Dominatrix

Wat is een dominatrix?

Dominatrix (in de scene ook Pro Dom of pro-domme) is de aanduiding voor een vrouw die beroepsmatig de dominante rol vervult, tegen betaling. Het woord is Latijn en kwam via het Engels in het Nederlands terecht. Anders dan bij Domina zit het beroepsmatige er in vrijwel elk gebruik in.

Wat een dominatrix in de praktijk doet

Zij bedenkt en leidt een scène waar iemand anders voor betaalt, en zij bepaalt de grenzen ervan.

Wat opvalt aan dat werk is hoeveel er niet gebeurt. De encyclopedie omschrijft de gangbare praktijk zo: professionele dominatrices hebben doorgaans geen geslachtsgemeenschap met hun klanten, gaan niet naakt en laten zich niet door hen aanraken. Wat overblijft is regie: opdrachten, wachten, houding, bondage, pijn als dat is afgesproken, en heel veel praten vooraf.

Socioloog Danielle Lindemann deed er veldwerk naar en interviewde professionele dominatrices in New York en San Francisco voor haar boek Dominatrix (University of Chicago Press, 2012). Haar conclusie gaat lijnrecht in tegen het beeld van een simpele transactie: zij beschrijft het werk als therapeutisch en analytisch van aard.

Een typische gang van zaken: een klant meldt zich per mail met een fantasie en een lijst grenzen, er volgt een gesprek, en pas daarna een sessie van een of twee uur in de studio. Wat hij vooraf beschrijft en wat hij tijdens de sessie nodig blijkt te hebben, zijn zelden hetzelfde.

Waar het woord dominatrix vandaan komt

Het woord bestaat al eeuwen, maar niet in deze betekenis.

Etymonline tekent dominatrix voor het eerst op in de jaren 1560, als aanduiding voor een dominerende vrouwelijke gestalte, en noteert erbij dat het woord tot laat in de twintigste eeuw zeldzaam bleef. Het is opgebouwd uit domination plus het Latijnse vrouwelijke achtervoegsel -trix, de tegenhanger van -tor. De huidige betekenis, de vrouw die in sadomasochistisch spel de sadistische rol op zich neemt, is pas vanaf 1970 opgetekend. Bij domination zelf verschijnt de seksuele betekenis rond 1961.

Vier eeuwen lang was een dominatrix dus vooral een retorische figuur. Het beroep dat we nu bedoelen is jonger dan de meeste mensen die het uitoefenen.

Waarom mensen een dominatrix boeken

Omdat je bij haar iets kunt vragen wat je thuis nog nooit hardop hebt gezegd, zonder dat er een relatie aan vastzit.

Wat het oplevert, verschilt per betrokkene.

• Voor de klant is de winst de combinatie van discretie en vakkennis: iemand die dit dagelijks doet, schrikt niet en heeft de fantasie al eerder gehoord.
• Voor de dominatrix zelf is het betaald werk met vakmanschap, en volgens Lindemann werk met een analytische kant die in andere vormen van sekswerk minder aan de orde is.
• Voor een partner thuis kan het lucht geven wanneer een verlangen bestaat dat binnen de relatie niet past. Dat werkt alleen als het besproken is; stilzwijgend geregeld levert het meer op dan het kost.

Het vak zelf is onderzocht, en de uitkomst is verrassend. Pinsky en Levey analyseerden voor Sexualities diepte-interviews, memoires en blogs van professionele dominatrices. Waar andere sekswerkers vaak interesse moeten veinzen en flirterig moeten doen, wordt van een dominatrix soms juist onverschilligheid of ongenoegen gevraagd. En dan de zin die het beeld kantelt: hoewel haar werk door dominantie wordt gedefinieerd en soms agressie bevat, zijn meelevende en zorgende eigenschappen misschien wel even bepalend voor haar emotionele arbeid.

Dit is werk, geen relatie en geen therapie. Dat het therapeutisch kán voelen, maakt het geen behandeling, en een dominatrix is geen hulpverlener.

Misverstanden over dominatrices

“Een dominatrix is een sadist in lak en leer.” Het uiterlijk is beeldvorming uit films en fotografie. Het onderzoek van Pinsky en Levey wijst juist op zorgende eigenschappen als kern van het werk.

“Het is gewoon betaalde seks.” Meestal niet. De gangbare praktijk sluit geslachtsgemeenschap uit, en dat is geen preutsheid maar een beroepsgrens.

