten en bijsturen. Het sturen is het enige dat je van buitenaf ziet.

Neem een gewone avond. Vooraf een gesprek over wat er mag, wat er niet mag en welk woord alles stopzet. Dan de scène, waarin de dominant de volgorde bepaalt en de ander verder niets hoeft te beslissen. Daarna nazorg: water, een deken, even napraten. Van die drie delen kost het middelste deel meestal de minste aandacht.

De tweede vorm ziet er van buiten uit als helemaal niets. Eén afspraak die de hele week doorloopt, bijvoorbeeld over hoe er wordt gevraagd of wie beslist wat er gegeten wordt, zonder dat er een sessie omheen staat. Zo begint bijna elke 24/7-dynamiek.

Er is één ding aan die praktijk dat gemeten is. Sagarin en collega’s namen bij 58 sadomasochistische spelers speeksel af voor en na hun scènes en publiceerden dat in Archives of Sexual Behavior. Cortisol, het stresshormoon, steeg bij de deelnemers die vastgebonden waren, prikkels ontvingen en opdrachten opvolgden. Bij de deelnemers die de prikkels, de opdrachten en de structuur gáven, steeg het niet. Het lichaam van de dominant maakt die golf dus niet mee, wat meteen verklaart waarom een dominant na afloop makkelijk overschat hoe fit de ander nog is.

Waar het woord dominant vandaan komt

Het woord gaat terug op het Latijnse dominari, “heersen, besturen”. Dat komt van dominus, “heer, meester”, en dominus komt weer van domus, “huis”. Zo staat het in Etymonline, dat de Engelse werkwoordsvorm in de jaren 1610 dateert. Taalkundig is een dominant dus de baas van het huis. Geen krijger, geen roofdier. Iemand die verantwoordelijk is voor de mensen onder zijn dak.

Dat past beter bij hoe de rol werkt dan het woord “macht” doet vermoeden. De encyclopedie omschrijft machtsuitwisseling als het bekrachtigen van de dominant doordat de onderdanige zich aan diens controle overgeeft. De beweging begint dus aan de andere kant. Wat de dominant krijgt, is uitgeleend.

Praktisch bestaat die uitwisseling uit drie stappen, en ze staan in deze volgorde omdat de eerste de andere twee draagt:

1. Onderhandelen. Wensen, grenzen en behoeften worden vooraf besproken. Zonder dat gesprek is er geen kader waarbinnen de dominant iets mág.
2. Overdragen. De onderdanige geeft een afgesproken stuk beslissingsruimte weg, voor een uur of voor een jaar.
3. Teruggeven. Aan het eind van de scène of de periode komt die ruimte terug, en dat moment hoort net zo expliciet te zijn als het begin.

Waarom mensen dominant willen zijn

De aantrekkingskracht zit zelden in bevelen geven. Wat mensen noemen is het gevoel dat iemand zich volledig aan jou toevertrouwt, en de concentratie die daarbij hoort: een uur lang gaat je hele hoofd over één persoon.

Wat het oplevert, verschilt per betrokkene.

• Voor de dominant zelf noemden de negen dominanten die Hébert en Weaver interviewden zelfvertrouwen als een van de winstpunten van hun rol, naast plezier in het plezier van de ander en de vrijheid om even niet de doordeweekse versie van zichzelf te zijn.
• Voor degene die zich overgeeft is de opbrengst dat er niets meer hoeft te worden bedacht, omdat iemand anders de volgorde al kent.
• Voor een stel samen is er de bevinding van Sagarin en collega’s dat deelnemers bij wie de scène goed ging, achteraf een grotere onderlinge nabijheid rapporteerden. Ging het slecht, dan liep die uitkomst juist alle kanten op.

Dat mensen met een dominante voorkeur er psychologisch niet slechter voorstaan is onderzocht. Wismeijer en Van Assen vergeleken 902 BDSM’ers met 434 anderen en vonden de uitkomsten gunstiger voor mensen met een dominante rol dan voor mensen met een onderdanige rol, en voor beide groepen gunstiger dan voor de controlegroep. Wat dat níét zegt: dat de rol je zo maakt. Het gaat over wie zich meldt, niet over wat het met je doet.

