Onderhandelen

Wat is onderhandelen?

Onderhandelen (Engels: negotiation) is het gesprek waarin twee mensen vóór een sessie vastleggen wat er wel en niet gebeurt. Beide kanten brengen er iets in: wensen, grenzen, gezondheid, het stopwoord en de nazorg. Het is geen toestemming vragen maar samen een kader maken, en het gaat aan elke afspraak vooraf.

Hoe een onderhandeling in de praktijk verloopt

Een onderhandeling duurt tien minuten tot een half uur en gaat over vier dingen: wat je wilt, wat niet, hoe je stopt en wat er daarna gebeurt.

Dunkley en Brotto zetten in hun overzicht in Sexual Abuse op een rij wat er aan bod komt: waar mensen zin in hebben, gezondheidsklachten, handelingen die buiten de orde vallen, emotionele triggers, en de nazorg. Afspraken moeten volgens hen expliciet zijn, niet stilzwijgend.

Een gangbaar voorbeeld. Twee mensen die elkaar op een munch hebben ontmoet, spreken een uur voor de sessie af. Zij noemt drie dingen die ze wil proberen en twee die er niet in zitten; hij vertelt wat hij zelf niet doet, en die lijst is korter dan zij verwachtte. Ze spreken “rood” af als stopwoord en “geel” om het zachter te laten gaan, en blijven na afloop een half uur zitten.

Waar het woord onderhandelen vandaan komt

Onderhandelen betekent letterlijk “over en weer praten”. De Etymologiebank geeft onderhandelen als een samenstelling van onder “wederkerig” en handelen “praten over iets”, met de oudste Nederlandse vindplaatsen tussen 1845 en 1849; handelen is zelf een oude afleiding van hand, grondbetekenis “betasten, in de hand nemen”.

De wederkerigheid zit dus al in het woord. Wie alleen vraagt of iets mag, onderhandelt niet maar vraagt toestemming. Daarom is de dominante kant net zo goed aan zet als de ontvangende.

Williams, Thomas, Prior en Christensen stellen in hun voorstel voor het 4C’s-kader dat aanvaardbaar spel staat of valt met zorgvuldig onderhandelen, en hangen naast toestemming en behoedzaamheid twee dingen op die de oudere leuzen misten: zorgzaamheid en communicatie. Van de drie lagen van consent die dezelfde auteurs onderscheiden is onderhandelen de middelste.

Wat je aan onderhandelen hebt

Het gesprek is voor veel mensen al de helft van de lol: je hoort iemand hardop zeggen wat hij met je van plan is.

• Voor wie iets ondergaat verdwijnt de grootste stoorzender: niet weten wat er komt. Wie het programma kent, houdt zijn aandacht erbij.
• Voor wie stuurt is de winst informatie. Zonder onderhandeling speel je blind en zit je te schatten wat je had kunnen weten.
• Voor twee mensen samen is het de vaardigheid die het meest oplevert. Cutler interviewde 33 actieve BDSM’ers; 19 van hen noemden communicatie de belangrijkste vaardigheid voor een goede verhouding, boven techniek en ervaring.

Alleen lost onderhandelen niet alles op. Dunkley en Brotto schrijven er nadrukkelijk bij dat er ook mét een onderhandeling misverstanden ontstaan: het gaat zelden mis op de vraag óf iets mag en bijna altijd op wat dat iets betekent. Twee mensen die “hard spanken” afspreken, hebben daar soms een heel ander beeld bij.

Hoe mensen onderhandelen

De gangbaarste vorm is een mondeling gesprek in deze volgorde:

1. Wensen. Wat wil je proberen, en wat wilde je al langer een keer.
2. Grenzen. Wat gebeurt er sowieso niet, en wat mag nu even niet.
3. Lichaam en hoofd. Blessures, medicijnen, onderwerpen die je vermijdt.
4. Stoppen. Welk woord zet alles stil, en welk woord zet het alleen zachter.
5. Daarna. Hoe lang blijven jullie samen, en wie neemt wanneer contact op.

