Protocol

Wat is protocol?

Protocol (Engels: identiek, protocol) is de vooraf afgesproken omgangsvorm binnen een D/s-verhouding: hoe je elkaar aanspreekt, wie wanneer spreekt, welke houding je aanneemt en wat er gebeurt als iemand een afspraak mist. Een protocol legt de vorm vast en niet de inhoud. Het gaat op een afgesproken moment aan en op een afgesproken moment weer uit.

Hoe een protocol er in de praktijk uitziet

Als een lijstje dat op één kaartje past.

Een gangbaar protocol tussen twee mensen telt vier of vijf regels. Hij begint om acht uur en eindigt bij een afgesproken zin. Tot die zin valt spreekt zij hem aan met “meneer”, wacht ze met zitten tot het gezegd wordt en gaat ze bij binnenkomst in één vaste houding staan. Gaat er iets mis, dan wordt dat meteen benoemd.

Dat is het hele document. Een protocolafspraak is dus geen scène en geen spel: je kunt hem volledig gekleed uitvoeren, aan de eettafel, zonder dat er ooit een zweep in de buurt komt.

Wat een protocol buiten BDSM doet

Precies hetzelfde als erbinnen, en dat is geen toeval: het woord is geleend uit twee beroepen die er al eeuwen mee werken.

Het eerste is de diplomatie. Het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer van 1961 verdeelt ambassadeurs in drie klassen en zegt er in artikel 14 bij: afgezien van voorrang en etiquette wordt er tussen die klassen geen onderscheid gemaakt. De vorm verschilt dus, de status niet. Artikel 16 regelt de voorrang bovendien met een gegeven waar niemand over hoeft te onderhandelen: de datum en het tijdstip waarop iemand zijn functie opnam.

Het tweede beroep is de zorg. Alex Haynes en collega’s voerden voor The New England Journal of Medicine in acht ziekenhuizen een checklist van negentien punten in. Bij 3.733 patiënten vóór en 3.955 na de invoering daalde het aandeel patiënten met complicaties van 11,0 naar 7,0 procent, en verbeterde ook de uitkomst op de andere gemeten punten.

Dat onderzoek gaat over operaties en niet over seks; die vertaalslag is van mij. Wat het laat zien is wel het punt van dit begrip: een vorm die van tevoren is opgeschreven verandert wat er gebeurt zodra niemand tijd heeft om na te denken.

Waarom mensen met een protocol werken

Omdat het de vraag “wat doe ik nu” van tafel haalt.

De aantrekkingskracht zit in het wegvallen van improvisatie. Zolang niets vastligt, gaan de eerste twintig minuten van een avond op aan aftasten: mag ik gaan zitten, hoe noem ik hem, is dit al begonnen.

• Voor jou is er geen moment meer waarop je niet weet wat er van je wordt verwacht. Daarom noemen vrouwen een protocol vaker rustgevend dan spannend.
• Voor de ander ligt de winst in aandacht: wie de vorm kent, ziet aan één afwijking dat er iets is.
• Voor jullie samen ontstaat er een afgebakend stuk tijd waarin andere dingen gelden dan daarbuiten.

Jacqueline Gunning en collega’s beschrijven in Sexuality & Culture hoe de kinkgemeenschap voorbereidende, open communicatie over grenzen gebruikt om het gangbare seksuele script te herschrijven. Een protocol is dat herschreven script, op papier.

Een protocol maakt van niemand een ander mens. Het regelt gedrag en geen gevoel.

Hoe je een protocol opbouwt

In lagen, en je stopt zodra je genoeg hebt.

1. De aanspreekvorm. Één woord, uit te spreken zonder te giechelen. Dit is de laag die het snelst went.
2. Het begin en het einde. Een zin die de vorm opent en een die hem sluit. Zonder deze laag heb je geen protocol maar een stemming.
3. De volgorde en de houding. Wie het eerst spreekt, wachten met zitten, en eventueel een houding die op één woord wordt aangenomen.
4. De fout. Wat er gebeurt als een regel gemist wordt, vooraf vastgelegd.
5. De buitenwereld. Wat er geldt als er anderen bij zijn. Hier begint low protocol, en hier denken de meeste stellen te laat aan.

De schaal ertussen is geen keuze tussen twee bakjes: high protocol en low protocol zijn twee standen van hetzelfde lijstje.

Misverstanden over protocol

“Protocol betekent high protocol.” Nee. Een stel met één staande afspraak en een vaste afscheidszin heeft ook een protocol; het staat alleen laag. Wie de twee gelijkstelt, denkt dat hij het niet doet terwijl hij het wel degelijk doet.

“Een protocol is hetzelfde als een stel regels.” Ze regelen iets anders. Huisregels gelden voor iedereen in een zaal en gaan over veiligheid. Regels gelden tussen twee mensen en lopen buiten de sessie door. Een protocol geldt tussen dezelfde twee mensen maar alleen binnen een afgesproken venster, en gaat over de vorm van hun omgang. Een contract beschrijft de verhouding zelf.

“Wie een protocol afspreekt, geeft zijn stem op.” Ook niet. Het verdrag dat de diplomatieke etiquette regelt zegt met zoveel woorden dat de rangorde alleen over voorrang en etiquette gaat. Zo werkt het hier ook: de vorm zegt niets over wie er gelijk heeft, en hij vervangt de grens niet.

“Een protocol hoort ingewikkeld te zijn.” Het tegendeel. De checklist die in die operatiekamers het verschil maakte telde negentien punten voor een heel team.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, ruim vijfentwintig jaar in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Afspraken over gedrag maak ik graag, zo veel of zo weinig als jij wilt, maar ik werk liever op maat dan met een stelsel dat bij iedereen hetzelfde is.

