Straf

Wat is een straf?

Straf (Engels: punishment) is de afgesproken consequentie op gedrag dat vooraf verboden was. In BDSM hoort een straf bij discipline en veronderstelt dus een regel die er eerder was dan de overtreding. Buiten de slaapkamer betekent het woord iets strengers: een maatregel die een bevoegde instantie oplegt na een strafbaar feit.

Waarom het woord straf in een slaapkamer wringt

Omdat het drie dingen meesleept die daar geen van drieën aanwezig zijn.

De Nederlandse encyclopedische ingang Straf vat het begrip zo samen: een sanctie waarbij het gestrafte individu opzettelijk een onaangename ervaring krijgt opgelegd, door iemand die daartoe de macht en de bevoegdheid heeft. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal zegt hetzelfde met andere woorden: een maatregel ter vergelding van een ongeoorloofde daad, gewoonlijk bedoeld om de dader en anderen af te schrikken.

Daar zitten dus een overtreding, een bevoegdheid en een onwillige ontvanger in. Tussen twee volwassenen die iets afspreken is er geen van drieën: geen ongeoorloofde daad, geen instantie, en iemand die er zelf om vroeg. Daarom struikelen mensen er in gesprek over. Ze horen het rechtbankwoord en denken aan iets wat hun overkomt.

Wat er in de praktijk gebeurt is dan ook iets anders. Twee mensen maken samen een regel, spreken er een gevolg bij af, en zeggen achteraf hardop dat het klaar is. Dat laatste is het hele verschil met het woord uit de wet: hier wordt iets afgesloten, niet vergolden.

Wat de wet een straf noemt, en wat dat verraadt

Zeven dingen, en geen daarvan raakt het lichaam.

Artikel 9 van het Wetboek van Strafrecht somt uitputtend op wat een straf in Nederland kan zijn. Vier hoofdstraffen: gevangenisstraf, hechtenis, taakstraf en geldboete. En drie bijkomende: ontzetting van bepaalde rechten, verbeurdverklaring en openbaarmaking van de rechterlijke uitspraak.

Kijk waar dat rijtje uit bestaat. Vrijheid kwijt, tijd kwijt, geld kwijt, rechten kwijt, spullen kwijt, en één keer schaamte. Ontneming dus, en één keer openbaarheid. Nergens een klap: de lijfstraf is in Nederland al bijna twee eeuwen geen straf meer.

Dat is een aardige spiegel van wat er in een D/s-band werkt. Een privilege dat een week niet doorgaat, een kwartier corner time, een opdracht die tijd kost. Het is hetzelfde rijtje, en het beeld van de klap komt van het woord.

Waarom mensen om een straf vragen

Omdat een afspraak pas echt voelt zodra er iets aan vastzit.

Wat mensen aantrekt is zelden de handeling, maar het feit dat er een einde in zit. Een afspraak zonder consequentie blijft dagen boven tafel hangen; met een consequentie is hij op een afgesproken moment afgelopen.

• Voor wie de straf krijgt verandert een vage verwachting in iets waar je aan kunt voldoen, en waar je dus ook mee klaar kunt zijn.
• Voor wie hem uitdeelt vervalt de noodzaak om boos te doen: de consequentie stond er al, dus er valt alleen iets uit te voeren.
• Voor jullie samen verdwijnt het nasudderen. De ergernis krijgt een vorm en daarmee een eindtijd.

De reden is waar het misgaat. Voor een probleem dat nooit is benoemd, is een straf een omweg. En hij houdt alleen op een straf te lijken zolang de ontvanger er niets aan vindt; zodra dat kantelt is het een funishment geworden.

Waar het woord straf vandaan komt

Van een werkwoord waarvan niemand weet waar het vandaan komt.

Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands is daar ongewoon kort over: herkomst onbekend. Het werkwoord straffen staat vanaf het begin van de vijftiende eeuw op schrift; het zelfstandig naamwoord komt er pas veel later bij, straffe in 1542 bij Dasypodius, afgeleid van het werkwoord en niet andersom. Het Nederlands kende de handeling dus ruim honderd jaar voordat het er een ding van maakte.

En er is nog een tweede straf, die vrijwel niemand met de eerste in verband brengt. Het WNT voert het bijvoeglijk naamwoord apart op en schrijft dat de oudste betekenissen daarvan “strak, stijf, stug” moeten zijn geweest. Het woord uit straffe wind. Het tekent erbij aan dat het zelfstandig naamwoord die betekenis later waarschijnlijk heeft beïnvloed. Twee woorden die naar elkaar toe groeiden, het ene strengheid en het andere spanning.

Misverstanden over straf

“Straf betekent slaan.” Het beeld komt van het woord, niet van de praktijk. Ook de wet kent geen enkele lichamelijke straf meer. Slaan met een uitgesproken strafdoel heet lijfstraf en is één vorm naast een handvol andere.

“Wie een straf krijgt, heeft iets verkeerd gedaan.” Alleen als de regel er al was. Was hij er niet, dan is er achteraf iets bedacht, en dan is de straf een uitbarsting met een net woord ervoor.

“Straf en discipline zijn hetzelfde.” Discipline is het hele bouwwerk van regels, gewoontes en gevolgen. Een straf is daar één onderdeel van, en meestal niet het belangrijkste.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor. Gigolo, ruim vijfentwintig jaar in dit vak, daarnaast psychotherapeut van opleiding. Het wóórd straf komt in mijn gesprekken vaker langs dan de handeling, en dat is meteen mijn belangrijkste waarneming: mensen willen het ritueel, niet de vergelding.

Dat woord drukt zwaar op vrouwen die het voor het eerst uitspreken. Ze denken dat ze om iets vragen wat over hun eigen fout gaat, terwijl ze om structuur vragen. Zodra we het anders noemen, een afspraak, een ritueel, valt er iets weg wat er nooit had hoeven zitten.

