High protocol

Wat is high protocol?

High protocol is een uitgesproken formele omgangsvorm binnen een D/s-verhouding, met vaste aanspreektitels, voorgeschreven houdingen en rituelen die niet per keer opnieuw worden bedacht. Het Nederlands neemt de Engelse term onvertaald over. High protocol geldt doorgaans alleen op afgesproken momenten, en iedereen weet vooraf welk gedrag er verwacht wordt. De losse tegenhanger heet low protocol.

Hoe high protocol er in de praktijk uitziet

High protocol begint en eindigt op een afgesproken moment, en daartussen ligt het gedrag vast.

Een gangbaar beeld van een avond thuis. Vanaf het moment dat de deur dichtgaat spreekt zij hem aan met “meneer” en neemt ze zelf niet als eerste het woord. Ze wacht met zitten tot het gezegd wordt. Ze schenkt zijn glas in voordat ze het hare aanraakt. Aan tafel gaat het over het werk zoals altijd, want een protocol regelt niet het gesprek maar de vorm eromheen. Om elf uur zegt hij één afgesproken zin, en dan zijn ze weer twee mensen op de bank.

Dat de onderdelen zo alledaags zijn, is geen toeval. Dancer, Kleinplatz en Moser bevroegen in 2006 honderdzesenveertig mensen die zichzelf slaaf noemden: eigenaren en slaven gebruiken juist gewone dagelijkse situaties om hun rollen te onderscheiden en in stand te houden. Het huishouden, het geldbeheer, de ochtend- en avondroutine. Niet de zweep dus, maar de afwas.

Waar high protocol vandaan komt

Uit een verhaal over de vroege leerscene dat waarschijnlijk maar half klopt.

De encyclopedische ingang over de leathercultuur beschrijft hoe de periode van 1945 tot het midden van de jaren zestig, de “Old Guard”, zo sterk is geromantiseerd dat sommigen hem de ontstaansmythe van de leerscene noemen. In dat beeld ontwikkelde een gesloten mannengemeenschap, vaak in de vorm van motorclubs, een uniforme hiërarchische set BDSM-praktijken met high protocol naar militair model, met initiatie, broederschap, discipline en het streven naar excellentie.

Alleen: Gayle Rubin, Jack Rinella en Joseph Bean hebben erop gewezen dat losjes en streng, informeel en formeel vanaf het begin naast elkaar bestonden binnen die subcultuur. De tegenstelling “Old Guard tegenover New Guard” is achteraf gemaakt. En toen John Weal in 2010 met The Leatherman’s Protocol Handbook één protocol presenteerde dat alle traditionele leathermen zouden hebben gevolgd, kreeg dat boek de kritiek dat het historisch niet klopt en houdingen overneemt uit het heteroseksuele Gorean.

Wat high protocol oplevert

Het haalt de improvisatie eruit, en dat blijkt psychologisch iets te doen.

Naar protocol in BDSM is nooit gemeten, naar rituelen buiten BDSM wel. Hobson, Schroeder, Risen, Xygalatas en Inzlicht vatten dat veld in 2018 samen: een ritueel is een voorgeschreven reeks met starheid, formaliteit en herhaling, ingebed in betekenis, met onderdelen zonder direct praktisch nut. Het reguleert emoties, prestatie en sociale verbondenheid. In het experiment van Brooks en collega’s dat zij aanhalen kregen mensen vlak voor een spannende opdracht een ritueel toegewezen. Zij hadden een lagere hartslag, rapporteerden minder spanning en presteerden beter.

Die vertaalslag naar een protocolavond is van mij. Maar hij verklaart wel wat mensen zelf melden.

• Wie de onderdanige rol heeft hoeft niets meer te kiezen: de vorm draagt de avond.
• Wie de leiding heeft hoeft niet te improviseren, en weet dat elk gebaar wordt opgemerkt.
• Voor een stel ontstaat er een zichtbare grens tussen “wij zijn hiermee bezig” en “wij zijn dit even niet”.

Casey en Sagarin noemen uitputting als een van de vijf kosten van een machtsoverdrachtsrelatie. Strikt in een rol blijven kost energie, ook aan de leidende kant, waar beslismoeheid op de loer ligt.

Hoe mensen high protocol doen

In drie vormen, en het verschil zit vooral in hoe lang het aanstaat.

