Scene

Wat is een scene?

Scene betekent in BDSM twee dingen. Een scène is één afgebakende sessie: er is een begin, er wordt gespeeld, en er is een einde met nazorg. De scene is de gemeenschap van mensen die dit doen, met haar eigen bijeenkomsten, taal en omgangsregels. Het Nederlands houdt die twee uit elkaar met een accent.

Twee woorden die bijna hetzelfde geschreven worden

Het accent doet het hele werk, en bijna niemand die het weet.

Het Algemeen Nederlands Woordenboek voert ze als twee lemma’s. Scène heeft twee lettergrepen en een Franse uitspraak. Scene heeft er één, klinkt Engels, en betekent volgens datzelfde woordenboek een min of meer besloten groep mensen die iets gemeen hebben, met vaak ook eigen sociale omgangsvormen, gebruiken en gedragsregels. Als synoniemen geeft het kring, wereldje en subcultuur. Er staat zelfs een verkleinvorm bij: scenetje.

Die laatste toevoeging over eigen omgangsvormen is precies wat je in de praktijk terugziet. Huisregels op een feest, protocol tussen twee mensen, een DM die rondloopt: dat zijn die gedragsregels, opgeschreven of niet.

Hoe een scène verloopt

Als iets met een rand eromheen. Dat is het hele idee.

Gunning en collega’s schrijven in Sexuality & Culture dat BDSM- en kinkgemeenschappen spelen in scènes waarin de deelnemers vooraf grenzen, seksuele geschiedenis, behoeften, triggers en veiligheid uitonderhandelen. Niet tijdens, niet achteraf: vooraf. Een van hun deelnemers vertelt wat er gebeurt als dat niet lukt. Iemand greep tijdens een scène haar keel, en ze kreeg een paniekaanval; achteraf zag ze dat één gesprek over haar angst het had voorkomen.

Daarom staat er in de scene zoveel taal om die rand heen. Onderhandelen gaat over wat er in mag. Een stopwoord haalt de rand er middenin weer omheen. Nazorg markeert dat je eruit stapt. Zonder die drie is er geen scène maar gewoon een avond die een kant op gaat.

Waar het woord vandaan komt

Van een lap doek tussen twee takken.

Het Griekse skēnē was een tent of hut, en volgens de bronnen die Etymonline aanhaalt oorspronkelijk elke lichte constructie van doek die tussen boomtakken werd gehangen om schaduw te maken: iets om onder te schuilen, te slapen of feest te vieren. Het woord hangt samen met skia, schaduw. Via het Latijnse scaena en het Franse scène kwam het in het Nederlands terecht, waar het in 1553 al voor een deel van een toneelstuk stond.

De tweede betekenis is veel jonger en komt uit een heel andere hoek. Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands noteert scene als “wereld van subcultuur” voor het eerst in 1972, in een citaat over praten over de scene of afkicken. Overgenomen uit het Engels, waar de OED die betekenis in 1951 aantreft in het jargon van jazz en beatniks en in 1964 rond drugs.

De BDSM-scene heeft dat woord dus geërfd van de drugswereld en de jazzclub, niet van het theater. Alleen de andere betekenis, die van de sessie, komt wél van het toneel.

Wat “de scene” in Nederland is

Geen vereniging, geen ledenlijst, geen bestuur. Een verzameling plekken en gewoonten.

Praktisch bestaat de scene uit munches in een café, play parties en fetishfeesten, besloten groepen op FetLife, workshops en een handvol vaste ruimtes. Wie erin wil, begint vrijwel altijd bij een munch: gewone kleren, koffie, en niemand die iets van je wil.

Er hoort ook een ongemakkelijke kant bij. Een gemeenschap zonder bestuur heeft geen klachtenprocedure. Wat er wél is, staat verspreid over huisregels, een protector en mensen die elkaar waarschuwen.

Misverstanden over scene

“Een scène is hetzelfde als seks.” Vaak zit er geen seks in. Een scène kan uit touw bestaan, uit slaan, uit knielen en verder niets.

“Je hoort erbij of je hoort er niet bij.” De scene kent geen lidmaatschap. Veel mensen doen jarenlang aan BDSM zonder ooit op een feest te komen, en dat is geen halve versie.

“De scene regelt wel dat het veilig is.” Nee. Huisregels en een DM zijn een ondergrens voor de zaal, geen garantie voor jouw scène.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar actief in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Aan dat woord zit voor mij het grootste misverstand van deze hele lijst vast.

Vrouwen die mij mailen denken vaak dat ze pas mogen beginnen als ze “in de scene” zitten. Dat ze eerst naar een feest moeten, mensen moeten leren kennen, een profiel moeten aanmaken. Terwijl wat ze zoeken één scène is, van een paar uur, met één iemand. Die ene scène, van een paar uur met mij, is wat ik een BDSM-date noem. Die twee dingen hebben dezelfde naam en verder weinig met elkaar te maken.

De mensen die het langst meedraaien praten het minst over de scene. Ze hebben drie mensen die ze vertrouwen en verder een agenda. De gemeenschap is nuttig om iets te leren en om iemand te vinden. Daarna wordt het weer klein, en dat is precies goed.