Datzelfde interviewonderzoek vroeg ook naar de lastige kanten van hun rol noemden de dominanten meer werk en meer verantwoordelijkheid. Dat is geen detail. Wie erover fantaseert om de leiding te nemen, fantaseert zelden over de twintig minuten voorbereiding en de dag erna.

Hoe mensen dominant zijn in de praktijk

De meest voorkomende vorm is de kleinste: iemand die binnen één afgesproken avond de leiding neemt en daarbuiten niets regelt.

Daarnaast zie je een handvol varianten die echt bestaan en die zich vooral in toon onderscheiden. De verzorgende kant, waarin sturen en zorgen samenvallen, zoals bij een Daddy Dom. De strenge kant, waarin regels en correctie het spel dragen, met een brat aan de andere kant die er graag tegenin gaat. En de doorlopende kant, waarin de rol niet stopt als de avond stopt.

Wie zowel de ene als de andere rol in zich heeft, heet een switch. Dat is minder uitzonderlijk dan het klinkt, en het is een van de redenen waarom “dominant” geen persoonlijkheidstype is maar een positie.

Interessant is wat de deelnemers bij Hébert en Weaver over zichzelf zeiden. Ze beschreven dominanten als empathisch en zorgzaam, in staat en bereid om controle te nemen, oplettend en verantwoordelijk. Sommigen vertelden er meteen bij dat hun rol in het spel botste met wie ze doordeweeks zijn. De rustige boekhouder die in een scène de leiding neemt is dus geen grappige uitzondering, maar een van de vormen.

Het verschil tussen de zorgvuldige en de slordige uitvoering zit niet in hardheid. Het zit in de vraag of iemand tijdens de scène nog van plan durft te veranderen.

Misverstanden over dominanten

“Dominant zijn betekent bazig zijn.” De dominanten in het onderzoek van Hébert en Weaver beschreven zichzelf als empathisch en zorgzaam. Dat is geen mooischrijverij: zonder aandacht voor de ander heb je geen scène, maar een monoloog.

“De dominant heeft de controle.” Alleen de geleende controle. De grenzen worden vooraf gezet door degene die ze afstaat, en die kan ze op elk moment terugnemen.

“Een dominant heeft geen nazorg nodig.” Het tegendeel komt zo vaak voor dat er een woord voor is: domdrop, de terugval die de dominant na afloop kan overvallen.

“Dominant en top zijn hetzelfde.” Een top voert de handeling uit, een dominant heeft de zeggenschap. Ze vallen vaak samen en het zijn twee verschillende dingen.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, sinds 1990 in de BDSM-wereld en met een achtergrond als psychotherapeut. Op mijn eigen profiel staat mijn dominantie omschreven als natuurlijk en rustig, en dat is precies het punt waarop ik de meeste mensen zie schrikken.

Wie mij boekt omdat ze gedomineerd wil worden, verwacht vaak volume. Een harde stem, grote gebaren. Wat er gebeurt is stiller: ik praat minder dan zij verwacht, ik kijk meer, en het duurt langer voordat er iets begint.

Mannen die dominant willen leren zijn, bereiden de scène voor en vergeten het gesprek erna. Dan is het spel gelukt en de avond alsnog mislukt.

En dit zie ik elke keer: de dominant merkt de dip van de ander eerder dan zijn eigen dip. Ik plan daarom mijn eigen landing net zo goed in als die van haar.

Wat je zelf kunt doen

• Vraag naar de grens vóór de fantasie. Begin het gesprek bij wat er níét gebeurt, dan is de rest daarna vrij.
• Spreek één stopteken af dat altijd geldt, ook buiten de scène, en zeg hardop wat er gebeurt zodra het valt.
• Bouw in series, niet in één lijn. Twee minuten iets doen, dan stoppen en kijken, geeft je informatie die je tijdens het doorgaan niet krijgt.
• Plan de nazorg voordat je begint, inclusief de vraag hoe laat de ander weg moet en of ze nog moet rijden.
• Regel je eigen landing. Als dominant merk je de dip van de ander eerder dan die van jezelf, en een domdrop komt vaak pas de volgende dag.
• Verander gerust van plan halverwege. Vasthouden aan een scenario dat niet aanslaat is de fout die beginners het vaakst maken; benoemen dat je iets anders gaat doen kost je geen enkel gezag.

