Discipline

Wat is discipline?

Discipline (Engels: discipline, hetzelfde woord) is de D van BDSM: het geheel van regels, training, beloning en straf waarmee twee mensen gedrag vormgeven. De dominante partij stelt de regels, de onderdanige volgt ze op, en wat er gebeurt als een regel sneuvelt staat vooraf vast. Pijn hoeft er niet bij te komen kijken.

Hoe discipline in de praktijk werkt

Discipline begint bij een regel die klein genoeg is om na te leven. Niet bij een straf.

Een gangbare avond ziet er zo uit. Er zijn drie afspraken: je zit rechtop, je praat pas als je iets gevraagd wordt, en je blijft van jezelf af. Bij elke overtreding hoort iets. Vijf tikken, of tien minuten met je gezicht naar de muur (corner time), of gewoon: het ding waar je zin in had gaat niet door. De encyclopedische beschrijving van discipline binnen BDSM zet die opties naast elkaar: een beloning inhouden, een dienst of een vernederende handeling vragen, lichamelijke pijn toedienen, of bondage zelf als straf inzetten.

Wat mensen verrast is hoe snel dat werkt. Iemand die twintig minuten rechtop moet zitten, denkt na tien minuten nergens anders meer aan. De regel doet dat, niet de straf.

Wat betekent de D in BDSM?

De D staat twee keer in de afkorting, en dat is de bron van de meeste verwarring. De eerste D is discipline, de tweede is dominantie.

De systematische review van De Neef en collega’s in Sexual Medicine omschrijft BDSM als een lichamelijk, psychologisch en seksueel rollenspel met machtsuitwisseling tussen mensen die daarmee instemmen. Discipline is daarbinnen het onderdeel dat die machtsuitwisseling in gedrag vertaalt. Bondage beperkt beweging, sadomasochisme werkt met prikkels, discipline werkt met verwachtingen.

Het mechanisme erachter is eenvoudig en oud: gedrag dat een consequentie heeft, verandert. De encyclopedie noemt naast straf uitdrukkelijk ook positieve bekrachtiging, zoals iemand belonen voor goed gedrag. Een dynamiek die alleen uit straffen bestaat, houdt geen zes weken stand. Dat zie je in de praktijk terug.

Waarom mensen discipline fijn vinden

De aantrekkingskracht zit in het niet hoeven kiezen. Zolang de regels helder zijn, hoef je alleen te doen wat er staat, en dat is voor mensen die de hele dag beslissingen nemen een verrassend grote opluchting.

Wat het oplevert, verschilt per rol. Voor wie de regels volgt is er een kader dat rust geeft en een reden om er zorgvuldig uit te zien of stil te zitten. Voor wie ze stelt zit de winst in aandacht: je moet blijven kijken, want een regel handhaven die je zelf niet bijhoudt is niets waard. Voor twee mensen samen levert het een taal op waarmee je zonder discussie iets kunt vragen.

Onderzoek geeft geen aanleiding om er iets zorgelijks achter te zoeken. Wismeijer en Van Assen vergeleken in The Journal of Sexual Medicine 902 BDSM-beoefenaars met 434 controledeelnemers en vonden bij de eerste groep minder neuroticisme, meer openheid en een hoger welbevinden. Hun conclusie: eerder vrijetijdsbesteding dan psychopathologie.

Discipline repareert geen conflict dat jullie nooit hebben uitgesproken. Regels over de afwas lossen een ruzie over de afwas niet op, ze verplaatsen hem alleen naar de slaapkamer.

Regels afspreken: hoe mensen dat doen

Het gangbare recept is saai. Weinig regels, allemaal opschrijven, en per regel afspreken wat eraan vastzit.

1. Kies twee of drie regels, niet tien. Wat je niet kunt handhaven, sleept de rest mee omlaag.
2. Spreek per regel de consequentie af, inclusief de bovengrens ervan.
3. Spreek af wat er tegenover goed gaan staat, want zonder beloning verdwijnt de motor eruit.
4. Zet erbij wanneer de regels gelden. Alleen tijdens een scène, alleen op vrijdag, of doorlopend.
5. Kijk het na. Wat een maand niet is nageleefd, is geen regel meer maar een gewoonte die jullie negeren.

Wie dit doorlopend doet, belandt bij een contract of een 24/7-afspraak. Dancer, Kleinplatz en Moser bevroegen 146 mensen die zichzelf als slaaf omschrijven en zagen het machtsverschil doorlopen tot in huishouden en financiën. Ze zagen ook dat diezelfde mensen hun eigen wil gebruiken wanneer dat in hun belang is.

Discipline en straf: waar het verschil zit

“Discipline is een ander woord voor straf.” Nee. Straf is één instrument binnen discipline. De regels, de training en de beloning zijn de rest, en op de meeste avonden gebeurt er helemaal niets omdat er niets misgaat.

