Speelkamer

Wat is een speelkamer?

Een speelkamer (Engels: dungeon) is een ruimte die is ingericht om BDSM in te doen, thuis of te huur. Er staat meestal een kruis, een bok en opbergruimte voor speelgoed. Van de drie Nederlandse woorden voor die ruimte is speelkamer het neutraalste.

Waarom het woord speelkamer zo gewoon klinkt

Omdat het dat ook is. Speelkamer is een doodgewone Nederlandse samenstelling, en dat is precies waarom de scene hem gebruikt.

Het Algemeen Nederlands Woordenboek voert het als lemma: een de-woord, meervoud speelkamers, verkleinvorm speelkamertje, een samenstelling van het werkwoord spelen en het zelfstandig naamwoord kamer, zonder tussenklank. Een betekenisprofiel ontbreekt nog, dus het woordenboek zegt wél hoe het woord is gebouwd en niet wat het betekent. Het Woordenboek der Nederlandsche Taal voert het twee keer, als subingang onder kamer en onder spelen, wat hetzelfde zegt: geen eigen begrip, gewoon een kamer waarin gespeeld wordt.

De krant bevestigt het. Het krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek geeft 10.169 artikelen met dit woord, ruim driehonderd keer zoveel als speelfeest, en het gaat er vrijwel altijd over kinderen. In juli 1941 was het zelfs landelijk nieuws: de Nederlandse Spoorwegen openden een speelkamer op Amsterdam Centraal, met modeltreinen, en De Tijd van 17 juli meldde dat die “na haar opening op Zaterdag j.l. reeds Dinsdag haar 1000sten bezoeker” had ontvangen.

Waarom mensen speelkamer zeggen in plaats van kerker

Om het te kunnen zeggen. Een kerker roept een cel op en een dungeon klinkt als een advertentie; speelkamer is het enige van de drie dat je aan de keukentafel kunt gebruiken zonder dat het gesprek stilvalt.

Dat heeft een praktische keerzijde, en die is het vermelden waard: zoeken op dit woord levert speelgoedwinkels en kinderkamers op. Wie een ruimte wil huren, komt verder met het Engelse woord, want daaronder zetten verhuurders hun ruimte online.

Het verschil met kerker zit dus in de toon en niet in de inventaris. Dezelfde bok, hetzelfde kruis, dezelfde ophangpunten. Wat verschuift is wie het mag horen: een speelkamer kun je noemen tegenover een klusjesman of een logé, en een kerker niet. Voor wie er thuis een heeft, is dat geen woordspelletje maar de reden dat het woord bestaat.

Waar dit op deze site past

Wil je zo’n ruimte een keer van binnen meemaken zonder er zelf een in te richten, dan kan dat tijdens een BDSM-date. Op die pagina staat hoe zo’n avond wordt voorbereid en wat we vooraf afspreken.

Bronnen

• speelkamer. Algemeen Nederlands Woordenboek, Instituut voor de Nederlandse Taal. Levert dat speelkamer een lemma is: de-woord, soortnaam, zaaknaam, meervoud speelkamers, verkleinvorm speelkamertje, samenstelling van het werkwoordelijke linkerlid spelen en het rechterlid kamer zonder tussenklank, en de vermelding dat er nog geen betekenisprofiel bij hoort.
• Geïntegreerde Taalbank, WNT. Instituut voor de Nederlandse Taal. Levert de twee subingangen speelkamer in het Woordenboek der Nederlandsche Taal, de ene behandeld onder KAMER en de andere onder SPELEN.
• Krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek (Delpher). Doorzocht via de SRU-dienst op de collectie DDD_artikel. Levert het aantal van 10.169 artikelen met het woord speelkamer, en het bericht in De Tijd van 17 juli 1941 over de speelkamer van de Nederlandse Spoorwegen op het Centraal Station in Amsterdam, die “na haar opening op Zaterdag j.l. reeds Dinsdag haar 1000sten bezoeker” ontving.

Verwante begrippen

• BDSM. De paraplu waar een speelkamer de ruimte voor is.
• Dungeon. Hetzelfde vertrek onder het scenewoord, met de inventaris en het huren erbij.
• Kerker. Het derde woord voor dezelfde ruimte, met de gevangenisgeschiedenis die eraan vastzit.
• Andreaskruis. Het meubel dat in vrijwel elke speelkamer staat.
• Speelfeest. De avond waarvoor zo’n ruimte wordt ingericht.