Pijngrens

Wat is een pijngrens?

Een pijngrens (Engels: pain threshold voor het begin, pain tolerance level voor het einde) is het punt waarop een prikkel voor jou pijn wordt, of het punt waarop je hem niet langer wilt verdragen. Het Nederlandse woord dekt allebei. Beide punten zijn te meten, en beide verschuiven per dag en per moment.

Hoe een pijngrens wordt gemeten

Met een stempeltje op je arm en een schaal die oploopt tot je “nu” zegt.

Een drukmeter is een stomp knopje op een veer. Wie hem bedient drukt langzaam harder, tot de ander aangeeft dat druk in pijn overgaat. Dat getal is de pijndrempel. Doordrukken tot iemand zegt dat het genoeg is geweest levert het tweede getal op: de tolerantie.

Dat is wat R. Defrin en collega’s deden in European Journal of Pain. Zeventien mensen die regelmatig masochistisch spelen, zeventien mensen die dat niet doen, twee plekken op het lichaam. De drukpijndrempel lag bij de eerste groep significant hoger, en hoe vaker iemand speelde, hoe hoger dat getal lag.

In een slaapkamer meet niemand in kilo’s. Daar zie je hetzelfde in een andere vorm: de eerste tik die niet meer “tik” heet maar “au”, en veertig tikken later het moment waarop je hand omhooggaat. Twee punten, met een heel gebied ertussen waarin de pijn er is en welkom is.

Waarom een pijngrens beweegt

Omdat allebei de punten geen eigenschap van je huid zijn maar van je hele situatie.

De International Association for the Study of Pain, de organisatie die de vaktaal rond pijn vastlegt, zet die beweging in de definitie zelf. Het tolerantieniveau heet daar de hoogste intensiteit die iemand in een gegeven situatie bereid is te accepteren. Bereid is: geen capaciteit, maar een besluit. En de drempel noemt diezelfde organisatie nadrukkelijk een ervaring van de persoon, niet een eigenschap van de prikkel.

Binnen een sessie is die beweging nagemeten. Elise Wuyts en Manuel Morrens schrijven in hun systematische review in The Journal of Sexual Medicine dat pijndrempels bij onderdanige deelnemers hoger liggen dan bij anderen, en dat een BDSM-interactie ze verder kan doen stijgen. Hoe dat er in de eerste tien minuten uitziet, staat bij opwarmen.

Over maanden beweegt hij ook. Bij Defrin hing de drempel samen met hoe vaak iemand speelde, al laten de onderzoekers open wat daar oorzaak is en wat gevolg.

Wat het oplevert om je pijngrens te kennen

Ruimte om iets te proberen zonder dat je jezelf hoeft te overvallen.

• Voor jou wordt het een schaal in plaats van een schakelaar. Weet je waar de pijn begint en waar hij ophoudt welkom te zijn, dan kun je halverwege gaan zitten in plaats van te kiezen tussen niets en te veel.
• Voor wie de klappen geeft is jouw pijngrens het enige stuurmiddel dat er is. Waar hij vandaag ligt, bepaalt het tempo van de hele avond.
• Voor jullie samen verdwijnt de grootste bron van misverstand: de meeste avonden gaan niet mis omdat iemand te hard slaat, maar omdat twee mensen een ander punt bedoelden met hetzelfde woord.

Wat het níét oplevert: minder pijn in de rest van je leven. In hetzelfde onderzoek van Defrin beoordeelden de masochistische deelnemers alledaagse pijn even intens en even onaangenaam als de controlegroep. Een hoge pijngrens in een sessie maakt geen zachtere tandarts en geen lichtere migraine.

Hoe mensen hun pijngrens opzoeken

Van onderaf, in kleine stappen, met een woord om te stoppen.

De gangbare volgorde is opbouwen in tempo in plaats van in kracht, beginnen met de blote hand, en pas een werktuig pakken als de huid al warm is. Wie het zorgvuldig doet vraagt onderweg een keer een cijfer. “Waar zit je nu, van één tot tien.” Dat cijfer is een kompas, geen score.

Wat de slordige versie kenmerkt is niet hardheid maar haast: meteen met een flogger beginnen, of doorgaan omdat het vorige keer wél kon. Dat vorige keer zegt weinig. Slecht geslapen, een glas wijn te veel, een week met spanning op het werk: het telt allemaal mee. Een stopwoord is er juist voor de avonden waarop het anders uitpakt dan gedacht.

Wat een pijngrens niet is

“Een hoge pijngrens betekent dat je meer aankan.” Nee. Een pijngrens zegt wat je voelt en accepteert, niet wat je weefsel verdraagt. Nieren en staartbeen stijgen niet mee met de drempel; daarom heeft bruising een eigen verhaal.

“Wie van pijn houdt, voelt minder pijn.” Alleen binnen het spel. Defrin en collega’s vonden hogere drempels bij masochisten én een even negatief oordeel over gewone pijn. Het verschil zit in wat de pijn betekent, niet in wat er binnenkomt.

“Een pijngrens is een soort harde grens.” Andersom eigenlijk. Een harde grens is een afspraak die nergens door verandert. Een pijngrens is een waarneming die per moment anders uitvalt, en juist daarom hoort hij hardop besproken te worden en niet ingeschat.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar bezig met BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Ik krijg zelden de vraag waar iemands pijngrens ligt. Ik krijg de vraag of die van haar wel hoog genoeg is.

Dat is de omkering die me het meest opvalt. Vrouwen die me mailen denken dat er een norm bestaat en dat zij eronder zitten. Er is geen norm. Er is een getal dat vandaag anders ligt dan morgen, en dat op de avond zelf sowieso omhooggaat.