Meer lezen over dominant zijn

Op deze site gaat de blogcategorie over dominantie over de twee kanten van machtsuitwisseling, en beschrijft een dominante gigolo waarom de fantasie om de leiding uit handen te geven zo hardnekkig is. Voor de langste vorm van deze rol staat 24/7 in deze lijst.

Buiten deze site is het interviewonderzoek van Hébert en Weaver het beste startpunt. Het is de enige studie waarin dominanten zelf beschrijven waarom hun rol bij hen past en wat eraan tegenvalt.

Bronnen

• Perks, Problems, and the People Who Play: A Qualitative Exploration of Dominant and Submissive BDSM Roles. Ali Hébert & Angela Weaver, The Canadian Journal of Human Sexuality 24(1), 49–62, 2015. Interviews met 9 dominanten en 12 onderdanigen; levert de zelfbeschrijving van dominanten als empathisch, zorgzaam, oplettend en verantwoordelijk, de winst aan zelfvertrouwen, en meer werk en meer verantwoordelijkheid als lastige kant.
• Hormonal changes and couple bonding in consensual sadomasochistic activity. Sagarin, Cutler, Cutler, Lawler-Sagarin & Matuszewich, Archives of Sexual Behavior 38, 186–200, 2009. 58 deelnemers; cortisol steeg wel bij wie vastgebonden was en opdrachten opvolgde, niet bij wie de opdrachten en de structuur gaf, en de onderlinge nabijheid nam toe wanneer de scène goed ging.
• Psychological characteristics of BDSM practitioners. Wismeijer & Van Assen, The Journal of Sexual Medicine 10(8), 1943–1952, 2013. Vergelijking van 902 BDSM’ers met 434 anderen; de uitkomsten waren gunstiger voor de dominante rol dan voor de onderdanige, en het ongunstigst voor de controlegroep.
• Etymology of dominate. Online Etymology Dictionary. Levert de herkomst van het Latijnse dominari uit dominus (“heer, meester”) en domus (“huis”), en de datering van de Engelse werkwoordsvorm in de jaren 1610.

Verwante begrippen

• Dom. De afkorting van dominant, en wat de hoofdletter in D/s betekent.
• Domina. De vrouwelijke titel, met een eigen Latijnse geschiedenis.
• Dominatrix. De professionele variant, en het beroep dat erachter zit.
• Domdrop. Wat er na afloop met de dominant kan gebeuren.
• 24/7. Dezelfde rol, maar zonder eindtijd.
• Domme. De vrouwelijke schrijfwijze, en waarom niet elke vrouw ervoor kiest.
• Domspace. De toestand waarin een dominant tijdens een scène terecht kan komen.
• D/s. De verhouding waar de dominante rol de D van is.
• Handler. Dezelfde leidende rol binnen animal play, met een tegenspeler die niet praat.
• Maledom. De verhouding waarin een man deze rol draagt, en waarom dat woord bijna nooit valt.
• Master. Geen rol maar een titel, en wat dat verschil in de praktijk betekent.
• Meesteres. De Nederlandse aanspreektitel voor een vrouwelijke dominant.
• Onderdanige. De rol aan de andere kant, en wat er precies wordt afgestaan.
• Pro Dom. Dezelfde rol als betaald beroep, met de Nederlandse regels eromheen.
• Sadist. De andere as: wie de prikkel kiest, wat los staat van wie beslist.
• Switch. Wie deze rol maar een deel van de tijd neemt, en op welke assen dat verschuift.
• Top. Wie de handeling uitvoert, wat iets anders is dan wie beslist.