Training

Wat is training?

Training (Engels: training, hetzelfde woord) is binnen BDSM het aanleren van gedrag door het te herhalen in een vaste context, met terugkoppeling erop. Het gaat om houdingen, aanspreekvormen, taken of gewoontes. Training is daarmee het onderdeel van discipline dat tijd kost: de regels spreek je af, het gedrag bouw je op.

Hoe training er in de praktijk uitziet

Als iets kleins dat vaak terugkomt, en verder niet als iets bijzonders.

Een gangbare vorm is één afspraak op één vast moment. Bijvoorbeeld: elke avond voor het slapen stuurt zij een bericht met drie zinnen over hoe haar dag ging. Geen ceremonie, geen scène. De eerste week is het een klusje dat ze half vergeet. In de tweede week merkt ze dat ze ‘s middags al zit te bedenken wat erin komt. Ergens in de derde week schrijft het bericht zichzelf, en is het moment waarop ze het stuurt het moment waarop haar dag ophoudt.

Dat is waar training over gaat. Niet over de handeling, die is triviaal, maar over wat er ontstaat als een handeling een vaste plek krijgt. Bij een avondafspraak zie je hetzelfde in het klein: de derde keer dat iemand op hetzelfde woord dezelfde houding aanneemt, hoeft er niets meer bij gezegd te worden.

Waar het woord training vandaan komt

Uit het paardenrennen en de jacht, en verder terug uit het Latijn voor “trekken”.

Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands voert trainen terug op Engels train, “instrueren, onderwijzen” (1542), daarvóór “behandelen om in de juiste of gewenste vorm te krijgen” (ca. 1440) en nog eerder traynen, “meetrekken, overhalen” (1375). Het Engels leende dat van Frans traîner, “trekken, meeslepen”, en dat gaat via vulgair Latijn terug op trahere, “trekken”.

De oudste Nederlandse vindplaats is ongemakkelijk en de moeite waard om te weten. Rond 1636 gaat het over honden die niet op grofwild afgaan “om dat se daer op niet en zijn getreent”. Pas veel later verschuift het naar mensen: “allen kunnen zich trainen” in 1893, en volgens Van Veen en Van der Sijs komt de sportbetekenis rond 1898 binnen. Wie het woord in een D/s-afspraak gebruikt, gebruikt dus een woord dat eerst over dieren ging en daarna over sporters. Dat is precies waarom sommige mensen het niet in de mond nemen.

Waarom mensen training willen

Omdat er iets ontstaat wat je met één avond niet kunt maken.

De aantrekkingskracht zit in continuïteit. Een scène houdt op als de deur dichtgaat; een afspraak die elke dag terugkomt houdt niet op. Er zit ook opluchting in: zolang de handeling vastligt, hoef je niet elke dag te bedenken wat je hoort te doen.

• Voor jou levert training een vast moment op dat van jullie samen is, ook op dagen waarop er niets bijzonders gebeurt.
• Voor de ander levert het aandacht op die je niet kunt faken: een training die niemand bijhoudt, verdwijnt binnen twee weken.
• Voor jullie samen levert het snelheid op. Wat is ingesleten, hoeft niet meer besproken te worden, en dat maakt ruimte voor de dingen die dat wel verdienen.

Training verandert gedrag en geen gevoel. Iemand kan feilloos knielen en er niets bij voelen, en geen enkele oefening maakt van iemand een onderdanige die dat niet is.

Hoe mensen training opbouwen

Meestal te snel, en dat is precies waar het misgaat.

Wat de leerpsychologie erover zegt is contra-intuïtief. Nicholas Cepeda en collega’s brachten in Psychological Bulletin 839 metingen uit 317 experimenten samen en vonden dat de tussenpoos die de meeste opbrengst geeft, groter wordt naarmate je iets langer wilt onthouden. Vertaald naar een avond: vier keer een houding oefenen verdeeld over een maand levert meer op dan twintig keer op één avond, hoe serieus die avond ook voelt.

Praktisch: weinig tegelijk en vaak terug. Wie drie dingen tegelijk begint, houdt er meestal nul over.

Wat training niet is

“Training is iets voor een heel kleine groep.” Het tegendeel. In het kinkonderzoek van Jennifer Rehor, met 1.580 vrouwelijke deelnemers, gaf 69,56 procent aan in enige vorm aan “obedience/training” te doen. Interessanter is de scheefheid daarbinnen: 44,81 procent had het ondergaan en maar 23,80 procent had het bij iemand anders gedaan. Van de vrouwen die dit kennen, zit dus bijna twee keer zoveel aan de ontvangende kant.

“Na 21 dagen is het een gewoonte.” Dat getal komt nergens vandaan. Het onderzoek dat wél meet hoe lang gedrag erin slijt, met uitkomsten van 18 tot 254 dagen, staat uitgewerkt bij regels. Drie weken is daarvan het optimistische uiteinde.

“Training is een net woord voor straffen.” Nee, en dat is meer dan een nuance. Straf is één van de dingen die in een disciplineafspraak kunnen zitten, naast regels en beloning. Training is het opbouwende deel: herhaling, terugkoppeling, en pas veel later iets wat op een consequentie lijkt.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar actief in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Wat mij het vaakst opvalt is dat vrouwen die hierover beginnen een groot plan meebrengen en een korte adem hebben. Zeven regels, drie rituelen, een schema. Twee weken later is er niets van over.

