Nazorg

Wat is nazorg?

Nazorg (Engels: aftercare) is de fase na een BDSM-sessie waarin het lichaam terugkomt en de ervaring een plek krijgt: warmte, drinken, de huid nakijken, en afspreken wat er de dagen erna gebeurt. Nazorg hoort bij de sessie en wordt vooraf geregeld. Het woord komt uit de zorg en betekent daar ongeveer hetzelfde: de begeleiding ná de behandeling.

Hoe de nazorg na een sessie verloopt

Nazorg begint eerder dan mensen verwachten: bij de laatste handeling van de sessie, niet erna.

Een gangbaar verloop. Het touw of de boeien gaan eraf, langzamer dan het vastmaken ging, en tijdens dat losmaken loopt de eerste controle al: kleur, gevoel in handen en voeten, plekken waar iets te strak zat. Daarna een deken, iets te drinken, en tijd waarin niemand iets hoeft. Ergens in dat half uur komt de spraak terug. Pas dán het gesprek, want eerder heeft het geen zin: wie net uit een intense scène komt weet nog niet wat ze ervan vond.

En dan het deel dat het vaakst wordt overgeslagen. Voor je uit elkaar gaat spreek je af wie er contact opneemt, wanneer, en waar iemand terechtkan als er iets opvalt. Een blauwe plek die groeit, een pols die dof blijft aanvoelen, een dag waarop het nergens over gaat maar alles zwaar is. Zonder die afspraak zit iemand er in haar eentje mee.

Waar het woord nazorg vandaan komt

Uit de zorg, en het tweede deel van het woord is ouder dan je zou denken. Volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands gaat zorg terug op Oudnederlands sorga, “zorg, bekommernis”, opgetekend in een psalmvertaling uit de tiende eeuw. Hetzelfde woord zit in het Oudengelse sorg, en daar is het Engelse sorrow uit gegroeid. Zorgen voor iemand en verdriet hebben komen in het Germaans dus uit één stam.

Wat nazorg precies aanduidt, staat het scherpst beschreven in de gezondheidszorg. In het advies Nacontrole in de oncologie omschrijft de Gezondheidsraad nazorg als wat tegemoetkomt aan de behoefte aan voorlichting over, signalering van, begeleiding bij en behandeling van de gevolgen van de ziekte en de toegepaste therapie: lichamelijk, psychisch en sociaal. Diezelfde commissie tekent aan dat de term ten onrechte suggereert dat er een duidelijk moment is waarop de behandeling ophoudt en de nazorg begint.

Die omschrijving is geschreven over kankerzorg, niet over BDSM. Als geraamte werkt hij wel: vertellen wat er kan komen, signaleren, begeleiden, en zo nodig iets doen. In die volgorde.

Waarom nazorg de moeite waard is

Nazorg maakt het verschil tussen een ervaring die af is en een ervaring die blijft rondslingeren.

• Voor wie de ontvangende rol had is de winst praktisch en direct: je koelt niet af in een auto, je merkt op tijd of er iets aan je hand mankeert, en je hoeft de dagen erna niet zelf uit te zoeken of wat je voelt normaal is.
• Voor wie de leiding had levert nazorg het moment op om de rol af te leggen. Een uur lang op ademhaling, kleur en stem letten is werk, en dat werk stopt niet vanzelf op het moment dat de scène stopt.
• Voor een stel is nazorg de plek waar de afspraken van vooraf worden nagelopen.

Nazorg is geen reparatie. Een sessie waarin iets fout ging, waarin een grens werd overschreden of waarin iemand zich niet gehoord voelde, wordt daar niet mee rechtgezet. Nazorg is de afronding van iets dat klopte. Bij iets dat niet klopte hoort een ander gesprek, en meestal niet dezelfde avond.

Hoe mensen nazorg doen

De meeste mensen doen het op gevoel, en dat gaat goed tot het een keer misgaat.

Grofweg bestaan er drie vormen. De eerste is stil: samen liggen, drinken, warm blijven, niets zeggen. De tweede is pratend, met een nabespreking waarin allebei zeggen wat er raakte en wat niet werkte. De derde loopt door in de dagen erna, via een bericht of een telefoontje, en die wordt het vaakst vergeten terwijl juist dan de klap kan komen.

Wat zorgvuldig van slordig scheidt is niet de duur en niet het dekentje. Het is of er iets is afgesproken vóórdat het nodig was.

Misverstanden over nazorg

“Nazorg is knuffelen.” Aanraking is één vorm en voor sommige mensen precies de verkeerde. Nazorg zonder aanraking bestaat: een deken, een glas water, iemand die in dezelfde kamer blijft zitten en verder niets wil.

“Nazorg begint als de sessie klaar is.” Dat is het beeld dat het woord oproept, en de Gezondheidsraad tekent bij hun eigen vakgebied aan dat het zelden zo werkt. Bij BDSM evenmin: het losmaken, het nakijken en het opvangen lopen in elkaar over, en de afspraken erover worden vooraf gemaakt.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, ruim vijfentwintig jaar actief in BDSM en oorspronkelijk opgeleid als psychotherapeut. Om nazorg wordt bijna nooit gevraagd, en dat is het eerste wat me eraan opvalt. Wat mensen wél vragen is of ze nog even mogen blijven.

