Kerker

Wat is een kerker?

Kerker (Engels: dungeon) is het Nederlandse woord voor een ruimte die is ingericht om in te spelen. Buiten de scene betekent kerker gewoon gevangeniscel, en dat is ook de oudere betekenis. Wie het woord kiest, kiest de gevangenisassociatie erbij; wie dat niet wil, zegt speelkamer.

Waar het woord vandaan komt

Uit het Latijn, en vroeg. Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands voert kerker terug op het Latijnse carcer, “gevangenis”, en tekent de oudste Nederlandse vindplaats op tussen 1220 en 1240: dar hiet hine in dien kerker duon. Het is een vroege ontlening, want ook het Oudsaksisch (karkari) en het Gotisch (karkara) kenden het woord al. Onderweg werd de a voor r plus keelklank een e, hetzelfde patroon als in merk.

Wat opvalt is de betekenis. Die is achthonderd jaar lang niet verschoven: van 1220 tot ver in de twintigste eeuw was een kerker een plek waar je zat omdat iemand anders dat had bepaald, en niet omdat je het zelf had afgesproken.

Wat een kerker vroeger was

Een cel in een kelder. De Nederlandstalige encyclopedie beschrijft kerkers als ruimtes in kastelen, burchten, vestingen en stadspoorten, meestal op de kelderverdieping, en meestal koud, vochtig en donker. Pas vanaf de renaissance kwamen daar echte gevangenissen en huizen van bewaring naast. De ergste variant heette een vergeetput of oubliette: een ondergrondse kerker waar veroordeelden aan hun lot werden overgelaten.

Kerker of dungeon: wat je wanneer zegt

Dezelfde ruimte, ander register. Wie een ruimte huurt of adverteert, gebruikt vrijwel altijd dungeon, en op die pagina staat wat er in zo’n ruimte hoort te staan en hoe huren werkt. Kerker hoor ik vooral in gesprekken, en dan bijna altijd van mensen die het beeld erbij willen: de trap naar beneden, het idee van opgeborgen worden. Dat is precies het verschil. Dungeon beschrijft de inrichting, kerker beschrijft het gevoel dat iemand zoekt.

Handig om te weten, want het scheelt bij het zoeken. Verhuurders in Nederland zetten hun ruimte onder het Engelse woord online, dus wie op “kerker huren” zoekt, vindt vooral middeleeuwse kastelen.

Waar dit op deze site past

Zelf heb ik geen kerker; ik kom naar jou toe of we huren iets voor de gelegenheid. Op de pagina over de BDSM-date staat hoe we die keuze maken, en wat een ruimte wel of niet mogelijk maakt.

Bronnen

• kerker. Etymologiebank, gehost door het Instituut voor de Nederlandse Taal, met het lemma uit het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (Philippa e.a., 2003-2009) en dat uit het Nederlands Etymologisch Woordenboek van De Vries (1971). Levert de herleiding tot Latijn carcer “gevangenis”, de Middelnederlandse vindplaats uit 1220-1240 met de zinsnede dar hiet hine in dien kerker duon, de klankovergang a naar e voor r plus velaar zoals in merk, en de verwante vroege ontleningen Oudsaksisch karkari en Gotisch karkara.
• Kerker. Wikipedia (Nederlandstalig). Levert de omschrijving van de kerker als middeleeuwse benaming voor een ruimte waarin mensen gevangen werden gehouden, ingericht in kastelen, burchten, vestingen en stadspoorten en meestal op de kelderverdieping, de vaststelling dat die verblijven vaak koud, vochtig en donker waren, de opkomst van gevangenissen en huizen van bewaring vanaf de renaissance, en de vergeetput of oubliette als ondergrondse variant waar gevonnisten aan hun lot werden overgelaten.

Verwante begrippen

• BDSM. De paraplu waar een kerker een ruimte voor is, met de praktijken die er gebeuren.
• Dungeon. Hetzelfde soort ruimte onder het scenewoord, met de inventaris en het huren erbij.
• Cage. De kooi die vaak in zo’n ruimte staat, en waarin het opsluiten letterlijk wordt.
• Andreaskruis. Het meubel dat je in zo goed als elke kerker tegenkomt.
• Huisregels. Wat er geldt zodra de ruimte niet van jou is.
• Dungeon monitor. Degene die op een feest in zo’n ruimte toezicht houdt.
• Speelkamer. Het huiselijke woord voor dezelfde ruimte, zonder de zwaarte van kerker.
• Speelfeest. De avond die in zo’n ruimte wordt gehouden.