Wat wel blijft hangen is bijna altijd het kleinste ding uit dat plan, en het kantelpunt herken je aan iets onverwachts: ze meldt uit zichzelf dat het een keer niet is gelukt. Daar is de gewoonte van haar geworden in plaats van van mij.

Het andere patroon: bijna niemand vraagt hoe je ermee stopt. Terwijl een training die niemand meer bijhoudt geen training is maar een stilzwijgend verbroken afspraak, en dat voelt naar.

Wat je zelf kunt doen

• Kies één gedrag, niet drie. Wat je niet elke dag kunt uitvoeren, is geen training maar een voornemen.
• Hang het aan een moment dat er toch al is, zoals het ontbijt of het slapengaan, zodat je het niet apart hoeft te onthouden.
• Spreek af hoe je terugkoppelt, en doe dat vaker positief dan corrigerend. Een training die alleen uit correcties bestaat, houdt niemand vol.
• Verdeel de oefenmomenten in plaats van ze op één avond te stapelen; bij Cepeda en collega’s wint spreiding zodra je wilt dat iets blijft zitten.
• Bedenk aan welke kant je zelf staat. In het onderzoek van Rehor ondergaat bijna twee keer zoveel mensen dit als er zelf uitvoert, en die twee rollen vragen iets heel anders.
• Spreek vooraf af hoe de training ophoudt, zodat stoppen een besluit is en geen verwaarlozing.

Meer lezen over training

Binnen deze begrippenlijst legt discipline uit binnen welk geheel training past, gaat positietraining over de houdingenkant met eigen onderzoek erbij, en beschrijven regels en protocol de geschreven en de formele kant.

Daarbuiten geeft de meta-analyse van Cepeda en collega’s het beste beeld van waarom spreiden wint van stapelen, en is het onderzoek van Jennifer Rehor de enige plek waar je kunt zien hoe vaak dit werkelijk voorkomt en aan welke kant.

Waar dit op deze site past

Training vraagt tijd, en die is er bij een losse afspraak niet. Wil je wel voelen hoe het is als een handeling op één woord komt in plaats van na uitleg, dan kan dat binnen één avond: op de pagina over de BDSM-date staat hoe zo’n afspraak is opgebouwd en wat we vooraf doornemen.

Bronnen

• Sensual, Erotic, and Sexual Behaviors of Women from the “Kink” Community. Jennifer Eve Rehor, Archives of Sexual Behavior 44(4), 825-836, 2015 (DOI 10.1007/s10508-015-0524-2, PMID 25795531, PMCID PMC4379392; volledige tekst gelezen via Europe PMC). Vragenlijstonderzoek met 1.580 vrouwelijke deelnemers over meer dan 126 handelingen, uitdrukkelijk buiten klinische en justitiële steekproeven om. Levert de rij “Obedience/training” uit tabel 2 met 69,56 procent deelname in enige vorm, en de verdeling daarbinnen: 23,80 procent deed het bij een ander, 44,81 procent onderging het, 57,15 procent deed of onderging het, en 41,65 procent keek ernaar. Op /nl/term/huishoudelijke-dienstbaarheid wordt uit deze tabel een andere rij en een andere kolom gebruikt; de getallen hierboven staan nergens anders op deze site.
• Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Nicholas J. Cepeda, Harold Pashler, Edward Vul, John T. Wixted & Doug Rohrer, Psychological Bulletin 132(3), 354-380, 2006 (DOI 10.1037/0033-2909.132.3.354, PMID 16719566; beide apart getoetst). Meta-analyse van het spreidingseffect. Levert de omvang, “839 assessments of distributed practice in 317 experiments located in 184 articles”, en de kernbevinding dat de tussenpoos die de meeste opbrengst geeft groter wordt naarmate het moment van terughalen verder weg ligt. Het onderzoek gaat over het onthouden van woordenlijsten en niet over BDSM; de toepassing op het opbouwen van een houding of een ritueel staat op deze pagina als mijn gevolgtrekking.
• trainen (oefenen). Etymologiebank, Instituut voor de Nederlandse Taal, geraadpleegd 9 augustus 2026. Bundelt de woordenboekingangen die deze pagina gebruikt: het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (Philippa e.a., 2003-2009) met de ontlening aan Engels train “instrueren, onderwijzen” (1542), de oudere betekenissen “behandelen om in de juiste of gewenste vorm te krijgen” (ca. 1440) en traynen “meetrekken, overhalen” (1375), de herkomst uit Frans traîner en Latijn trahere “trekken”, en de gedateerde Nederlandse vindplaatsen van ca. 1636 over jachthonden (“om dat se daer op niet en zijn getreent”) tot 1893 en 1909 over mensen; plus Van Veen & Van der Sijs (1997) met 1898 als datering van de sportbetekenis, en De Vries (1971) met “sedert de 19de eeuw als sportterm”.

Verwante begrippen

Training is het proces; de pagina’s hieronder gaan over het kader, de onderdelen en de momenten erin.

• Discipline. Het geheel van regels, training, beloning en straf waar dit een deel van is.
• Positietraining. Dezelfde opbouw, maar dan uitsluitend voor houdingen.
• Regels. De afspraken die de training een vorm geven.
• Protocol. De omgangsvorm waarin getraind gedrag zichtbaar wordt.
• Onderhoudsstraf. Wat er gebeurt als een afspraak los van overtredingen wordt onderhouden.
• Praise kink. De terugkoppeling die training draaiende houdt, en waar dat vandaan komt.