Schandblok

Wat is een schandblok?

Een schandblok klemt hals en polsen tussen twee houten planken, zodat je voorovergebogen vaststaat en niets meer kunt afweren. In Nederlandse speelruimtes heet hetzelfde meubel ook schandpaal. Het is een van de weinige stukken dungeonmeubilair dat rechtstreeks is nagebouwd naar een echte straf.

Hoe het eruitziet en hoe het voelt

Twee planken op een paal, met drie gaten ertussen. De Nederlandstalige encyclopedie beschrijft de klassieke uitvoering precies zo: de twee buitenste gaten hebben de omvang van een pols, het middelste die van een hals. De bovenste plank scharniert open en gaat op slot.

Zodra hij dicht is, doet de rest van je lichaam niet meer mee. Niet rechtop, je gezicht niet afschermen, niet zien wie er achter je staat. Dit is bondage van hout: er valt niets aan te trekken en niets uit los te wurmen.

De rekening komt via rug en nek. Voorovergebogen staan is minutenwerk: de schouders gaan branden en de polsen worden gevoelloos als de randen scherp zijn. Over die houding staat meer bij predicament bondage en one bar prison.

Waar het vandaan komt

Van een balk waarin misdadigers werden vastgeketend, en dat is ouder dan het woord.

Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands tekent bloc in die betekenis al tussen 1276 en 1300 op. Het woord kaak voor de stellage waarop misdadigers werden gestraft, staat in 1363 in een tekst over “opten kaec staen ende den steen draghen”. Daar komt “iets aan de kaak stellen” vandaan.

Schandpaal is juist een laatkomer: het Afrikaanse etymologische woordenboek dateert het Nederlandse woord op 1848, en omschrijft het als een paal met een houten raamwerk met gaten voor hoofd en handen. Zes jaar later, in 1854, werd de straf in Nederland officieel afgeschaft. Het woord was dus nauwelijks ingeburgerd toen het ding verdween.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar actief in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Van alle meubels in een speelruimte is dit degene waar vrouwen het langst naar kijken voordat ze iets zeggen.

Dat komt door de vorm. Een kruis nodigt uit, een bok is meubilair, maar een schandblok staat er voor publiek. Wie erin gaat kiest voor vastzitten én voor bekeken worden, ook als er niemand anders in de kamer is.

Praktisch is het minder romantisch dan het lijkt. Vijf minuten is lang, en het is bijna altijd een meubel voor even, met iets anders erbij. Wil je het een keer voelen, dan hoort het bij wat ik tijdens een BDSM-date kan opzetten.

Wat je zelf kunt doen

• Spreek een tijd af voordat het dichtgaat, en houd hem korter dan je denkt nodig te hebben.
• Controleer de randen van de gaten. Ruwe of scherpe randen bij de polsen zijn wat je de dag erna nog voelt.
• Blijf erbij. Iemand die voorovergebogen vaststaat kan niets opvangen, ook niet zichzelf.
• Regel iets waarmee ze kan stoppen als praten lastig wordt: een sleutel in de hand, een stopwoord of een geluid.
• Kijk of het slot met één hand open kan. Als dat niet zo is, hoort het meubel niet gebruikt te worden.

Bronnen

• Blok en kaak 2. Etymologiebank (Instituut voor de Nederlandse Taal), met de lemma’s uit M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim & N. van der Sijs, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 2003–2009. Leveren de Middelnederlandse attestatie van bloc als “balk waarin men misdadigers vastketende” tussen 1276 en 1300, en van kaeck als “schavot, verhoogde stellage waarop misdadigers werden gestraft” in 1363, met het citaat “opten kaec staen ende den steen draghen”.
• Schandpaal. Etymologiebank, met het lemma uit G.J. van Wyk, Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch 2007. Levert de datering van het Nederlandse schandpaal op 1848 en de omschrijving als een paal met een houten raamwerk met gaten voor hoofd en handen, waarin misdadigers vroeger werden opgesloten, samengesteld uit schand en paal omdat de veroordeelde tot zijn schande in het openbaar werd tentoongesteld.
• Schandpaal. Nederlandstalige Wikipedia; het lemma Schandblok verwijst hiernaartoe. Levert de bouw van het gangbare schandblok als twee planken op een paal met drie gaten ertussen, de twee buitenste ter grootte van een pols en het middelste ter grootte van de hals, de andere Nederlandse namen gerechtspaal, geselpaal en kaak, de herkomst van de uitdrukking “iets aan de kaak stellen”, en de officiële afschaffing van de straf in Nederland in 1854. Op Wikidata hoort bij dit artikel de entiteit Q241212, maar die draagt als Engels label whipping post, een ander voorwerp; de sameAs van deze pagina wijst daarom naar Q10682443, pillory, waarvan de omschrijving wél het blok met gaten voor hals en polsen beschrijft.

Verwante begrippen

• Dungeon. De ruimte waar dit meubel vrijwel altijd staat.
• Kruis en andreaskruis. Het meubel ernaast, dat je juist openvouwt in plaats van dubbelklapt.
• Predicament bondage. Waarom een houding zelf al de straf kan zijn.
• One bar prison. Dezelfde voorovergebogen stand, maar met touw.
• Kooi. Opsluiten zonder dat er iets klemt.
• Human furniture. Het omgekeerde: een mens als meubel in plaats van een mens in een meubel.
• Positietraining. Dezelfde standen aanleren zonder hout eromheen.
• Openbaar spel. Het bekeken worden waar dit meubel om draait.
• Bondage. De bredere categorie, met het verschil tussen touw en hout.