Daarnaast bestaan er twee afwijkende vormen. De schriftelijke: je vult allebei een kinklist in en het gesprek gaat nog alleen over de rijen waar jullie antwoorden uiteenlopen. En de doorlopende, bij mensen die vaker samen spelen: alleen nog wat er veranderd is.

Wat onderhandelen niet is

“Onderhandelen is toestemming vragen.” Dat is de helft ervan. Bij toestemming vragen legt één iemand iets voor; bij onderhandelen leggen allebei iets neer, ook wie de leiding neemt.

“Als je alles vooraf bespreekt, is de spanning eraf.” Wat je afspreekt is het kader, niet de volgorde of het moment. Je weet dát er een zweep ligt; wanneer hij wordt gepakt weet je niet.

“Eén keer onderhandelen is genoeg.” Grenzen verschuiven met tijd, stemming, ervaring en spelpartner, schrijven Williams en collega’s, en daarom raden zij aan de afspraken telkens opnieuw tegen het licht te houden. Dunkley en Brotto benoemen bovendien dat er ook tijdens en na de sessie wordt gecommuniceerd. Daar bestaan de check-in en het nagesprek voor.

“Onderhandelen is iets voor beginners.” Andersom: bij edgeplay is de onderhandeling het langste deel van de avond.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, sinds 1990 in de BDSM-wereld en opgeleid als psychotherapeut. Ik lees en beantwoord mijn berichten zelf, dus de onderhandeling begint bij het bericht dat iemand drie keer wegdoet voordat ze het verstuurt.

Mensen hebben de verkeerde helft voorbereid. Ze komen met een keurige lijst van wat er niet mag en hebben nooit hardop gezegd wat ze wél willen. Begrijpelijk: het eerste voelt als jezelf beschermen, het tweede als jezelf blootgeven. Alleen weet ik dan waar de muren staan, niet waar we naartoe lopen.

Verder valt bijna altijd dezelfde vraag, vaak met een verontschuldiging erbij: is dit raar? Alles kan besproken worden en niets moet. Er zijn dingen die niet aan mij besteed zijn, en die noem ik dan gewoon terug. Dat hoort er net zo goed bij als jouw lijst.

Wat je zelf kunt doen

• Onderhandel nuchter en ruim vóór de sessie. Onder 202 BDSM’ers vonden Tarleton, Mackenzie en Sagarin dat drank tijdens het maken van consentafspraken in het algemeen onaanvaardbaar wordt gevonden. Praat dus vóór het eerste glas, en zolang afzeggen nog kan.
• Schrijf je wensenlijst vóór je grenzenlijst. De tweede zit al in je hoofd, de eerste heb je waarschijnlijk nooit opgeschreven.
• Vraag bij elk woord wat het bij de ander betekent. “Hard”, “ruw” en “vernedering” hebben geen gedeelde maat; laat het in handelingen beschrijven.
• Vraag de ander wat híj niet doet. Een onderhandeling waarin één kant grenzen noemt, is er geen.
• Zet de uitkomst in één bericht op een rij en stuur het terug: wat er gebeurt, wat niet, welk woord stopt, hoe laat je klaar bent. Dan zie je of jullie hetzelfde hoorden.
• Onderhandel opnieuw bij elke verandering: een handeling die er nog niet in zat, een andere plek, iemand erbij.

Wat beginners het vaakst fout doen: knikken bij een onbekend woord. Vraag door.

Meer weten over onderhandelen

Op deze site legt consent het beginsel onder dit gesprek uit, geeft kinklist de lijst waarmee je het voorbereidt, en laat het artikel over vooraf communiceren zien hoe zo’n gesprek verbinding maakt in plaats van sfeer breekt.

Buiten deze site is het stuk van Williams en collega’s over de 4C’s het beste startpunt: het legt uit waarom “veilig, gezond en vrijwillig” als onderhandelingskader tekortschiet. Bij Dunkley en Brotto staat de literatuur bij elkaar.

