Dominantie

Wat is dominantie?

Dominantie (Engels: dominance) is de dynamiek waarin de ene persoon de leiding neemt en de ander die leiding geeft: de beweging van controle van de een naar de ander binnen een afgesproken kader. Het is een eigenschap van de verhouding, niet van een mens. De dominant is wie de rol draagt; dominantie is wat er tussen twee mensen gebeurt.

Hoe machtsuitwisseling werkt

Dominantie begint niet bij degene die leidt, maar bij degene die volgt. De encyclopedie omschrijft machtsuitwisseling als het bekrachtigen van de dominant doordat de ander zich aan diens controle overgeeft, en voegt eraan toe dat het in werkelijkheid de overgevende partij is die de onderliggende controle houdt. Dominantie is dus een lening. Ze bestaat zolang de ander haar geeft, en ze stopt op het moment dat die de leiding terugneemt.

Dat maakt dominantie iets anders dan macht in het dagelijks leven, waar iemand een positie heeft of niet. Hier wordt de zeggenschap elke keer opnieuw uitgereikt, voor een uur of voor langer, en dat uitreiken is de kern van het spel.

Wat dominantie tussen twee mensen doet

De dynamiek verdeelt meer dan de rollen. Ze verdeelt ook de belasting. Sagarin en collega’s namen bij achtenvijftig sadomasochistische spelers speeksel af rond hun scènes en publiceerden dat in Archives of Sexual Behavior. Bij wie vastgebonden was en opdrachten opvolgde steeg het stresshormoon cortisol; bij wie de opdrachten en de structuur gáf, steeg het niet. De twee kanten van dezelfde dynamiek beleven hem dus verschillend, ook in het lichaam. Datzelfde onderzoek vond dat de onderlinge nabijheid toenam wanneer de scène goed verliep.

Wat dominantie niet doet, is vertrouwen maken dat er niet is. De dynamiek vergroot wat er al ligt: ligt er veiligheid, dan wordt die dieper; ligt er spanning van buiten het spel, dan laait die juist op. Dominantie is een versterker, geen fundament.

Dominantie is niet hetzelfde als de dominant

“Dominantie en dominant zijn hetzelfde woord voor hetzelfde ding.” Nee, en het onderscheid is de kern van deze pagina. De dominant is een persoon in een rol; dominantie is de verhouding waarin die rol pas betekenis krijgt. Zonder iemand die overgeeft, is er niemand om dominant tegenover te zijn.

“Dominantie is een karaktertrek.” Ook niet. Wismeijer en Van Assen vergeleken 902 BDSM’ers met 434 anderen en vonden gunstiger uitkomsten aan de dominante kant, maar dat gaat over wie zich voor zulk onderzoek meldt, niet over wat de dynamiek van iemand máákt. Dat een switch moeiteloos van kant wisselt, laat zien dat dominantie een positie is, geen persoonlijkheid.

“Dominantie gaat over de baas zijn.” Ze gaat over geleende zeggenschap. De grenzen worden gezet door wie ze afstaat, en die kan ze op elk moment terugnemen.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, en op mijn profiel staat mijn dominantie omschreven als natuurlijk en rustig. Dat is precies waar de meeste mensen zich in vergissen: ze verwachten dat de dynamiek van mij komt, van mijn stem of mijn gebaren.

Wat ik zie, is dat de beweging aan haar kant begint. Hoe meer iemand durft over te geven, hoe meer dominantie er ontstaat, en niet andersom. Ik doe minder dan ze verwacht en let meer op dan ze denkt, en juist daardoor komt de leiding vanzelf naar me toe.

En dit valt me telkens op: de dynamiek is het sterkst wanneer hij het stilst is. Niet als ik hard optreed, maar als het zo veilig voelt dat ze de controle uit handen durft te geven zonder dat ik erom hoef te vragen. Zo verloopt een bdsm-date bij mij ook: ik vraag niet om de macht, ik wacht tot jij hem durft te geven.

Meer lezen over dominantie

Op deze site gaat dominant over de rol en de mens die haar draagt, gaat submissie over de overgave die dominantie mogelijk maakt, en beschrijft de blogcategorie over dominantie hoe de twee kanten in de praktijk op elkaar inspelen.

Buiten deze site is het onderzoek van Sagarin en collega’s het beste startpunt: het meet wat machtsuitwisseling met het lichaam en met de band tussen twee mensen doet.

Bronnen

• Dominance and submission. Wikipedia. Levert de omschrijving van machtsuitwisseling als het bekrachtigen van de dominant door de overgave van de ander, en de vaststelling dat de overgevende partij de onderliggende controle houdt.
• Hormonal changes and couple bonding in consensual sadomasochistic activity. Sagarin, Cutler, Cutler, Lawler-Sagarin & Matuszewich, Archives of Sexual Behavior 38, 2009. 58 deelnemers; levert de bevinding dat cortisol wel steeg bij wie vastgebonden was en opdrachten opvolgde, niet bij wie de structuur gaf, en dat de nabijheid toenam wanneer de scène goed verliep.
• Psychological characteristics of BDSM practitioners. Wismeijer & Van Assen, The Journal of Sexual Medicine 10(8), 2013. Vergelijking van 902 BDSM’ers met 434 anderen; levert de gunstiger uitkomsten aan de dominante kant, die iets zeggen over wie zich meldt, niet over wat de dynamiek veroorzaakt.

Verwante begrippen

• Dominant. De rol en de persoon, waar dominantie de dynamiek omheen is.
• Submissie. De overgave die dominantie pas laat ontstaan, de andere helft van de beweging.
• D/s. De verhouding waarvan dominantie de D is.
• Total power exchange. Dominantie zonder eindtijd, uitgebreid tot het hele leven.
• Switch. Wie beide kanten van de dynamiek in zich heeft, en het bewijs dat dominantie een positie is en geen aard.
• D-type. De verzamelnaam voor de sturende kant, waar dominantie de kwaliteit van is.