1. Eventprotocol. Alleen tijdens een feest of een avond in een club, van binnenkomst tot vertrek. Dit is de vorm waarin de meeste mensen het voor het eerst zien.
2. Avondprotocol. Thuis, tussen een afgesproken begin- en eindmoment, zoals in het voorbeeld hierboven.
3. Doorlopend protocol, binnen een 24/7-verhouding. Zeldzaam, en het enige type waarbij het protocol ook geldt op een dinsdagochtend.

Wat vooraf wordt vastgelegd is bijna altijd hetzelfde rijtje: de aanspreektitel, de houdingen, wie wanneer spreekt, wat er gebeurt bij een fout, en het signaal waarmee het protocol stopt. Casey en Sagarin beschrijven dat zulke afspraken in machtsoverdrachtsrelaties vaak schriftelijk eindigen, soms als een korte intentieverklaring en soms als een uitgewerkt document.

Wat high protocol niet is

“High protocol betekent dat je nergens meer nee tegen kunt zeggen.” Dat blijkt niet uit het onderzoek. Dancer en collega’s schrijven het expliciet: in tegenstelling tot het beeld van totale onderwerping bleek dat slaven hun vrije wil gebruiken wanneer dat in hun eigen belang is. Hoe formeel de vorm ook is, hij vervangt de grens niet.

“High protocol is de oude, echte manier van doen.” Ook niet. De formele school en de losse school bestonden vanaf het begin naast elkaar, en het handboek dat in 2010 het “traditionele” protocol vastlegde, is juist bekritiseerd omdat het historisch niet klopt.

“High protocol is een zwaardere vorm van spel.” Nee, want het is geen spel. Een protocolavond kan volledig gekleed en zonder één klap verlopen. Wat er zwaarder aan is, is de aandacht: je let de hele avond op jezelf, en dat is voor veel mensen vermoeiender dan een uur discipline.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, ruim vijfentwintig jaar in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Regels voor gedrag spreek ik graag af, precies zoveel als iemand wil, en met “meneer” of “u” aangesproken worden vind ik oprecht leuk. “Meester” niet; dat klinkt mij te hard.

Vrouwen die om protocol vragen bedenken bijna altijd te veel regels tegelijk. Zeven afspraken op de eerste avond, en bij nummer drie is de aandacht al weg.

Het tweede: het moeilijkste moment is niet het knielen, maar het opstaan. Terug naar gewoon praten voelt bij een eerste keer ongemakkelijker dan de hele formele avond ervoor. Daarom spreek ik het einde net zo precies af als het begin.

Waar je op let

• Spreek een begin- én een eindmoment af, en een zin of gebaar waarmee het protocol stopt, los van het stopwoord voor een scène.
• Begin met drie regels, niet met dertig. Meer onthoud je toch niet, en een regel die je vergeet ondermijnt de rest.
• Leg vóór de eerste avond vast wat er gebeurt bij een fout, want ter plekke iets bedenken maakt van een verspreking een straf waar niemand voor heeft getekend.
• Kies een aanspreektitel die je allebei kunt uitspreken zonder te lachen, en probeer er gerust twee.
• Zet een herzieningsmoment in de agenda. Casey en Sagarin vermoeden dat een niet-herziene afspraak verstart, en zien rond twee jaar het punt waarop zulke relaties veranderen of eindigen.
• Let ook op de vermoeidheid van wie leidt, want beslismoeheid staat in datzelfde overzicht als kostenpost naast de uitputting aan de andere kant.

Meer weten over high protocol

Op deze site zet D/s de verhouding uiteen waarbinnen high protocol bestaat, gaat dienstbaarheid over de handelingen die vaak in zo’n protocol zitten, en laat de kracht van discipline en standjes zien hoe een correctie binnen een afgesproken vorm werkt.

Daarbuiten legt het overzichtsartikel van Hobson en collega’s, vrij te lezen, uit waarom een vaste vorm überhaupt iets doet, en geeft de ingang over de leathercultuur de historische context die protocolhandleidingen weglaten.

Waar dit op deze site past

Wil je een keer meemaken hoe een avond voelt waarin de omgangsvorm vooraf vastligt, dan is dat iets wat we van tevoren uitschrijven in plaats van ter plekke bedenken. Op de pagina over de BDSM-date staat hoe dat gesprek loopt.

