Sadist

Wat is een sadist?

Een sadist (Engels: sadist) is iemand voor wie het toebrengen van pijn, ongemak of vernedering opwindend of bevredigend is, mits de ander ermee instemt. Het benoemt een mens en geen daad. Binnen BDSM staat de sadist tegenover de masochist. Buiten BDSM betekent hetzelfde woord in het Nederlands iets veel lelijkers: een kwelgeest.

Waarom bijna niemand zichzelf kaal een sadist noemt

Omdat het woord buiten de scene een beschuldiging is.

Wie in het Nederlands “sadist” zegt, denkt aan iemand die een dier martelt of een ondergeschikte treitert. Dat is geen toeval: de vroegste Nederlandse vindplaats die het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands geeft, staat in De Groene Amsterdammer van 1887 en luidt “een wellusteling, een sadist”. Het woord kwam binnen als aanklacht en is dat in het dagelijks taalgebruik gebleven.

Dat zie je terug in hoe mensen het over zichzelf gebruiken: bijna altijd met een verzachting of in een rijtje. In het proefschrift van Zoey Jones (Carleton University, 2020), gebaseerd op drieëntwintig diepte-interviews met touwbeoefenaars, beschrijft één deelnemer zichzelf als “a rigger, rope top, Master, Dominant, and semi-sadist”. Dat semi is de hele pointe. Een andere deelneemster noemt zich “both a sadist and a masochist”, een derde zelfs “masochistic, sadistic, submissive, and dominant”. Niemand zet het woord alleen neer.

Waar het woord sadist vandaan komt

Van het begrip, en eerder dan je zou denken.

Het Nederlandse sadist is afgeleid van sadisme naar het voorbeeld van andere paren op -isme en -ist, of overgenomen uit het Duitse Sadist. De eerste Nederlandse vindplaats is 1887, drie jaar na sadisme zelf, dat in 1884 in dezelfde krant staat.

Interessant is de vergelijking met de andere helft. In het Engels verschijnt sadist volgens de Online Etymology Dictionary in 1892, gebouwd op sadism met het achtervoegsel -ist. Het woord masochist kwam er drie jaar later bij, in 1895. De gevende kant kreeg dus eerder een naam dan de ontvangende, en in allebei de talen kwam die naam uit de hoek van de aanklacht.

Hoe je aan iemand merkt dat hij sadist is

Aan hoe hij kijkt, niet aan wat hij pakt.

Een sadist die weet wat hij doet, vraagt vooraf naar het soort pijn dat je zoekt en niet naar de hoeveelheid. Tijdens de scène let hij op ademhaling, spierspanning en of je nog antwoord geeft. En hij houdt op een moment op waarop jij dat nog niet had gevraagd.

Een herkenbaar geval: iemand vraagt om twintig klappen en krijgt er twaalf, met langere pauzes dan afgesproken, omdat de ander zag dat de rest niet meer zou aankomen zoals bedoeld. Dat is geen slappe uitvoering. Dat is het vak.

Zijn sadisten anders dan andere mensen?

Op één punt meetbaar anders, op het punt dat mensen vrezen juist niet.

Kate Jansen, Adam Fried en Jared Chamberlain legden in The Journal of Sexual Medicine 279 BDSM-beoefenaars twee vragenlijsten voor: een schaal voor interpersoonlijke dominantie en een schaal voor empathisch meeleven. Op dominantie scoorden de dominanten hoger dan de switches, en die weer hoger dan de onderdanigen (gemiddeld 61,44 tegen 53,99 tegen 49,41). Op empathie was er geen enkel verschil tussen de drie groepen.

Twee kanttekeningen die er eerlijk bij horen. De studie meet de rol dominant en niet het label sadist; dat zijn verwante maar niet identieke dingen. En de dominanten scoorden weliswaar hoger, maar volgens de onderzoekers niet in het uitgesproken verhoogde bereik, en niet zo hoog dat het hun dagelijkse omgang zou kleuren.

Misverstanden over sadisten

“Een sadist geniet van andermans lijden.” Niet in deze betekenis. De opwinding zit in het effect dat een prikkel heeft op iemand die erom heeft gevraagd. Verdwijnt die vraag, dan verdwijnt ook wat het aantrekkelijk maakte.

“Een sadist is de baas.” Twee losse dingen. De prikkel geven is het ene; de avond bepalen is het andere, en dat tweede hoort bij D/s. Sommigen voeren binnen een scène precies uit wat hun is opgedragen, en dat maakt ze geen greintje minder sadist.

“Sadisten hebben minder empathie.” Daar is naar gekeken, en Jansen en collega’s vonden geen verschil op de empathieschaal tussen dominanten, onderdanigen en switches.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Zeg ik het woord sadist hardop, dan zie ik mensen even schrikken. Er komt een beeld bij van iemand die er vooral op uit is dat het zeer doet, en zo gaat het in een kamer niet.

Er wordt veel geremd. De vaardigheid die dit werk vraagt is niet uitdelen maar stoppen, en dat op een moment dat de ander nog om meer vraagt.

En er is één vraag die vrijwel elke vrouw me stelt voordat we iets afspreken. Niet “hoe hard ga je”, maar “hoe weet je wanneer het genoeg is”.