Wat je zelf kunt doen

• Vraag door als iemand “scene” zegt. Bedoelt hij de avond of de wereld? Dat scheelt hele misverstanden.
• Spreek de rand af voordat je begint: wat erin mag, wat het stopwoord is, en hoe je eruit stapt.
• Begin bij een munch als je de gemeenschap wilt proeven. Dat is de laagste drempel die er is, en je hoeft er niets.
• Ga er niet van uit dat je ergens bij moet horen. Eén scène met één vertrouwd iemand is een volwaardig begin.
• Lees de huisregels van de plek waar je heen gaat, want daar staan de omgangsvormen in die het woordenboek bedoelt.

Meer weten over scene

Op deze site is munch de ingang tot de gemeenschap, geeft play party het beeld van een avond, en beschrijft hoe ik in BDSM belandde hoe zo’n binnenkomst er in het echt uitziet.

Daarbuiten is het ANW-artikel over scene in twee minuten te lezen en verrassend precies, en geeft Etymologiebank beide woordgeschiedenissen onder elkaar.

Bronnen

• Scene en scène. Algemeen Nederlands Woordenboek, Instituut voor de Nederlandse Taal. Levert de vaststelling dat het twee afzonderlijke lemma’s zijn: scene met één lettergreep en een Engelse uitspraak, omschreven als een min of meer besloten groep mensen die iets gemeen hebben zoals een hobby, beroep, activiteit of geaardheid, met vaak ook eigen sociale omgangsvormen, gebruiken en gedragsregels, met als synoniemen kring, kringetje, subcultuur, wereld en wereldje, en met de verkleinvorm scenetje; tegenover scène met twee lettergrepen, de Franse uitspraak [sɛː.nə] en het meervoud scènes.
• A Preliminary Investigation into Intersections of Sexual Communication in Bondage, Domination, Sadomasochism and Disability. Jacqueline N. Gunning, Valerie Rubinsky, Ashley Aragón, Monica Roldán, Taylor McMahon & Angela Cooke-Jackson, Sexuality & Culture 27(4), 1163–1179, 2023 (DOI 10.1007/s12119-022-10058-8, auteurs en vindplaats bij Crossref getoetst). Levert de vaststelling dat BDSM- en kinkgemeenschappen spelen in scènes waarin deelnemers vóór de seksuele handelingen grenzen, seksuele geschiedenis en behoeften, triggers en veiligheid moeten uitonderhandelen, en het deelnemersverhaal over een scène waarin iemand haar keel greep en zij een paniekaanval kreeg, met haar eigen conclusie dat één gesprek vooraf dat had voorkomen.
• Scène. Etymologiebank (Instituut voor de Nederlandse Taal), met het lemma uit M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim & N. van der Sijs, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 2003–2009. Levert de eerste Nederlandse attestaties van scène voor een deel van een toneelstuk in 1553 en 1555, de weg via Frans scène en Latijn scaena naar Grieks skēnē “tent, hut, toneelhuis, toneel”, en als afzonderlijke ingang scene “wereld van subcultuur”, in het Nederlands voor het eerst in 1972 (“praten over de scene of afkicken”), ontleend aan Engels scene, dat de OED in 1951 bij jazz en beatniks aantreft en in 1964 rond drugs.
• Scene. Online Etymology Dictionary. Levert dat het Griekse skēnē een houten speelvloer was maar oorspronkelijk een tent of kraam, samenhangend met skia “schaduw”, en, met verwijzing naar de bronnen van Beekes, dat het woord aanvankelijk elke lichte constructie van doek aanduidde die tussen boomtakken werd gehangen om schaduw te geven, waaronder men kon schuilen, slapen of feestvieren. Levert ook de Amerikaanse slangbetekenis “setting of milieu of situatie voor een specifieke groep of activiteit”, opgetekend vanaf 1951 in het jargon van de beatniks. Deze pagina draagt geen sameAs: Wikidata heeft voor de subcultuurbetekenis geen bruikbare entiteit. Het lemma Scene (subculture) (Q4049121) blijkt over de jeugdcultuur van de jaren 2000 te gaan.

Verwante begrippen

• Munch. De laagste drempel om de gemeenschap in te komen.
• Play party. De avond waar scènes van andere mensen te zien zijn.
• Huisregels. De gedragsregels die het woordenboek noemt, uitgeschreven per zaal.
• Onderhandelen. Het gesprek dat de rand om een scène legt.
• Stopwoord. Waarmee je die rand er middenin weer omheen krijgt.
• Nazorg. Het einde dat een scène tot een scène maakt.
• Drop. Wat er soms komt in de dagen na afloop.
• DM. Wie er in een zaal op scènes let.
• Lifestyle. Het woord voor wie de rollen ook buiten de scène laat staan.
• FetLife. Waar veel van de Nederlandse scene tegenwoordig te vinden is.
• Kinkster. Het woord voor iemand die zichzelf tot deze wereld rekent.
• Scene name. De naam waaronder mensen zich er bewegen.