Sekswerk

Wat is sekswerk?

Sekswerk (Engels: sex work) is het leveren van seksuele diensten, optredens of producten tegen betaling. De Engelstalige encyclopedie omschrijft het als “the exchange of sexual services, performances, or products for material compensation”. Het woord dekt meer dan prostitutie, en het is bewust gekozen als naam voor een beroep.

Waar het woord vandaan komt

Uit een zaal vol ruziënde feministen, en dat is geen anekdote maar de kern van het woord.

Carol Leigh bedacht sex work in 1978, als titel voor een paneldiscussie op een conferentie tegen pornografie. Ze was zelf sekswerker en activist. Wat ze eraan had, staat in de encyclopedie zo omschreven: ze ontwikkelde de term “to combat the anti-pornography movement by coining a term that reflected the labor and economic implications of the work”.

Daar zit alles in. De woorden die er waren, hoer en prostituee, beschrijven wat iemand is. Sekswerker beschrijft wat iemand doet, en zet er het woord werk naast. Dat verschuift de vraag van moraal naar arbeid: niet of dit hoort, maar onder welke voorwaarden het gebeurt.

De term brak door in de jaren tachtig, geholpen door de bundel Sex Work: Writings By Women In The Sex Industry uit 1987. In het Nederlands duikt hij vanaf 1984 in gedrukte media op. De Nederlandstalige encyclopedie geeft er de reden bij: het woord legt de nadruk op “dienstverlener” in plaats van op de klant.

Wat er allemaal onder valt

Meer dan de meeste mensen denken, en dat is precies waarom het woord bestaat.

Sekswerk omvat werk met direct lichamelijk contact tussen koper en verkoper, en werk zonder dat contact. Escort, thuisontvangst, raamwerk en clubwerk vallen in de eerste groep. Striptease, camwerk, telefoonseks en pornografie in de tweede. Ze delen de transactie, niet de handeling.

Prostitutie is dus een deelverzameling. Wie de twee woorden door elkaar gebruikt, maakt van een branche één beroep. Dat is ook de reden dat sekswerk het woord is dat onderzoekers en de rijksoverheid gebruiken, terwijl prostitutie in wetteksten blijft staan.

Mijn eigen werk valt onder de eerste groep. Ik ben een gigolo: ik bied gezelschap en intimiteit aan vrouwen en stellen, tegen betaling, meestal op een afgesproken plek buiten mijn eigen huis. In de vaktaal heet dat escort.

Hoe groot de Nederlandse branche is

Kleiner dan het cijfer dat overal rondgaat, en niemand weet het precies.

Regioplan deed in 2021 in opdracht van het WODC de nulmeting van de Nederlandse seksbranche. De onderzoekers zeggen er meteen bij waarom er geen sluitend aantal sekswerkers is: dat is “lastig”, dus tellen ze vergunningen en advertenties.

Wat ze vonden:

• 373 vergunde seksbedrijven in heel Nederland, geschat door extrapolatie. Eerder onderzoek uit 2014 kwam nog op 833.
• Ruim 27.000 unieke advertenties in de loop van 2021 op de onderzochte advertentiesites. Op enig moment staan er 6.500 tot 7.000 actief.
• 54 procent van de gemeenten heeft beleid voor sekswerk. In 2014 was dat nog driekwart.
• 167 euro per uur gemiddeld gevraagd in de internetbranche, bij een gemiddelde opgegeven leeftijd van 30 jaar.

Het getal dat je vaker hoort, 25.000 sekswerkers, is geen meting. Het staat in talloze publicaties en is nooit onderbouwd.

Eén bevinding uit dat rapport bepaalt de rest van deze pagina: “verreweg de meeste sekswerkers die adverteren aangeven vrouw te zijn”. Mannen die dit werk doen zijn in Nederland de uitzondering, en mannen die het voor vrouwen doen zijn de uitzondering binnen die uitzondering.

Waar mannen in dit vak staan

In een hoek van het onderzoek die pas net wordt bekeken.

Rigmor Berg, Sol-Britt Molin en Julie Nanavati brachten in The Journal of Sex Research in kaart wat er bekend is over vrouwen die seks kopen van mannen. Ze openen met de vaststelling dat het meeste onderzoek naar betaalde seks “frame men as buyers and females as sellers of sex”. Hun review vond 46 studies, waarvan er 25 dit onderwerp rechtstreeks onderzochten, en het merendeel is van de laatste vijftien jaar.

Hun conclusie: er bestaat een “female consumer demand for male sexual services”, en die is volgens hen mogelijk groeiend en breder aan het worden.

