Meester

Wat is een Meester?

Meester (Engels: Master) is de Nederlandse aanspreektitel voor de leidende partij in een machtsuitwisseling tussen twee mensen. Meester zegt iets over hoe iemand wordt aangesproken, niet over wat er gebeurt. Het woord bestaat in het Nederlands al achthonderd jaar; de scene gebruikt er één betekenis van.

Hoe de titel Meester in de scene wordt gebruikt

Als woord dat je uitspreekt, niet als functieomschrijving die je opschrijft.

De Nederlandstalige encyclopedie zet Meester in een rijtje: een mannelijke dominant heet ook wel Dom, Sir of Meester. Meester staat daar dus naast twee andere aanspreekvormen, niet boven ze. Dat is het verschil met het Engelse Master, dat in de eerste plaats een positie in een M/s-verhouding benoemt.

Een gewone gang van zaken: twee mensen spreken af dat de titel geldt zodra de deur dicht is, en daarna valt het woord misschien vijf keer op een avond. Bij een vraag om toestemming. Bij een correctie. In het artikel over orgasmecontrole staat precies zo’n zin: “Meester, mag ik alsjeblieft?” Daar doet het woord zijn werk.

Waar het Nederlandse woord meester vandaan komt

Uit het Latijnse magister, en het betekende bij de eerste vindplaatsen al gezag.

Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands zet de vindplaatsen op een rij. In 1236 staat mester voor “bestuurder, leider”, in 1240 voor iemand met een universitaire graad, in 1285 voor leermeester én voor aanspreektitel van hogergeplaatsten, in 1285-86 voor een ambachtsman die de meesterproef heeft afgelegd, en in 1287 simpelweg voor “zijn meerdere”. De herkomst is vulgair Latijn maester, uit klassiek Latijn magister, afgeleid van magis (“meer”). Daar stond minister tegenover, oorspronkelijk “de mindere, dienaar”.

Eén vindplaats uit 1270-90 valt op: meister te wesene van sir herten, zijn hart in bedwang hebben. Meester zijn ging in het Middelnederlands dus ook al over jezelf.

Wat het woord aan lading meekreeg, staat in de spreekwoorden. Stoett legt er een uit in zijn verzameling: “Het oog van den meester maakt het paard vet, d.w.z. het persoonlijk toezicht maakt dat er zorg voor eene zaak gedragen wordt, dat men ze niet verwaarloost.” Gezag en zorg zaten in dat ene woord, lang voordat iemand er een scène mee inrichtte.

Waarom mensen voor Meester kiezen in plaats van Master

Omdat het de taal is waarin ze ook hun boodschappen doen.

De aantrekkingskracht van het Nederlandse woord is dat het niet geleend is. Een Engelse titel schept afstand; Meester komt uit je eigen mond en dat maakt het spannender en ongemakkelijker tegelijk.

• Voor wie de titel gebruikt werkt het uitspreken sterker dan het horen ervan. Het woord hardop zeggen is zelf al een handeling.
• Voor wie hem draagt legt Meester de verwachting neer dat er ook iets geleid wordt. Een titel zonder besluiten valt in het Nederlands sneller door de mand dan in het Engels, omdat iedereen de gewone betekenis van het woord kent.
• Voor een stel dat dit thuis doet is het praktisch: de titel gaat aan wanneer hij wordt gebruikt en uit wanneer hij wegvalt. Er is geen ceremonie voor nodig.

Het woord ligt lang niet iedereen. Meester is in het Nederlands ook de man voor de klas, en die bijklank krijg je er niet zomaar uit. Wie het probeert en er stroef van wordt, heeft geen probleem met de rol maar met het woord. Meneer, Sir of gewoon een naam doen hetzelfde werk.

Sinds wanneer meester ook een BDSM-titel is

Sinds de vroege jaren tachtig, en dat valt te dateren.

R. Reinsma nam het woord in 1984 op in zijn Neologismen met de omschrijving: “meester (zn. m., -s) meesteres (zn. vr., -sen). Man resp. vrouw die in een sadomasochistische relatie de dominante rol heeft.” Hij onderbouwde dat met een contactadvertentie uit Vrij Nederland van 24 april 1982, waarin een meester van negenentwintig een leer- of jeansslaaf zoekt en absolute gehoorzaamheid eist. Het lemma staat, met bronvermelding, op Etymologiebank.

Die datering laat zien dat de titel in het Nederlands ouder is dan het internet en niet uit Amerikaanse films is overgewaaid.

Misverstanden over de titel Meester

“Meester is gewoon de vertaling van Master.” Niet helemaal. Master benoemt in de eerste plaats een positie binnen een M/s-verhouding; Meester is in het Nederlands vooral een aanspreekvorm die ook in een enkele avond kan gelden.

“Wie Meester genoemd wordt, is iemands eigenaar.” Nee. Eigenaarschap zit in de afspraken en eventueel in een contract, niet in het woord. De encyclopedie noemt Meester bij de aanspreekvormen, niet bij de relatievormen. De titel zegt evenmin iets over intensiteit: Meester past ook op een avond die uit wachten en toestemming vragen bestaat.