Het tweede is een praktisch ding waar bijna niemand over begint. Vrouwen vragen mij vaker wat ze tegen hun huisarts moeten zeggen dan wat ze tegen hun partner moeten zeggen. Dat is geen rare zorg: Sprott en collega’s vonden onder 1.398 kinkactieve mensen dat 58,3 procent hun huisarts of specialist niets over hun kinky leven vertelt, en dat 19,0 procent zorg uitstelde of vermeed uit angst voor het oordeel. Wie zonder plan naar huis gaat en drie dagen later een dove duim houdt, gaat dus niet vanzelf. Daarom hoort in mijn nazorg een zin over wanneer je wél gaat, en wat je dan zegt.

Wat je zelf kunt doen

• Spreek af wie contact opneemt en wanneer, en leg dat vast voordat je uit elkaar gaat, niet als je al in de auto zit.
• Loop de huid en het gevoel na voordat je aankleedt. Kleur, temperatuur en kracht in handen en voeten; wat je op dat moment niet ziet, zie je thuis ook niet.
• Ga naar een arts bij gevoelloosheid of krachtsverlies dat blijft, en vertel er eerlijk bij hoe het is ontstaan. Een arts kan alleen beoordelen wat hij te horen krijgt.
• Eet iets. Een sessie die uren duurde kost meer dan mensen denken, en de helft van wat er na afloop op wankelheid lijkt, is honger.

Meer lezen over nazorg

Op deze site staat het onderzoek naar wat er na een sessie gebeurt op de pagina over aftercare, met de metingen naar cortisol en het onderscheid tussen de dip meteen erna en de dip van dagen later. De praktische kant, zoals die er bij mij uitziet, staat in het artikel over waarom aftercare cruciaal is na BDSM. Wat er vooraf wordt afgesproken staat op de pagina over toestemming.

Buiten deze site is het advies van de Gezondheidsraad vrij te lezen; het hoofdstuk over het nazorgplan laat zien hoe je zulke afspraken opschrijft in plaats van ze aan het geheugen over te laten.

Waar dit op deze site past

Wil je een keer meemaken hoe het is als het deel na afloop net zo goed geregeld is als de sessie zelf, dan staat op de pagina over de BDSM-date hoe een avond bij mij is opgebouwd en hoeveel tijd er aan het eind overblijft.

Bronnen

• Nacontrole in de oncologie. Doelen onderscheiden, inhoud onderbouwen. Gezondheidsraad, publicatie 2007/10, Den Haag, 2007. Levert de omschrijving van nazorg als wat primair tegemoetkomt aan de behoefte aan voorlichting over, signalering van, begeleiding bij en behandeling van de vaak ingrijpende gevolgen van de ziekte en de toegepaste therapie, die op lichamelijk, psychisch en sociaal gebied kunnen liggen en direct maar ook pas na vele jaren kunnen optreden; de aantekening dat de term nazorg ten onrechte de suggestie kan wekken dat er altijd een duidelijk moment is waarop de behandeling eindigt en de nazorg begint; en het pleidooi om na afloop van de behandeling voor elke patiënt schriftelijke voorlichting te bundelen in een nazorgplan met daarin ten minste de mogelijke gevolgen, de signalen die aanleiding zijn om een arts te raadplegen en de afspraken over taakverdeling.
• Rates of Injury and Healthcare Utilization for Kink-Identified Patients. Richard A. Sprott, Anna Randall, Kevin Smith & Lauren Woo, The Journal of Sexual Medicine 18(10), 1721–1734, 2021. Enquête onder 1.398 kinkbetrokken mensen. Levert dat 58,3 procent hun kinky leven niet besprak met hun somatische behandelaar en 49,6 procent niet met hun psychische behandelaar, dat 13,5 procent ooit letsel opliep bij kinky activiteiten, en dat 19,0 procent zorg uitstelde of vermeed vanwege verwachte of ervaren stigmatisering.
• zorg. Etymologiebank, met het lemma uit M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim & N. van der Sijs, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam 2003–2009. Levert de Oudnederlandse vorm sorga “zorg, bekommernis” uit een tiende-eeuwse psalmvertaling, en de verwante vormen in het Oudsaksisch, Oudhoogduits, Oudfries en Oudengels (sorg, sorh, waaruit het Engelse sorrow).

Verwante begrippen

Nazorg is het Nederlandse woord voor aftercare, de pagina waar het onderzoek naar de fase na een sessie staat.

• Drop. De verzamelnaam voor de terugslag achteraf, inclusief de variant die de leidende partij treft.
• Check-in. Hetzelfde vragen, alleen dan halverwege in plaats van achteraf.
• Consent. De afspraak waarvan nazorg de afronding is.
• Bruising. Een van de dingen die je tijdens de nazorg nakijkt, en wat je er wel en niet uit kunt aflezen.
• Nawa-ato. De sporen van touw, en het verschil tussen een afdruk en een zenuw.
• Subdrop. De dip waar die nazorg voor bedoeld is, en waarom hij meestal pas op dag twee komt.
• Huidhonger. Waarom die deken en die arm eromheen meer doen dan een gebaar, met het onderzoek erbij.