Waar dit op deze site past

Vind je het lastig om zo’n gesprek te voeren met iemand die je niet kent, dan is dat bij mij geen los voortraject maar de eerste helft van de BDSM-date zelf. Op de voorbereiding staat welke vragen ik stel; daarna kun je nog steeds nee zeggen.

Bronnen

• From “SSC” and “RACK” to the “4Cs”: Introducing a new Framework for Negotiating BDSM Participation. D J Williams, Jeremy N. Thomas, Emily E. Prior & M. Candace Christensen, Electronic Journal of Human Sexuality 17, 2014. Gelezen via het webarchief; ejhs.org is inmiddels offline. Levert dat aanvaardbaar spel staat of valt met zorgvuldig onderhandelen, het 4C’s-kader (zorgzaamheid, communicatie, toestemming en behoedzaamheid) als opvolger van SSC en RACK, de bevinding van Cutler (2003) dat 19 van 33 geïnterviewde BDSM’ers communicatie de belangrijkste vaardigheid noemden, de vaststelling dat grenzen verschuiven met tijd, stemming, ervaring en spelpartner, en de aanbeveling om afspraken telkens opnieuw tegen het licht te houden.
• The Role of Consent in the Context of BDSM. Cara R. Dunkley & Lori A. Brotto, Sexual Abuse 32(6), 657–678, 2020 (DOI 10.1177/1079063219842847). Overzicht van de literatuur. Levert wat er in een onderhandeling aan bod komt (interesses, gezondheidsklachten, uitgesloten handelingen, emotionele triggers, de omvang van de scène en de nazorg), de eis dat afspraken expliciet zijn en niet stilzwijgend, het gegeven dat er ook mét onderhandeling misverstanden ontstaan zodra twee mensen dezelfde handeling anders definiëren, dat communicatie tijdens en na de scène erbij hoort, en het voorstel om deze manier van afspreken als model te nemen buiten BDSM.
• Consent Norms in the BDSM Community: Strong But Not Inflexible. Hannah L. Tarleton, Taylor Mackenzie & Brad J. Sagarin, Archives of Sexual Behavior 54(2), 549–559, 2025. Onderzoek onder 202 BDSM’ers van 18 tot 83 jaar. Levert dat drank tijdens het maken van consentafspraken in het algemeen als onaanvaardbaar wordt beoordeeld, en binnen bestaande relaties minder streng dan bij pas ontmoete partners.
• onderhandelen. G.J. van Wyk, Etimologiewoordeboek van Afrikaans (2003), via de Etymologiebank, met de ingang voor handelen uit M. Philippa e.a., Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (2003–2009). Levert dat onderhandelen een samenstelling is van onder “wederkerig” en handelen “praten over iets”, met de oudste Nederlandse vindplaatsen tussen 1845 en 1849, en dat handelen een oude afleiding is van hand met de grondbetekenis “betasten, in de hand nemen”.

Verwante begrippen

• Consent. Het beginsel dat een onderhandeling concreet maakt.
• Grens. Waar het in een onderhandeling het langst over gaat.
• Kinklist. De ingevulde lijst waarmee je een onderhandeling voorbereidt.
• Check-in. Hoe de onderhandeling tijdens de sessie doorloopt.
• Debrief. Het gesprek achteraf, waar de volgende onderhandeling begint.
• Huisregels. Wat er al vastligt voordat jullie iets afspreken.
• Pick-up play. Dezelfde onderhandeling in tien minuten met een onbekende, en wat daar wegvalt.
• Pro Dom. Bij wie het onderhandelen vóór de afspraak het grootste deel van het werk is.
• Trigger. Het onderdeel van dat gesprek waar het scenegebruik en het klinische gebruik van het woord uit elkaar lopen.
• Veto. De afspraak tussen partners die in dit gesprek wordt gemaakt of juist wordt afgewezen.