Wat je zelf kunt doen

• Noem eerst de regel, dan pas de consequentie. Wie andersom begint, legt iets op in plaats van iets na te komen.
• Wacht tot je niet meer geïrriteerd bent. Boosheid maakt van een afspraak een uitbarsting, en dat is niet meer terug te draaien.
• Kies een vorm uit het ontnemingsrijtje. Tijd, een privilege, een opdracht. Voordat je aan iets lichamelijks denkt. De wet doet dat niet voor niets ook.
• Zet er een eindzin op die jullie allebei kennen, en houd je daaraan. Zonder eindzin loopt een straf door in de rest van de avond.
• Toets het woord op de situatie. Is er niets overtreden, dan is “straf” de verkeerde naam en heet het bij zijn eigen naam: een ritueel, een spel, of een onderhoudsstraf.
• Vraag na afloop wat er is blijven hangen. Dat is aftercare en het levert meer op dan vragen of het pijn deed.

Meer lezen over straf

Binnen deze begrippenlijst draagt punishment hetzelfde begrip onder zijn Engelse naam, met het onderzoek naar zelfbestraffing erbij; discipline geeft het kader, funishment de omslag, en lijfstraf de vorm met een klap erin. Hoe zo’n correctie van binnenuit voelt, staat in mijn stuk over de kracht van discipline en standjes.

Daarbuiten zet het WNT de twee woorden straf naast elkaar, en somt artikel 9 Sr in zeven regels op wat een straf in Nederland wél mag zijn.

Waar dit op deze site past

Ben je nieuwsgierig hoe zo’n afspraak binnen één avond werkt zonder dat er thuis iets hoeft te veranderen, dan is dat goed te doen. Wat we vooraf vastleggen en waar het ophoudt, lees je bij de BDSM-date. Correctionele tikjes horen bij mijn repertoire; vernederen niet, ook niet wanneer het onder deze noemer wordt gevraagd.

Bronnen

• straf. Woordenboek der Nederlandsche Taal, via de Geïntegreerde Taalbank van het Instituut voor de Nederlandse Taal, geraadpleegd 5 augustus 2026. Het historische standaardwoordenboek van het Nederlands. Levert drie ingangen. STRAF (I) znw.(v.): “Maatregel of bejegening ter vergelding van een ongeoorloofde daad of van een verzuim, gewoonlijk met de bedoeling den bedrijver van herhaling of anderen van soortgelijke daden of nalatigheden af te schrikken”, dus vergelding én afschrikking, met een ongeoorloofde daad als voorwaarde. STRAF (II) bnw., bw.: “De oudste beteekenissen van straf moeten zijn ‘strak, stijf, stug’”, met de aantekening dat STRAF (I) later waarschijnlijk invloed op die betekenis heeft gehad. De derde ingang is de vorm die onder STRAFFEN wordt behandeld.
• Wetboek van Strafrecht, artikel 9. Nederlandse wetgeving via wetten.overheid.nl, geraadpleegde versie geldig vanaf 1 januari 2026. Primaire wettekst; het anker van het artikel is in de opgehaalde pagina gecontroleerd. Levert de uitputtende opsomming van de straffen: als hoofdstraffen gevangenisstraf, hechtenis, taakstraf en geldboete, en als bijkomende straffen ontzetting van bepaalde rechten, verbeurdverklaring en openbaarmaking van de rechterlijke uitspraak. Dat geen van die zeven het lichaam betreft, en de vergelijking met de vormen die in een D/s-band werken, is mijn gevolgtrekking; het artikel gaat uitsluitend over het strafrecht.
• straf / straffen. M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim & N. van der Sijs, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (2003–2009), via de Etymologiebank van het Instituut voor de Nederlandse Taal. De etymologische standaardnaslag voor het Nederlands. Hier gebruikt voor het zelfstandig naamwoord, waar /nl/term/onderhoudsstraf het werkwoord gebruikt: straffe “vergeldingsmaatregel wegens overtreding” is opgetekend in 1542 bij Dasypodius, is een afleiding van het werkwoord straffen en niet andersom, en de zelfstandige naamwoorden in de verwante talen zijn eveneens jonger dan het werkwoord. Het woordenboek noteert bij straffen uitdrukkelijk “herkomst onbekend”.
• Straf. Nederlandstalige Wikipedia, geraadpleegd 5 augustus 2026. De enige Nederlandstalige encyclopedische ingang over het begrip; hier alleen gebruikt voor de algemeen aanvaarde omschrijving. Levert de definitie van een straf als een sanctie waarbij het gestrafte individu opzettelijk een onaangename ervaring krijgt opgelegd door een persoon of instantie die daartoe de macht en bevoegdheid heeft, en de juridische omschrijving als maatregel opgelegd door een overheid ter vergelding van een strafbaar feit. De gedragsanalytische definitie op datzelfde lemma is hier bewust niet gebruikt; die staat bij funishment.

Verwante begrippen

Een straf staat nooit los: er hoort een regel voor en een afsluiting achter.

• Discipline. Het bouwwerk waar dit één steen van is.
• Funishment. Wat er overblijft zodra de ontvanger het leuk vindt.
• Lijfstraf. De lichamelijke vorm, die het Nederlandse recht al bijna twee eeuwen niet meer kent.
• Onderhoudsstraf. Dezelfde naam zonder overtreding, en waarom dat wringt.
• Regels. Wat er eerst moet zijn, anders valt er niets te straffen.
• Corner time. Tijd in plaats van pijn, en de meest gebruikte vorm.
• Pijnspel. Dezelfde handelingen zonder aanleiding, waar de pijn het doel is in plaats van het gevolg.