Masochisme

Wat is masochisme?

Masochisme (Engels: masochism) is het ontlenen van lust of opwinding aan pijn, ongemak of vernedering die je zelf ondergaat. Het woord slaat op de neiging, niet op één handeling. Binnen BDSM is masochisme de M uit de afkorting en de tegenhanger van sadisme: de een geeft de prikkel, de ander wil hem juist ontvangen.

Hoe masochisme er in de praktijk uitziet

Masochisme is bijna nooit “hard slaan”. Het is een smalle bandbreedte waarin een prikkel precies goed valt, en die verschilt per persoon en per avond.

Een gangbaar geval: iemand vraagt om een caning, maar niet om vijftig slagen. Ze wil er twaalf, langzaam, aangekondigd, met tijd ertussen. Gaat het tempo omhoog, dan verdwijnt precies datgene waar ze voor kwam.

Dat masochisme meer met plezier dan met lijden te maken heeft, is gemeten. De systematische review van De Neef en collega’s in Sexual Medicine vat het onderzoek van Defrin samen: hoe hoger deelnemers de pijn tijdens hun spel scoorden, hoe meer plezier ze rapporteerden. Terwijl ze over alledaagse pijn net zo negatief oordeelden als iedereen.

Waar het woord masochisme vandaan komt

Van een psychiater die een schrijver als voorbeeld nam.

De psychiater Richard von Krafft-Ebing (1840–1902) muntte zowel sadisme als masochisme. Historicus Harry Oosterhuis van de Universiteit Maastricht noemt ze in Medical History “terms actually coined by Krafft-Ebing, the first inspired by the Marquis de Sade, and the second by the Austrian writer Leopold von Sacher-Masoch”. Sacher-Masoch beschreef in Venus im Pelz (1869) een man die zich vrijwillig aan een vrouw uitlevert; sindsdien is zijn achternaam een diagnose. De Online Etymology Dictionary dateert de Duitse muntslag Masochismus op 1883 en de eerste Engelse vindplaats op 1892.

Wat er zelden bij wordt verteld: Krafft-Ebing hield het zelf al niet bij “ziek”. Oosterhuis beschrijft hoe masochisme bij hem een categorie van perversie was en een uiterste op een glijdende schaal die iets over gewone seksualiteit verklaarde.

Hoe masochisme werkt

Niet doordat masochisten minder voelen, maar doordat de context bepaalt hoe pijn wordt verwerkt.

Dat is het scherpst aangetoond door Sandra Kamping en collega’s in Pain. Zij legden zestien masochisten en zestien controledeelnemers in een MRI-scanner en gaven pijnlijke laserprikkels, terwijl er masochistische of neutrale beelden op het scherm stonden. Bij de masochistische beelden beoordeelden de masochisten de prikkel als duidelijk minder pijnlijk en minder onaangenaam. In alle andere condities voelden ze de pijn net zo hard als de controlegroep.

De scans lieten zien waarom: bij masochisten kwam vooral het gebied aan dat de prikkel beschrijft, waar zit het, hoe scherp, en veel minder het gebied dat er een oordeel aan hangt. De onderzoekers wijzen het pariëtale operculum aan als schakelstation dat de affectieve kant van pijn dempt. Pijn houdt dus niet op pijn te zijn; de betekenis weegt mee.

Waarom mensen van masochisme houden

Om wat pijn wegduwt, niet om de pijn zelf.

Wie erover vertelt, noemt bijna altijd hetzelfde effect: alles wordt klein. Er is geen ruimte meer voor de dag die achter je ligt, en die versmalling is de aantrekkingskracht.

• Voor wie de prikkel ontvangt is masochisme een manier om uit je hoofd te komen zonder alcohol en zonder scherm, en zonder dat er iets besproken hoeft te worden.
• Voor wie hem geeft levert het een zeldzaam scherpe vorm van aandacht op: je leest een lichaam en stuurt bij op wat je ziet.
• Voor twee mensen samen ontstaat er iets concreets om over te praten: “iets harder” is makkelijker te zeggen dan “ik mis iets”.

Masochisme is geen behandeling voor stress, verdriet of een vastgelopen relatie. Wie het daarvoor inzet komt bedrogen uit.

Hoe mensen het in de praktijk doen

Bijna altijd opbouwend, van licht naar zwaarder, met een beginpunt dat lager ligt dan mensen verwachten.