“Een dominatrix doet aan therapie.” Lindemann noemt het werk therapeutisch en analytisch van aard, en dat is een beschrijving van wat er gebeurt, geen beroepskwalificatie. Wie een behandeling zoekt, is beter af bij een therapeut.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, sinds 1990 in de BDSM-wereld en met een achtergrond als psychotherapeut. Feitelijk ben ik de mannelijke tegenhanger van dit beroep: op een bdsm-date word ik betaald om de dominante rol te vervullen. De vergelijking gaat niet helemaal op, want bij mij hoort seks wel tot de mogelijkheden en bij de meeste dominatrices niet.

Die tweede helft herken ik onmiddellijk uit dat onderzoek. Mensen boeken strengheid en krijgen aandacht. Het harde deel is het makkelijkst; het opletten is het vak.

En dit zie ik ook: vrouwen die overwegen een dominatrix te bezoeken, denken dat ze iets moeten kunnen. Dat hoeft niet. Je hoeft alleen te kunnen zeggen wat je niet wilt.

Wat je zelf kunt doen

• Lees haar grenzen voordat je je eigen wensen stuurt. De meeste dominatrices zetten precies op hun site wat ze wel en niet doen, en daar houden ze zich aan.
• Beschrijf één fantasie concreet in plaats van tien vaag. Een sessie wordt beter van detail dan van omvang.
• Vraag naar het tarief, de duur en de annuleringsvoorwaarden voordat je boekt. Dit is werk, en heldere afspraken horen daarbij.
• Spreek een stopwoord af en vraag hoe zij nazorg doet, ook als je verwacht dat je het niet nodig hebt.

Meer lezen over dit beroep

Op deze site staat de rol zelf uitgewerkt bij de dominant en de Nederlandse en Duitse titel bij Domina. Wat er na afloop met de dominante kant gebeurt, staat bij domdrop.

Buiten deze site is het artikel van Pinsky en Levey het beste stuk over wat dit werk emotioneel vraagt, en geeft het boek van Danielle Lindemann het uitgebreidste beeld van de beroepsgroep zelf.

Bronnen

• ‘A world turned upside down’: Emotional labour and the professional dominatrix. Dina Pinsky & Tania G. Levey, Sexualities 18(4), 438–458, 2015. Levert dat van een dominatrix soms onverschilligheid of ongenoegen wordt gevraagd waar andere sekswerkers interesse moeten veinzen, en dat meelevende en zorgende eigenschappen misschien wel even bepalend zijn voor haar emotionele arbeid.
• Dominatrix: Gender, Eroticism, and Control in the Dungeon. Danielle J. Lindemann, University of Chicago Press, 2012. Veldwerk en interviews met professionele dominatrices in New York en San Francisco; levert de omschrijving van het werk als therapeutisch en analytisch van aard.
• Etymology of dominatrix. Online Etymology Dictionary. Levert de eerste vermelding in de jaren 1560, het achtervoegsel -trix, de zeldzaamheid van het woord tot laat in de twintigste eeuw, en de huidige betekenis vanaf 1970.
• Dominatrix. Wikipedia. Levert het gebruik van pro-domme voor de betaalde dominante vrouw en de gangbare beroepsgrenzen: geen geslachtsgemeenschap, niet naakt, en niet aangeraakt worden door klanten.

Verwante begrippen

• Domina. Dezelfde beroepsgroep, maar dan onder de Latijnse titel.
• Dominant. De rol los van geld en gender.
• Dom. De afkorting die vooraan in Pro Dom staat.
• Domdrop. Het naspel dat ook beroepsmatige dominanten kennen.
• BDSM. De paraplu waar dit beroep onder valt.
• Sekswerk. De andere paraplu, die over de betaling gaat in plaats van over de praktijk.
• Femdom. De dynamiek die een dominatrix beroepsmatig aanbiedt, en die net zo goed onbetaald bestaat.
• Findom. De vorm waarin het geld zelf de overgave is, vaak volledig op afstand.
• Meesteres. Het Nederlandse woord voor dezelfde rol, met een eigen woordgeschiedenis.
• Mistress. De Engelse titel, en waarom die buiten de scene twee kanten op kan.
• Prodomme. Hetzelfde beroep onder het woord dat de beroepsgroep zelf gebruikt.
• Pro Dom. Hetzelfde beroep aan de mannelijke kant, met de Nederlandse regels erbij.