En de fout die ik beginners het vaakst zie maken: één avond als maatstaf nemen. Ik begin elke keer opnieuw onderaan, ook bij iemand die ik ken. Dat kost tien minuten en het scheelt een avond.

Wat je zelf kunt doen

• Zeg welk van de twee punten je bedoelt als je het over je pijngrens hebt: waar het pijn wordt, of waar je wilt dat het stopt.
• Spreek vooraf een cijferschaal af, van één tot tien, zodat je onderweg iets kunt zeggen zonder de sfeer te breken.
• Laat de pijngrens van een vorige keer los. Begin elke sessie opnieuw bij nul en bouw op in tempo, niet in kracht.
• Kies je stopwoord op het tweede punt, niet op het eerste. Pijn voelen is het spel; niet meer willen is het einde.
• Reken de stijging tijdens de scène niet mee. Waar je halverwege ja tegen zegt is niet waar je lichaam morgen blij mee is; huid en gewricht stijgen niet mee.
• Doe niets met pijn op een avond waarop je jezelf iets wilt bewijzen. Dan wordt de tolerantie een besluit in plaats van een waarneming.

Meer lezen over de pijngrens

Binnen deze begrippenlijst legt opwarmen uit hoe de drempel in de eerste tien minuten omhooggaat, beschrijft impact play de familie waar dit het meest speelt, en gaat masochisme over waarom pijn prettig kan zijn. Op de blog zet het verschil tussen harde en zachte pijn uiteen hoe verschillend twee soorten pijn op dezelfde grens drukken.

Daarbuiten houdt de terminologielijst van de IASP de twee begrippen officieel uit elkaar, en laat Defrin en collega’s zien wat er gebeurt als je ze bij masochisten nameet.

Waar dit op deze site past

Wil je uitzoeken waar jouw pijngrens ligt zonder zelf de opbouw te hoeven bewaken, dan staat op de pagina over de BDSM-date hoe zo’n avond verloopt en wat er vooraf wordt afgesproken.

Bronnen

• Terminology. International Association for the Study of Pain, herziene lijst, geraadpleegd 2026. De organisatie die de internationale vaktaal rond pijn vaststelt en daarmee de aangewezen bron voor deze twee begrippen. Levert de definitie van pain threshold als “the minimum intensity of a stimulus that is perceived as painful”, de aantekening dat de drempel de ervaring van de persoon is en niet de gemeten prikkel, de psychofysische conventie dat een drempel het niveau is waarop de helft van de prikkels als pijnlijk wordt herkend, en de definitie van pain tolerance level als “the maximum intensity of a pain-producing stimulus that a subject is willing to accept in a given situation”.
• Attitudes and emotions towards pain and sensitivity to painful stimuli among people routinely engaging in masochistic behaviour. R. Defrin, M. Arad, M.P. Ben-Sasson & K. Ginzburg, European Journal of Pain 19(9), 1321–1330, 2015 (DOI 10.1002/ejp.662). De enige studie die drukpijndrempels bij masochisten naast een controlegroep heeft gemeten. De volledige tekst zit achter een betaalmuur; wat hier is gebruikt staat letterlijk in de samenvatting: zeventien deelnemers die routinematig masochistisch spelen tegenover zeventien controledeelnemers, drukpijndrempels op twee lichaamsgebieden, een significant hogere drempel bij de eerste groep die positief samenhing met hoe vaak iemand speelde, minder catastroferen over pijn, een positief verband tussen ervaren plezier en pijnintensiteit tijdens het spel, en het gegeven dat dezelfde deelnemers alledaagse pijn even intens en even onaangenaam beoordeelden als de controlegroep. De auteurs laten uitdrukkelijk open of het spel de drempel verhoogt of dat een bestaande aanleg het spel mogelijk maakt.
• The Biology of BDSM: A Systematic Review. Elise Wuyts & Manuel Morrens, The Journal of Sexual Medicine 19(1), 144–157, 2022 (DOI 10.1016/j.jsxm.2021.11.002). Systematische review van tien studies naar de biologie van BDSM. Levert de zin dat pijndrempels hoger blijken bij onderdanige deelnemers en dat een BDSM-interactie die drempels bij hen verder kan doen stijgen.
• pijngrens. Algemeen Nederlands Woordenboek, Instituut voor de Nederlandse Taal. Het woordenboek van het hedendaagse Nederlands. Het lemma bestaat, maar draagt de mededeling dat er nog geen betekenisprofiel is: vastgelegd zijn alleen de grammaticale gegevens, waaronder dat pijngrens een samenstelling is van pijn en grens zonder tussenklank, een de-woord met meervoud pijngrenzen.

Verwante begrippen

• Semenawa. De touwvorm waarin deze grens het zwaarst meetelt.

Een pijngrens is de enige grens in deze lijst die tijdens het spel zelf van plaats verandert, en dat maakt hem tot een ander soort afspraak dan de rest.

• Grens. De bredere familie, en het verschil met een grens die wél vastligt.
• Harde grens. De tegenpool: een afspraak die door niets verschuift.
• Opwarmen. De fase waarin de pijndrempel meetbaar omhooggaat.
• Impact play. De praktijk waarin deze grens het vaakst wordt opgezocht.
• Masochisme. Waarom pijn binnen een context prettig kan zijn en daarbuiten niet.
• Algolagnie. Het oude woord voor opwinding door pijn, met een eigen geschiedenis.
• Bruising. Wat er met het weefsel gebeurt terwijl de drempel stijgt.
• Endorfine. De stof die er volgens de overlevering achter zit, en wat daarvan gemeten is.
• Pijnspel. Het spel waar deze grens in wordt opgezocht, met de theorie erachter.