Wat je zelf kunt doen

• Laat iemand die zich sadist noemt eerst uitleggen wat hij in de gaten houdt. Komt daar een concreet antwoord, dan is erover nagedacht. Begint het meteen over gereedschap, dan niet.
• Meld het als jij het type bent dat blijft doorvragen. Een sadist die dat van tevoren weet, weegt jouw “meer” anders.
• Maak van tevoren duidelijk wat stilzwijgen bij jou betekent. Sommige vrouwen vallen stil omdat het goed gaat, andere omdat het niet meer gaat, en dat verschil is van buitenaf niet te zien.
• Trek de conclusie niet uit een uitslag. De BDSM-test geeft sadist terug als archetype; dat opent een gesprek en sluit niets af.
• Ga naar een arts bij een wond of een doof gevoel, en vertel er eerlijk bij hoe het is ontstaan.

Meer lezen over sadisten

Binnen deze begrippenlijst behandelt sadisme het begrip zelf, staat sadomasochisme een niveau daarboven en gaat masochist over de tegenhanger. Dominant legt uit waarom de leiding een andere as is dan de prikkel. Op de blog vertelt waarom je een ervaren gigolo nodig hebt om veilig met zwepen te spelen wat er aan de gevende kant precies wordt afgewogen.

Daarbuiten is het onderzoek van Jansen en collega’s de duidelijkste weerlegging van het idee dat wie deze rol kiest minder meeleeft. Etymologiebank laat zien hoe het Nederlandse woord in 1887 binnenkwam en waarom het nog altijd naar een aanklacht ruikt.

Waar dit op deze site past

Zoek je iemand die deze rol beheerst in plaats van iemand die hem leuk vindt klinken, dan kan een afspraak met mij dat antwoord geven. Vijfentwintig jaar oefening zit vooral in het remmen. Hoe zo’n avond wordt voorbereid, lees je bij de BDSM-date.

Bronnen

• An Examination of Empathy and Interpersonal Dominance in BDSM Practitioners. Kate L. Jansen, Adam L. Fried & Jared Chamberlain, The Journal of Sexual Medicine 18(3), 549-555, 2021 (DOI 10.1016/j.jsxm.2020.12.012; auteurs en paginering getoetst tegen Crossref). Vergelijkend vragenlijstonderzoek onder 279 mensen die zich tot de BDSM-gemeenschap rekenen, met de Personality Assessment Inventory en de Interpersonal Reactivity Index, en het enige onderzoek dat empathie per rol meet. Levert de verdeling over de rollen (25,4 procent dominant, 38 procent onderdanig, 36,6 procent switch), de gemiddelde scores op interpersoonlijke dominantie (61,44 voor dominanten, 53,99 voor switches, 49,41 voor onderdanigen), de vaststelling dat er géén verschil in empathisch meeleven tussen de rollen was, en de kanttekening van de onderzoekers dat de dominanten weliswaar hoger scoorden maar niet in het uitgesproken verhoogde bereik.
• sadist. M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim & N. van der Sijs, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam University Press 2003-2009, geraadpleegd via Etymologiebank. Het standaardwerk voor de herkomst van Nederlandse woorden, en daarmee de juiste bron voor de Nederlandse datering. Levert de eerste Nederlandse vindplaats van sadist in 1887 in De Groene Amsterdammer (“een wellusteling, een sadist”), de eerste vindplaats van sadisme in dezelfde krant in 1884, de omschrijving “iemand die uit perverse lust kwelt”, de vorming uit sadisme naar het voorbeeld van andere paren op -isme en -ist of uit het Duitse Sadist, en de levensjaren van de Sade (1740-1814).
• Pleasure, Community, and Marginalization in Rope Bondage: A qualitative investigation into a BDSM subculture. Zoey Jones, proefschrift Sociologie, Carleton University, Ottawa, 2020 (pdf gedownload en doorzocht). Kwalitatief onderzoek met drieëntwintig diepte-interviews onder touwbeoefenaars in Canada en de Verenigde Staten, en op deze site de enige bron waarin mensen zichzelf in hun eigen woorden benoemen. Levert de deelnemer die zich “a rigger, rope top, Master, Dominant, and semi-sadist” noemt, de deelneemster die zich “both a sadist and a masochist” noemt en de deelneemster die zich “masochistic, sadistic, submissive, and dominant” noemt.
• sadist. Online Etymology Dictionary, Douglas Harper. Woordhistorisch naslagwerk met de eerste vindplaats per lemma. Levert het jaartal 1892 voor het Engelse sadist en de bouw ervan op sadism met -ist. Daarmee ligt vast dat het woord voor de gevende kant in het Engels drie jaar ouder is dan masochist.

Verwante begrippen

Eén woord, één mededeling: aan welke kant van de prikkel iemand staat. De rest van de begrippen hieronder gaat over alles wat het níét zegt.

• Sadisme. Het begrip zelf, met de scheiding tussen instemmend en dwingend sadisme.
• Sadomasochisme. De koepel, en waarom die twee kanten vaker in één persoon zitten dan in twee.
• Masochist. De tegenpool, en waarom dat woord juist drie jaar later ontstond.
• Dominant. De as van macht, waar sadist niets over zegt.
• BDSM-test. De vragenlijst die sadist als archetype teruggeeft, en wat zo’n uitslag waard is.
• Impact play. De vorm waarin een sadist het vaakst werkt.
• Pijngrens. Het bereik waarbinnen een sadist doseert, en waarom dat per avond verschuift.
• Top. Wie de handeling uitvoert, wat los staat van wie de prikkel kiest.