“Het is een raar, opgeklopt woord.” Het is een van de gewoonste woorden die het Nederlands heeft. De Nederlandstalige doorverwijspagina telt ruim twintig betekenissen: onderwijzer, meester in de rechten, gildemeester, schaakmeester, machinist bij de spoorwegen, derde graad in de vrijmetselarij. Eén daarvan is de dominante partner in een sadomasochistisch spel of een sadomasochistische relatie.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Meester genoemd worden staat op mijn nee-lijst; ik vind het hard klinken. Meneer of u vind ik juist prettig, en dat verschil is bij mij niet toevallig maar een keuze over toon.

Vrouwen die het wél willen proberen, vragen om de titel en krijgen hem vervolgens hun mond niet uit. Dat komt zelden door schaamte over BDSM en bijna altijd door de schoolmeester die in het woord meeklinkt. Wie dan overstapt op Meneer of op een naam, merkt dat er verder niets verandert aan de avond.

En het klassieke beginnersmisverstand: denken dat je iets te weinig doet zolang er geen titel in gebruik is. De titel is de laatste laag, niet de eerste.

Wat je zelf kunt doen

• Zeg het woord eerst een keer hardop voordat je het afspreekt. Als Meester in je mond niet werkt, weet je dat binnen twee seconden.
• Spreek af wanneer de titel geldt en wanneer niet, bijvoorbeeld vanaf het moment dat de slaapkamerdeur dichtgaat tot het moment dat je koffie zet.
• Kies een tweede aanspreekvorm voor het geval het knelt. Meneer, Sir of een voornaam zijn geen zwakkere varianten.
• Vraag wat de ander met de titel bedoelt voordat je hem gebruikt, want bij het ene stel is Meester een avondspel en bij het volgende een doorlopende afspraak.

Meer lezen over de titel Meester

Binnen deze begrippenlijst legt Master uit wat de Engelse titel binnen een M/s-verhouding inhoudt, beschrijft dominant de rol onder de titel, en gaat Dom over de kortste van de drie aanspreekvormen. Op de blog laat een dominante gigolo zien hoe dominantie zonder titel werkt.

Daarbuiten geeft Etymologiebank alle Nederlandse woordenboekartikelen over meester naast elkaar, van het Middelnederlands tot de neologismenlijst, en staat Stoetts spreekwoordenverzameling op DBNL volledig online.

Waar dit op deze site past

Deze pagina legt het woord uit; wie iemand zoekt die de rol vervult, leest verder op de landingspagina over de SM Meester of bij de BDSM-date. Zelf laat ik me geen Meester noemen, dus vind je die aanspreekvorm juist belangrijk, zeg dat dan vooraf.

Bronnen

• meester. Etymologiebank, Instituut voor de Nederlandse Taal. Verzamelt de Nederlandse woordenboekartikelen over meester. Gebruikt zijn twee daarvan. Uit M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (2003-2009): de vindplaatsen mester “bestuurder, leider” [1236], “geleerde, iemand met een universitaire graad” [1240], “leermeester” en “titel en aanspreektitel voor hogergeplaatsten” [1285], “ambachtsman die de meesterproef heeft afgelegd” [1285-86], “meerdere, de baas” [1287] en meister te wesene van sir herten [1270-90], plus de herkomst uit vulgair Latijn maester en klassiek Latijn magister, afgeleid van magis, tegenover minister. Uit R. Reinsma, Neologismen (1984): de omschrijving “Man resp. vrouw die in een sadomasochistische relatie de dominante rol heeft” en de bijbehorende advertentie uit Vrij Nederland van 24 april 1982.
• 1685. Het oog van den meester maakt het paard vet. F.A. Stoett, Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden (1923-1925), via DBNL. Het standaardwerk over Nederlandse spreekwoorden. Levert de verklaring “d.w.z. het persoonlijk toezicht maakt dat er zorg voor eene zaak gedragen wordt, dat men ze niet verwaarloost”, met de herleiding naar Xenophons Oeconomicus XII, 20.
• Dominant (bdsm). Wikipedia (Nederlandstalig). De Nederlandstalige encyclopedische ingang waar het lemma Meesteres naartoe verwijst; hier alleen gebruikt voor gangbaar taalgebruik. Levert dat een mannelijke dominant ook wel Dom, Sir of Meester wordt genoemd en een vrouwelijke Dominatrix, Meesteres of Domme.
• Meester. Wikipedia (Nederlandstalig), doorverwijspagina. Levert de ruim twintig betekenissen die het Nederlandse woord draagt. Onder meer onderwijzer, leermeester, gildemeester, meester in de rechten, schaakmeester, machinist bij de Nederlandse spoorwegen en de derde graad in de vrijmetselarij. Waaronder “de mannelijke dominante partner in een sadomasochistisch spel of -relatie”.

Verwante begrippen

De titel Meester is het Nederlandse woord voor iets waar de scene meestal een Engels woord voor gebruikt, en hij hoort thuis in het rijtje aanspreekvormen.

• Meesteres. De vrouwelijke vorm, met een eigen Nederlandse geschiedenis.
• Mistress. De Engelse tegenhanger van Meesteres.
• Dominant. De rol die onder de titel ligt.
• Dom. De kortste aanspreekvorm, en de meest gelezen.
• D/s. De machtsuitwisseling waarin zo’n titel wordt gebruikt.
• Slaaf. De tegenrol, met de woordgeschiedenis en de vraag of je het woord zomaar kunt gebruiken.
• Contract. Waar eigenaarschap wél wordt vastgelegd.
• Sir. Het Engelse woord in datzelfde rijtje, dat niets over bezit zegt en alleen rang aangeeft.