“Dan is het dus sadomasochisme.” Ook niet. De encyclopedie is er expliciet over dat straf binnen BDSM niet gelijkgesteld moet worden aan sadomasochisme: daar komt het plezier uit de prikkel zelf, bij discipline gaat het om gedrag. Zie ook lijfstraf.

“Straffen moet pijn doen.” De meest effectieve consequenties zijn vaak de saaie: wachten, iets niet krijgen, of iets moeten doen wat je vervelend vindt.

Wat ik er zelf van zie

Discipline is het onderdeel van een BDSM-date waar ik het vaakst iets moet afpellen. Mensen komen binnen met een lijst regels die ze ergens hebben gelezen, en na een halfuur praten blijven er twee over die echt van henzelf zijn.

De regel die het meeste doet, is bijna nooit de spannendste. Rechtop zitten. Wachten met praten. Iets vragen in plaats van pakken. Dat werkt, omdat je het de hele avond voelt in plaats van vijf minuten.

En de fout die ik het vaakst zie: alleen straf afspreken en de beloning vergeten. Wie nooit te horen krijgt dat het goed gaat, houdt het niet vol.

Wat je zelf kunt doen

• Begin met één regel en houd hem een week vol voordat je er een tweede bij zet.
• Schrijf de consequentie op voordat de regel voor het eerst wordt overtreden, niet erna.
• Spreek een bovengrens af bij elke straf, in aantallen of in minuten, zodat niemand tijdens een scène hoeft in te schatten wat redelijk is.
• Zorg voor een tegenhanger. Benoem hardop wat er goed ging, ook als dat ongemakkelijk voelt.
• Gebruik geen straf om een echte ergernis op te lossen. Praat die eerst uit, buiten het spel om.

Meer lezen over discipline

Op deze site gaat het artikel over de kracht van discipline en standjes over hoe regels en houdingen samen een kader vormen, en het stuk over consent als ruggengraat over het gesprek dat aan elke regel voorafgaat. De categoriepagina over dominantie verzamelt de rest.

Buiten deze site geeft de review van De Neef en collega’s het beste overzicht van wat er wetenschappelijk over BDSM bekend is.

Bronnen

• Bondage-Discipline, Dominance-Submission and Sadomasochism (BDSM) From an Integrative Biopsychosocial Perspective: A Systematic Review. De Neef, Coppens, Huys & Morrens, Sexual Medicine 7(2), 129–144, 2019. Levert de omschrijving van BDSM als lichamelijk, psychologisch en seksueel rollenspel met machtsuitwisseling tussen instemmende deelnemers.
• Psychological Characteristics of BDSM Practitioners. Wismeijer & van Assen, The Journal of Sexual Medicine 10(8), 1943–1952, 2013. Levert de vergelijking van 902 beoefenaars met 434 controledeelnemers, de uitkomsten op neuroticisme, openheid en welbevinden, en de conclusie dat BDSM eerder vrijetijdsbesteding is dan psychopathologie.
• 24/7 SM slavery. Dancer, Kleinplatz & Moser, Journal of Homosexuality 50(2–3), 81–101, 2006. Levert de 146 respondenten, het machtsverschil dat buiten de scène doorloopt tot in huishouden en financiën, en de vaststelling dat deze mensen hun eigen wil gebruiken wanneer dat in hun belang is.
• Discipline (BDSM). Wikipedia. Levert de omschrijving van discipline als regels die de dominant stelt en de onderdanige opvolgt, de opsomming van strafvormen, het punt dat discipline ook positieve bekrachtiging omvat, en de waarschuwing straf niet gelijk te stellen aan sadomasochisme.

Verwante begrippen

• B&D. De afkorting waarin discipline naast bondage staat, zonder de rest van BDSM.
• Lijfstraf. De lichamelijke kant van discipline, met een uitgesproken strafdoel.
• Corner time. De stille straf die geen pijn doet en toch aankomt.
• Contract. Waar afgesproken regels op papier belanden.
• Eetcontrole. Discipline toegepast op wat er op tafel staat.
• Funishment. De “straf” die geen straf is, en waarom hij het gedrag juist versterkt.
• Maintenance spanking. De vaste afspraak zonder overtreding, en daarmee de uitzondering op het verband tussen regel en gevolg.
• Onderhoudsstraf. Dezelfde afspraak onder zijn Nederlandse naam, met de woordontleding erbij.
• Straf. Het Nederlandse woord voor het gevolg, en wat het uit het strafrecht meesleept.
• Plak. Het voorwerp waar het Nederlandse woord voor gezag vandaan komt: onder de plak zitten.
• Positietraining. De tak van discipline die over houdingen gaat, en de enige die je moet oefenen.
• Praise kink. De beloningskant van hetzelfde kader, met het onderzoek naar wanneer lof werkt.
• Training. Het opbouwende deel van discipline, met de cijfers over hoe lang dat duurt.