Er zijn drie herkenbare vormen. De sensatievariant, waarin het gaat om wat de huid registreert. Kaarsvet, ijsklontjes, knijpers. De slagvariant, oftewel impact play, waarin ritme en opbouw het werk doen. En de mentale variant, waarin vernedering de prikkel is.

Tussen weten en doen zit meestal veel tijd. Bij de deelnemers van Kamping begon de belangstelling gemiddeld op hun zeventiende, en deden ze er pas rond hun negenentwintigste iets mee.

Misverstanden over masochisme

“Masochisme is een psychische stoornis.” Nee. De DSM-5 onderscheidt een parafilie van een parafiele stoornis, en dat verschil zit niet in wat je leuk vindt. In de StatPearls-omschrijving van parafilieën staat dat een parafilie pas een pathologie wordt wanneer het gedrag ernstig lijden en disfunctioneren veroorzaakt, of schade of risico voor anderen inhoudt. Kamping laat zien hoe dat uitpakt: al haar zestien masochisten voldeden aan het A-criterium voor de seksueel-masochistische stoornis, geen van hen aan het B-criterium van lijden of disfunctioneren.

“Masochisme betekent dat je onderdanig bent.” Twee verschillende assen. Masochisme gaat over prikkel, D/s over wie beslist: er bestaan masochisten die alles aansturen, en onderdanigen die niets van pijn moeten hebben.

“Masochisten voelen minder.” Alleen in de juiste context. Buiten hun spel voelden de deelnemers van Kamping de laserprikkels net zo goed als iedereen.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Wat me in gesprekken over masochisme het vaakst opvalt, is hoe verkeerd mensen hun eigen voorkeur inschatten. Ze vragen om “hard”, en bij het derde tikje blijkt dat ze het scherpe randje willen, niet het volume.

Het tweede patroon: bijna niemand komt hier binnen zonder schuldgevoel. De vraag onder de vraag is niet “kan dit steviger”, maar “ben ik in orde”.

En ik ga nooit door zolang het lukt. Masochisme heeft een bovengrens die zich niet als pijn aandient maar als stilte: iemand houdt op te reageren. Dat is het moment om te stoppen.

Wat je zelf kunt doen

• Begin lager dan je denkt nodig te hebben. Wie hard begint, mist het punt waar de prikkel kantelt, en daar gaat masochisme over.
• Test het stopwoord één keer voordat het ergens over gaat. Een stopwoord dat nooit is uitgesproken werkt zelden op het moment dat het moet.
• Vraag tijdens het spel om een cijfer in plaats van “gaat het”. Op “gaat het” antwoordt vrijwel iedereen ja.
• Ga naar een arts bij een wond, een blauwe plek die niet wegtrekt of een doof gevoel, en vertel wat er is gebeurd.
• Plan aftercare in en houd de dagen erna in de gaten; masochisme geeft vaker een naschommeling dan mensen verwachten.

Meer lezen over masochisme

Binnen deze begrippenlijst legt algolagnie het negentiende-eeuwse verzamelwoord uit waar masochisme onder viel, en beschrijft impact play de vorm waarin de meeste mensen het voor het eerst tegenkomen. Op de blog gaat het verschil tussen harde en zachte pijn over precies die bandbreedte.

Daarbuiten is het onderzoek van Kamping en collega’s vrij te lezen en het beste bewijs dat context bepaalt hoe pijn binnenkomt. Het artikel van Harry Oosterhuis geeft de geschiedenis van het woord, genuanceerder dan de standaardversie.

Waar dit op deze site past

Wil je uitproberen waar jouw bandbreedte ligt zonder dat er thuis iets van afhangt, dan kan dat binnen een afspraak met mij. Pijnspel doe ik van zacht tot stevig, en we beginnen altijd onder wat je denkt aan te kunnen. Hoe dat vooraf wordt besproken, staat bij de BDSM-date.