Nu de eerlijkheid die erbij hoort. Het beeld dat uit die 46 studies komt, past niet op mijn werk en niet op Nederland. De onderzoekers beschrijven vrouwen die volwassen en financieel onafhankelijk zijn, tegenover mannen die jong zijn en sociaaleconomisch kwetsbaar, en ze noemen als drijfveer van die vrouwen naast seksuele behoefte ook een geracialiseerde fantasie. Dat komt doordat de literatuur wordt gedomineerd door onderzoek naar sekstoerisme in een handvol landen. Het is wat er is gemeten, niet wat er is.

Wat de review wél hard maakt, is dat de vraag bestaat en groeit, en dat er nog nauwelijks over is nagedacht. Dat merk ik in mijn inbox. Vrouwen schrijven vaak eerst een alinea waarin ze uitleggen dat ze dit eigenlijk niet doen.

Waarom het stigma blijft

Omdat het aan het woord kleeft en niet aan het werk.

De rijksoverheid benoemt het zelf, op haar pagina over prostitutie: “Sekswerkers worden door vooroordelen over het werk te vaak niet behandeld zoals andere werkenden.” Dat is geen kleine zin voor een overheid. Hij erkent dat de wet iets kan toestaan terwijl de omgeving het blijft afrekenen.

Voor jou als klant werkt datzelfde stigma de andere kant op. Er bestaat geen neutraal woord voor een vrouw die een man betaalt. De taal laat je in de steek voordat je iets hebt gedaan, en dat is een van de redenen dat de eerste e-mail zo vaak begint met een verontschuldiging.

Wat mensen verkeerd denken over sekswerk

“Sekswerk en prostitutie zijn hetzelfde.” Prostitutie is één vorm ervan. Camwerk, striptease en telefoonseks vallen ook onder sekswerk en kennen geen lichamelijk contact.

“Het is een eufemisme.” Het is een vakterm die in 1978 is bedacht met een uitgesproken doel: de economische en arbeidskant benoemen. Onderzoekers en de rijksoverheid gebruiken hem, niet uit beleefdheid maar omdat hij preciezer is.

“In Nederland is alles toegestaan.” Sekswerk is legaal, maar de regels liggen grotendeels bij gemeenten, en bijna de helft heeft er geen beleid voor. Straatwerk en raamwerk zijn in veel gemeenten verboden.

“Er zijn 25.000 sekswerkers in Nederland.” Dat getal is nooit gemeten. Het onderzoek dat er is telt vergunningen en advertenties, en zegt er nadrukkelijk bij dat een aantal personen niet vast te stellen is.

“Mannelijke sekswerkers werken voor mannen.” Een deel wel. De internationale literatuur ging er lang vanuit dat dat het hele verhaal was, en de review van Berg en collega’s is er juist om te laten zien dat de vrouwelijke vraag bestaat en groeit.

Wat je hiermee kunt

• Gebruik het woord dat bij de vraag past. Zoek je een man voor een afspraak, dan is escort of gigolo het woord dat je vindt wat je bedoelt. Sekswerk is de overkoepelende term.
• Ga uit van een ondernemer. Wie dit werk zelfstandig doet, regelt zijn eigen tarief, agenda en grenzen. Een gesprek vooraf is dus normaal, geen bijzondere gunst.
• Vraag naar de werkwijze, niet naar het verhaal. Hoe een afspraak wordt voorbereid en wat er met je gegevens gebeurt, zegt meer dan iemands motivatie.
• Trek je het stigma niet aan. Er is geen woord voor wat jij doet, en dat komt door de taal en niet door jou.
• Weet dat de leeftijdsgrens 18 is. Het kabinet kondigde in mei 2026 aan naar 21 te willen. Dat is een voornemen en nog geen wet.

Meer lezen over sekswerk

Binnen deze begrippenlijst gaan boyfriend experience en pro-dom over twee concrete vormen van dit werk, en beschrijft discretie wat je van de werkwijze mag verwachten.

Buiten deze site geeft de nulmeting van Regioplan de Nederlandse cijfers, en zet de review van Berg en collega’s op een rij wat er over vrouwen als klant bekend is. De rijksoverheid houdt de regels bij.

Waar dit op deze site past

Ik doe dit werk. Dat is de reden dat deze pagina de cijfers noemt in plaats van eromheen te praten: ik zit in de kleinste hoek van een branche die vooral uit vrouwen bestaat, en de meeste vrouwen die mij schrijven hebben nog nooit iemand gesproken die dit doet.

