Kruis

Wat is een kruis?

Kruis (Engels: cross, in deze betekenis X-cross) is in een speelkamer het korte woord voor een staand frame van twee schuine balken waar iemand met gespreide armen en benen aan vast komt te staan. Het is dezelfde constructie die voluit andreaskruis heet. In advertenties voor speelruimtes staat vrijwel altijd de korte vorm.

Waarom één woord zoveel dingen betekent

Omdat kruis in het Nederlands geen ding aanduidt maar een vorm.

Wigardus à Winschoten schreef het in 1681 al op, in zijn zeemanswoordenboek Seeman, geciteerd in de Etymologiebank: een kruis is niets anders dan “een werktuig van dwershouten aan een gehegt”, en daaruit volgt “dat alles, wat sulk een gedaante heeft, een kruis genaamd werd”. Hij noemt in één adem het kruis van Christus, dat van Sint Andries en dat van Jeruzalem. Vier eeuwen later heet een houten X in een speelkamer om precies dezelfde reden een kruis.

Het woord zelf is oud. Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands dateert de vroegste vindplaats rond 991 in de plaatsnaam Crucilo, het Kruisselt bij Losser, en geeft rond 1240 de betekenis “paal met dwarsbalk waaraan de doodstraf werd voltrokken”. Het komt van Latijn crux, waar ook marteling en ellende uit voortkwamen. Ondertussen ging kruis in het Nederlands ook het lichaamsdeel tussen de benen aanduiden, en dat is waarom het handig is de volledige naam te gebruiken zodra er iets op papier staat.

Waarom mensen aan een kruis willen

Om te blijven staan terwijl je niets meer kunt doen. Aan een kruis kun je niet wegdraaien en je armen niet laten zakken. Hoe je erbij staat, beslist iemand anders. Voor wie eraan hangt zit de aantrekkingskracht in die opgelegde houding, voor de ander in het overzicht: rug of voorkant volledig open, en alles binnen handbereik.

De beperking is de tijd. Rechtop staan met de armen omhoog is vermoeiender dan een half uur op een bank, en verzitten kan niet.

Waar je op let bij het woord kruis

Vraag wat er staat. Als een verhuurder in de inventarislijst “kruis” schrijft, kan dat een verstelbaar andreaskruis zijn, maar ook een vast frame zonder middelbevestiging, of iets wat alleen bij één lengte werkt. In het huuroverzicht hier op de site zie je hoe ver dat uiteenloopt. Bij de ene aanbieder staat het kruis binnen, tussen een leren bank en een gynaecologenstoel. Bij een huisje in het bos staat het buiten, naast een bondageschommel en een schandblok.

Voor wat er daarna gebeurt, en hoe lang iemand er verantwoord in kan staan, is andreaskruis de pagina.

Waar dit op deze site past

Vastzitten staat op mijn ja-lijst, licht of stevig. Als staand vastgezet worden je nieuwsgierig maakt, legt de pagina over de BDSM-date uit hoe we vooraf bepalen hoe ver dat gaat.

Bronnen

• kruis. Etymologiebank, gehost door het Instituut voor de Nederlandse Taal, met onder meer het lemma uit het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (Philippa e.a., 2003-2009), het lemma van Van Veen & Van der Sijs (1997) en de passage uit Wigardus à Winschoten, Seeman (Leiden 1681). Levert de vroegste vindplaats rond 991 in het toponiem Crucilo (Kruisselt bij Losser), de betekenis “paal met dwarsbalk waaraan de doodstraf werd voltrokken” uit 1240, de ontlening aan Latijn crux met de oneigenlijke betekenis “marteling, ellende”, de vaststelling van Winschoten dat een kruis “een werktuig van dwershouten aan een gehegt” is en dat daarom “alles, wat sulk een gedaante heeft, een kruis genaamd werd”, met het kruis van Christus, van Sint Andries en van Jeruzalem in één opsomming, en de betekenis “lichaamsdeel, stuit” die het Nederlands aan onder meer het Deens uitleende.
• kruis. Algemeen Nederlands Woordenboek, Instituut voor de Nederlandse Taal. Levert de grammaticale gegevens: onzijdig, het kruis, met zowel kruisen als kruizen als meervoud en kruisje als verkleinvorm.

Verwante begrippen

• Andreaskruis. Dezelfde constructie onder de volledige naam, met de heiligenherkomst en het verschil tussen de twee kanten.
• Bondage. Waar het vastzetten aan een kruis onder valt.
• Bok. Het andere klassieke speelmeubel, met het gewicht op de knieën in plaats van op de voeten.
• Bench. De liggende variant, voor wie langer dan een paar minuten wil kunnen blijven.
• Dungeon. De ruimte waar zo’n kruis meestal staat, en de inventaris eromheen.
• Schandblok. Het meubel dat je juist dubbelklapt in plaats van openvouwt.
• Speelkamer. De ruimte waarin dit meubel staat.
• X-kruis. Het derde woord voor ditzelfde frame, en waarom de handel juist die vorm schrijft.