Bronnen

• Contextual modulation of pain in masochists: involvement of the parietal operculum and insula. Kamping, Andoh, Bomba, Diers, Diesch & Flor, Pain 157(2), 445–455, 2016 (DOI 10.1097/j.pain.0000000000000390, open access via Europe PMC). Het tijdschrift van de International Association for the Study of Pain, en de enige studie die pijnbeleving bij masochisten in en buiten hun eigen context vergelijkt. Levert de tweeëndertig deelnemers (zestien masochisten, zestien gematchte controles), de vaststelling dat masochisten de pijn in de masochistische context als duidelijk minder intens en minder onaangenaam beoordeelden maar in de andere condities “unaltered pain perception” hadden, de verminderde functionele connectiviteit van het pariëtale operculum met beide insulae, het voorstel dat het pariëtale operculum de affectief-motivationele kant van pijn dempt, de gemiddelde leeftijd van eerste belangstelling (17,07 jaar) en eerste uitvoering (29,40 jaar), en het gegeven dat alle deelnemers aan het A-criterium van de seksueel-masochistische stoornis voldeden en geen van hen aan het B-criterium.
• Paraphilia. Kristy A. Fisher & Raman Marwaha, StatPearls, StatPearls Publishing, laatste herziening 6 maart 2023, via NCBI Bookshelf. Klinische naslag op basis van de DSM-5 en daarmee de juiste bron voor het onderscheid parafilie / parafiele stoornis. Levert de omschrijving “Sexual masochism is the derivation of sexual arousal from being the recipient of physical or mental abuse and/or humiliation”, het DSM-5-criterium van ten minste zes maanden terugkerende, intense opwinding, en de zin dat een parafilie pas een pathologie wordt “only when this behavior causes significant distress and impairment of functioning to the individual or if the paraphilia involves personal harm or risk of harm to others”.
• Sexual Modernity in the Works of Richard von Krafft-Ebing and Albert Moll. Harry Oosterhuis, Medical History 56(2), 133–155, 2012 (DOI 10.1017/mdh.2011.30, open access). Medisch-historisch onderzoek door de historicus die het archief van Krafft-Ebing heeft uitgewerkt, en daarmee de bron voor de herkomst van het woord. Levert dat sadisme en masochisme “terms actually coined by Krafft-Ebing” zijn, de eerste geïnspireerd op de Markies de Sade en de tweede op de Oostenrijkse schrijver Leopold von Sacher-Masoch, en de vaststelling dat sadisme en masochisme bij Krafft-Ebing categorieën van perversie waren en uitersten op een glijdende schaal die aspecten van gewone seksualiteit verklaarden.
• Bondage-Discipline, Dominance-Submission and Sadomasochism (BDSM) From an Integrative Biopsychosocial Perspective: A Systematic Review. De Neef, Coppens, Huys & Morrens, Sexual Medicine 7(2), 129–144, 2019 (DOI 10.1016/j.esxm.2019.02.002, open access). Systematische review van 87 artikelen en het enige overzicht dat het onderzoek naar pijnbeleving bij masochisten bijeenbrengt. Levert de twee studies waarin masochisten pijnongevoeligheid vertoonden, de bevinding van Defrin en collega’s dat zowel het aantal gestimuleerde lichaamsgebieden als de pijnintensiteit tijdens BDSM-spel sterk correleerde met het ervaren plezier, en de vaststelling dat masochisten en controledeelnemers in het dagelijks leven even negatief over pijn oordelen.
• masochism. Online Etymology Dictionary, Douglas Harper. Lexicografische naslag over datering van woorden. Levert de Duitse muntslag Masochismus in 1883 door Krafft-Ebing, de eerste Engelse vindplaats in 1892, de levensjaren van Leopold von Sacher-Masoch (1836–1895) en het verschijningsjaar 1869 van Venus im Pelz.

Verwante begrippen

Masochisme is de M van BDSM, en het woord zegt iets over wat iemand zoekt. Niet over wie de leiding heeft.

• Masochist. De persoon achter het begrip, en wat het woord wel en niet over iemand zegt.
• Algolagnie. Het negentiende-eeuwse verzamelwoord waar masochisme en sadisme allebei onder vielen.
• Impact play. De slagvorm waarin masochisme het vaakst wordt uitgeprobeerd.
• M-jo. Het Japanse woord voor een vrouw met deze aanleg, en de reden dat de letter M daar veel losser wordt gebruikt.
• Bottom. De rol van wie iets ondergaat, die vaak maar niet altijd met masochisme samenvalt.
• Aftercare. Wat er na afloop nodig is, en waar masochisme zonder scheef gaat.
• Pijngrens. De twee punten waartussen masochistisch spel zich afspeelt, en waarom ze bewegen.
• Sadisme. De andere helft van het paar, met het onderzoek naar wat er bij de gevende kant gebeurt.
• Sadomasochisme. De koepel boven allebei, en waar de diagnose is gebleven.
• Pijnspel. De handeling waar deze aanleg zich in uit, met de opbouw en de veiligheidskant.