Bronnen

• Authority Transfer Relationships: Illuminating a Consensual Inegalitarian Relationship Form. Kevin G. Casey & Brad J. Sagarin, Archives of Sexual Behavior, online gepubliceerd 29 oktober 2025. Volledige tekst gelezen via de publicatielijst van het Science of BDSM Research Team. Levert de omschrijving van rituelen en protocollen als onderhandelde procesafspraken, het gegeven dat zulke onderhandelingen vaak in een schriftelijk contract eindigen dat van een korte intentieverklaring tot een uitgewerkt document loopt, de negen mogelijke opbrengsten en de vijf kosten, waaronder verstarring en uitputting met beslismoeheid aan de leidende kant, en de observatie van de auteurs dat er rond twee jaar een breekpunt ligt. De opbrengsten en kosten zijn door de auteurs beredeneerd, niet gemeten.
• 24/7 SM Slavery. Peter L. Dancer, Peggy J. Kleinplatz & Charles Moser, Journal of Homosexuality 50(2–3), 81–101, 2006. Alleen de samenvatting was leesbaar; er zijn geen claims uit de volledige tekst gebruikt. Levert de steekproef van 146 mensen tussen 18 en 72 jaar, de bevinding dat eigenaren en slaven gewone dagelijkse situaties zoals het huishouden, het geldbeheer en de ochtend- en avondroutine gebruiken om hun rollen te onderscheiden en in stand te houden, en de vaststelling dat slaven, anders dan het beeld van totale onderwerping suggereert, hun vrije wil gebruiken wanneer dat in hun belang is.
• The Psychology of Rituals: An Integrative Review and Process-Based Framework. Nicholas M. Hobson, Juliana Schroeder, Jane L. Risen, Dimitris Xygalatas & Michael Inzlicht, Personality and Social Psychology Review 22(3), 260–284, 2018. Auteursversie in volledige tekst gelezen via PsyArXiv. Levert de definitie van een ritueel als voorgeschreven reeks met starheid, formaliteit en herhaling, ingebed in betekenis en met onderdelen zonder direct praktisch nut, de drie regulerende functies (emotie, prestatie, sociale verbondenheid), en het aangehaalde experiment van Brooks en collega’s uit 2016 waarin mensen die vlak voor een spannende opdracht een ritueel uitvoerden een lagere hartslag hadden, minder spanning rapporteerden en beter presteerden, met een sterker effect naarmate de spanning hoger was. Dit is algemeen ritueelonderzoek en gaat niet over BDSM.
• Leather subculture. Engelstalige Wikipedia, hoofdstuk “The myth of the Old Guard”. Levert de datering van de Old Guard tussen 1945 en het midden of eind van de jaren zestig, de omschrijving van het geromantiseerde beeld als een gesloten mannengemeenschap met een uniforme hiërarchische set BDSM-praktijken met high protocol naar militair model, met initiatie, broederschap, discipline en het streven naar excellentie, de vaststelling dat sommigen dit de ontstaansmythe van de leerscene noemen, het punt van Gayle Rubin, Jack Rinella en Joseph Bean dat losjes en streng vanaf het begin naast elkaar bestonden, en de kritiek op John Weals The Leatherman’s Protocol Handbook (2010) dat het historisch niet klopt en onderdanige houdingen uit het Gorean-milieu overneemt.

Verwante begrippen

• D/s. De verhouding waarbinnen high protocol een omgangsvorm is.
• Dienstbaarheid. De handelingen die in een protocol het vaakst worden vastgelegd.
• Halsband. Het voorwerp dat in veel protocollen het begin van de formele vorm markeert.
• Collaring. De ceremonie die zelf een van de zwaarst geprotocolleerde momenten is.
• Discipline. De regels en correcties waar een protocol de vorm voor levert.
• Corner time. Een klassieke protocolstraf, en een voorbeeld van wat er bij een fout kan gebeuren.
• 24/7. De enige vorm waarin een protocol ook op een doordeweekse ochtend geldt.
• Inspectie. Het ritueel waarmee een protocolavond het vaakst begint.
• Low protocol. De losse stand op dezelfde schaal, en de stand die de meeste uren vult.
• Positietraining. Het onderdeel van protocol dat je niet kunt afspreken maar moet oefenen, met de lichamelijke kant erbij.
• Protocol. De overkoepelende term, met wat een protocol regelt en waarom high en low twee standen van hetzelfde lijstje zijn.
• Service. De handelingen die een high-protocolafspraak tot op het gebaar voorschrijft.
• Spreekverbod. Een van de regels die zo’n protocol kan bevatten, hier los uitgewerkt.
• Zwijgplicht. Dezelfde regel als staande gewoonte in plaats van als tijdvak, met de beroepsbetekenis die het woord daarbuiten heeft.