De vraag gaat bijna nooit over seks alleen. Ze gaat over aandacht en over tijd zonder haast. En vaak over de vraag of het gek is dat je hier zit na te denken. Hoe een eerste afspraak eruitziet staat op de pagina over intiem samenzijn, en wie hier na een scheiding terechtkomt vindt op seks na scheiding wat daar anders aan is.

Bronnen

• Women Who Trade Sexual Services from Men: A Systematic Mapping Review. Rigmor C. Berg, Sol-Britt Molin & Julie Nanavati, The Journal of Sex Research 57(1), 104–118, 2020 (PMID 31264896, DOI 10.1080/00224499.2019.1624680). Levert de vaststelling dat het meeste onderzoek naar transactionele seks “frame men as buyers and females as sellers of sex”, de omvang van de literatuur (46 studies, waarvan 25 rechtstreeks over vrouwen als koper), de constatering dat het merendeel van de vijftien jaar ervoor dateert, en de conclusie dat er een “possibly growing and diversifying” vrouwelijke vraag naar mannelijke seksuele dienstverlening bestaat. Levert ook het profiel dat op deze pagina uitdrukkelijk is gerelativeerd: volwassen, financieel onafhankelijke vrouwen tegenover jonge, sociaaleconomisch kwetsbare mannen, met een geracialiseerde fantasie als een van de drijfveren.
• De Nederlandse seksbranche. Een onderzoek naar omvang en aard, beleid, toezicht en handhaving. Yannick Bleeker & Gianni van den Braak, Regioplan, Amsterdam, 10 december 2021, publicatienummer 20105, uitgevoerd in opdracht van het WODC. Nulmeting. Levert de 373 geëxtrapoleerde vergunde bedrijven tegenover 833 in 2014, de ruim 27.000 unieke advertenties in 2021 met 6.500 tot 7.000 tegelijk actief, de 54 procent van gemeenten met beleid tegenover driekwart in 2014, het gemiddelde uurtarief van 167 euro en de gemiddelde opgegeven leeftijd van 30 jaar, de vaststelling dat “verreweg de meeste sekswerkers die adverteren aangeven vrouw te zijn”, en de opheffing van het bordeelverbod in 2000 als het moment waarop gemeenten verantwoordelijk werden.
• Prostitutie. Rijksoverheid. Levert de zin “Sekswerkers worden door vooroordelen over het werk te vaak niet behandeld zoals andere werkenden”, en de bevestiging dat de overheid zelf zowel prostitutie als sekswerk gebruikt.
• Kabinet wil minimumleeftijd prostitutie verhogen naar 21 jaar. Rijksoverheid, 13 mei 2026. Levert de huidige minimumleeftijd van 18 jaar en het voornemen “We verhogen daarom de minimumleeftijd voor sekswerk van 18 naar 21 jaar”, uitdrukkelijk als aankondiging en niet als geldend recht.
• Sex work. Engelstalige encyclopedie. Levert de omschrijving “the exchange of sexual services, performances, or products for material compensation”, de reikwijdte van direct lichamelijk contact tot indirecte vormen, de toeschrijving aan Carol Leigh in 1978 met haar doel “to combat the anti-pornography movement by coining a term that reflected the labor and economic implications of the work”, en de doorbraak van de term in de jaren tachtig.
• Sekswerker. Nederlandstalige encyclopedie. Levert de definitie “Een persoon die tegen betaling seksuele handelingen verricht met of voor een ander”, de reden dat het woord de nadruk legt op de dienstverlener in plaats van op de klant, en de vaststelling dat de term vanaf 1984 in gedrukte media verscheen.

Verwante begrippen

Sekswerk is de overkoepelende term; de begrippen hieronder zijn de vormen en de afspraken eromheen.

• Boyfriend experience. De vorm waarin het gezelschap op een relatie lijkt in plaats van op een transactie.
• Pro-dom. De man die dominantie beroepsmatig aanbiedt.
• Prodomme. Dezelfde rol, door een vrouw ingevuld, met een eigen geschiedenis.
• Dominatrix. Het bekendste woord uit die hoek, en het oudste.
• Discretie. Wat er met je gegevens gebeurt en waarom dat in dit vak het eerste onderwerp is.
• Safe call. De afspraak waarmee je een ontmoeting met een onbekende afdekt.
• Consent. De toestemming die betaling niet vervangt en niet vooruitloopt.
• Aftercare. Wat er na afloop nodig kan zijn, ook als er niets zwaars is gebeurd.
• Veiliger vrijen. In dit vak een vaste voorwaarde in plaats van een afweging per keer.
• Aanbetaling. Het bedrag vooraf, en wat de wet er wel en niet over vastlegt.