Mensen schrijven een protocol voor de avond die ze hopen te krijgen. Er staat dan iets in over knielen bij binnenkomst, en niets over wat er gebeurt als de trein een uur te laat is.

Het tweede vraag ik inmiddels als eerste: hoe stopt het? Beginnen lukt iedereen. Terugkeren naar gewoon praten is het stuk waar mensen op vastlopen, en daarom staat het einde bij mij net zo hard in de afspraak als het begin.

Wat je zelf kunt doen

• Schrijf je protocol in vijf regels op en lees ze hardop voor; wat je niet zonder haperen kunt uitspreken, houd je ook niet vol.
• Spreek een openingszin en een slotzin af, apart van je stopwoord, zodat er nooit twijfel bestaat of de vorm aanstaat.
• Leg vooraf vast wat er bij een gemiste regel gebeurt. Wie dat op het moment zelf bedenkt, deelt iets uit waar vooraf niemand ja tegen heeft gezegd.
• Bepaal wat er geldt als er anderen bij zijn, en houd die laag zo klein dat hij niemand opvalt.
• Zet een datum in de agenda om het protocol na te lopen, want een regel die maanden niet is uitgesproken bestaat in de praktijk al niet meer.

Meer weten over protocol

Op deze site werken high protocol en low protocol de twee standen uit, laat positietraining zien welk onderdeel je moet oefenen, en beschrijft het artikel over de kracht van discipline en standjes hoe een correctie binnen zo’n vorm werkt.

Daarbuiten is het Verdrag van Wenen het beste voorbeeld van een uitgeschreven protocol dat er bestaat, en laat het checklistonderzoek van Haynes en collega’s in cijfers zien waarom een vaste volgorde onder spanning werkt.

Waar dit op deze site past

Wil je weten hoe zo’n vorm voelt zonder er een verhouding voor op te tuigen, dan spreken we hem voor één avond af. Op de pagina over de BDSM-date staat wat we vooraf doornemen.

Bronnen

• Vienna Convention on Diplomatic Relations. Verenigde Naties, gesloten te Wenen op 18 april 1961, tekstuitgave van de International Law Commission. Primaire verdragstekst, hier gelezen in de Engelse authentieke versie. Levert de indeling van hoofden van missie in drie klassen (artikel 14, eerste lid), de bepaling dat er afgezien van voorrang en etiquette geen onderscheid tussen die klassen wordt gemaakt (artikel 14, tweede lid), de voorrangsregel op grond van de datum en het tijdstip van het opnemen van de functie (artikel 16) en het voorschrift dat de ontvangstprocedure per klasse in elke staat uniform is (artikel 18).
• A surgical safety checklist to reduce morbidity and mortality in a global population. Alex B. Haynes, Thomas G. Weiser, William R. Berry, Stuart R. Lipsitz e.a. namens de Safe Surgery Saves Lives Study Group, The New England Journal of Medicine 360(5), 491–499, 2009. Samenvatting gelezen via PubMed; auteurs, jaargang, nummer en paginering getoetst. Levert de invoering van een checklist van negentien punten in acht ziekenhuizen tussen oktober 2007 en september 2008, de 3.733 patiënten vóór en 3.955 na invoering, en de daling van het aandeel patiënten met complicaties tijdens opname van 11,0 naar 7,0 procent (p < 0,001). Het onderzoek betreft chirurgie en niet BDSM.
• A Preliminary Investigation into Intersections of Sexual Communication in Bondage, Domination, Sadomasochism and Disability. Jacqueline N. Gunning, Valerie Rubinsky, Ashley Aragón, Monica Roldán, Taylor McMahon & Angela Cooke-Jackson, Sexuality & Culture, 2023 (DOI 10.1007/s12119-022-10058-8). Volledige tekst gelezen via PubMed Central. Kwalitatief verkennend onderzoek met een kleine, via kennissenkringen geworven steekproef; de auteurs noemen die selectie zelf als beperking. Levert de vaststelling dat zowel de BDSM- als de disabilitygemeenschap voorbereidende, open en grensstellende communicatie over veranderende lichamelijke, emotionele en relationele behoeften gebruikt, en het herschrijven van het gangbare seksuele script als een van de vier gevonden raakvlakken.

Verwante begrippen

• High protocol. Wat er gebeurt als je alle lagen tegelijk aanzet.
• Low protocol. De losse stand, die de meeste uren van een week vult.
• D/s. De verhouding waarbinnen een protocol pas ergens over gaat.
• M/s. De vorm waarin het protocol ook buiten afgesproken momenten geldt.
• Positietraining. Het enige onderdeel van een protocol dat je moet oefenen in plaats van afspreken.
• Huisregels. Dezelfde gedachte, maar dan voor iedereen in een zaal.
• Contract. De schriftelijke vastlegging van de verhouding waar een protocol binnen past.
• Discipline. Wat er met gedrag gebeurt zodra de vorm eenmaal vastligt.
• Inspectie. Het ritueel waarmee een protocolavond vaak opent.
• 24/7. De enige verhouding waarin een protocol nooit uit staat.
• Grens. Wat een protocol niet vervangt, hoe uitgebreid hij ook is.
• Training. De weken herhaling waarmee een protocol pas vanzelf gaat lopen.
• Zwijgplicht. De spraakregel die het vaakst in een protocol staat, en het woord dat buiten de scene het beroepsgeheim aanduidt.