Slaaf

Wat is een slaaf?

Slaaf is in BDSM iemand die zich binnen een M/s-verhouding volledig heeft toevertrouwd aan een meester of meesteres, met eigenaarschap als uitgangspunt. Het is een gekozen rol die je op elk moment kunt beëindigen. Het gewone Nederlandse woord betekent het tegenovergestelde, en dat verschil is de hele pagina.

Waar het woord slaaf vandaan komt

Van een volk. Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands voert slaaf terug op middeleeuws Latijn sclavus, “mens die eigendom is van een ander”, opgetekend in de tiende eeuw. Daarvóór betekende Slavus in diezelfde taal simpelweg “iemand van Slavische herkomst”, en dat gaat weer terug op Grieks sklabos uit de zesde eeuw.

De betekenisovergang heeft een adres. Verdun had rond het jaar 800 een grote internationale slavenmarkt, en bij plundertochten van Duitsers, Vikingen en Byzantijnen op vooral de Balkan werden in de vier eeuwen daarna hele volken gevangengenomen en tot slaaf gemaakt. Dat die mensen overwegend Slavisch waren, verklaart waarom een volksnaam een aanduiding voor onvrijheid werd.

In het Nederlands duikt het woord op als bijnaam: Willelmus Slave, 1268. En dan gebeurt er iets wat je op deze pagina niet verwacht. Tussen 1350 en 1400 staat er in een Middelnederlands gedicht “ic … die bem haer slave”. Ik, die haar slaaf ben. Zes eeuwen voor BDSM een woord had, gebruikte een dichter dit woord al om overgave aan een geliefde te beschrijven.

Waarom het woord in Nederland zwaar ligt

Omdat er niets aan gekozen was. Op 19 december 2022 bood minister-president Rutte in het Nationaal Archief excuses aan voor het handelen van de Nederlandse staat, en veroordeelde slavernij daarin als misdaad tegen de menselijkheid.

De getallen uit die toespraak: tot 1814 werden ruim 600.000 Afrikaanse vrouwen, mannen en kinderen door Nederlandse handelaren naar het Amerikaanse continent verscheept. In Azië werden binnen het gezagsgebied van de VOC tussen de 660.000 en ruim een miljoen mensen verhandeld. Het precieze aantal is niet bekend. Bij de afschaffing in 1863 werden niet de slaafgemaakten schadeloos gesteld maar hun eigenaren, en wie in Suriname in naam vrij werd, moest nog tien jaar onder staatstoezicht doorwerken. Tot 1873.

Let op het woord dat de staat zelf gebruikt in die toespraak: tot slaaf gemaakten, niet “slaven”. Dat is geen toeval. Het Rijksmuseum werkt sinds december 2015 met een terminologiewerkgroep die zulke woorden herziet, en in de collectie heet een schilderij van Jan Mijtens uit 1668 nu “Margaretha van Raephorst met een tot slaaf gemaakte bediende”. De constructie zegt wat het zelfstandig naamwoord verzwijgt: dit was iemand aangedaan.

Wat het woord in BDSM aanduidt

Iets wat op elk punt het omgekeerde is. Wie zich in de scene slaaf noemt, kiest dat zelf, kan het beëindigen, en heeft er meestal maandenlang over gepraat voordat het inging.

De verhouding zelf, met het onderzoek dat ernaar is gedaan, staat op M/s. Wat er in de praktijk bij hoort: onderhandelen, vaak een contract dat juridisch niets voorstelt, en een collaring als startmoment. De dagelijkse invulling zit zelden in seks en meestal in dienstbaarheid, regels en de agenda.

Slaaf of onderdanige

Reikwijdte en duur, niet zwaarte. Een onderdanige geeft de leiding weg binnen een afgesproken kader: een scène, een avond, een gebied. Bij slaaf loopt de afspraak door buiten die momenten om, en raakt hij ook de boodschappen, de bankrekening en wie er ‘s ochtends als eerste opstaat.

Dat betekent niet dat het intenser is. Een scène van drie uur kan zwaarder zijn dan een jaar waarin iemand de boodschappen doet zoals afgesproken. Wat verandert is niet de intensiteit maar het bereik.

Voor het overige is er geen instantie die dit woord uitdeelt. Niemand toetst of jij het “echt” bent, en dat scheelt discussies.

Wat slaaf niet is

“Wie het woord gebruikt, bagatelliseert de geschiedenis.” Die kritiek is te horen en verdient een eerlijk antwoord in plaats van een schouderophalen. Het argument is sterk waar het over het woord zelf gaat: iemand die “slaaf” kiest als spannende naam, leent lading van mensen die er niets over te zeggen hadden. Het argument is zwakker waar het over de praktijk gaat, want de rol die de scene beschrijft heeft geen enkel kenmerk van slavernij: geen dwang, geen eigendomsrecht, geen onmogelijkheid om weg te lopen. Wat overblijft is een keuze die je zelf maakt: gebruik het woord bewust, weet wat je leent, en verwacht niet dat iedereen het neutraal hoort.

“Een slavencontract maakt het bindend.” Nee. Waarom zo’n document juridisch niets is en toch nut heeft, staat op contract.

“Er blijft niets van je eigen wil over.” Ook niet, en dat is gemeten. Welk onderzoek dat is en wat het precies liet zien, staat op M/s.

“Het is hetzelfde als een sub.” Zie hierboven: het verschil zit in reikwijdte en duur.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, ruim vijfentwintig jaar thuis in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Dit woord komt bij mij zelden voorbij, en als het valt is het bijna altijd van een vrouw die het over haar eigen positie heeft en zich afvraagt of ze het wel mag zeggen.

Het woord is niet het probleem, de verwachting eromheen wel. Mensen die dit met elkaar afspreken, praten er maanden over voordat er iets verandert, en het loopt spaak op de dingen die niemand had bedacht. Een zieke ouder, een verhuizing, een baan. Wie het woord kiest zonder dat gesprek, kiest een sfeer in plaats van een afspraak.

Wat je zelf kunt doen

• Spreek af wat er onder valt en wat niet. Geld, werk, familie, gezondheid: benoem ze allemaal een keer, ook als het antwoord “hier niet” is.
• Leg vast hoe het eindigt. Niet omdat het misgaat, maar omdat een afspraak zonder uitgang geen afspraak is.
• Gebruik het woord bewust buiten de deur. Wat binnen jullie tweeën betekenis heeft, klinkt aan een verjaardagstafel anders.
• Zoek een tweede bron voor de zware momenten. Één persoon die zowel de leiding heeft als je enige klankbord is, is een kwetsbare constructie.
• Begin niet met het woord. Begin met wat je wilt dat er verandert; als het woord daarna nog past, is het het juiste woord.

Meer weten over slaaf

Op deze site legt M/s de relatievorm uit met het onderzoek erbij, beschrijft meester de titel aan de andere kant, en laat dienstbaarheid zien waar zo’n afspraak in de praktijk uit bestaat.

Buiten deze site is de toespraak van 19 december 2022 het kortste stuk waarin de Nederlandse cijfers en jaartallen op een rij staan, en geeft Etymologiebank de volledige woordgeschiedenis met de vindplaatsen.

Waar dit op deze site past

Ik ben geen meester en ik zoek geen slaaf; ik ben te huur voor een avond en dat is iets anders dan een verhouding. Wat er tijdens zo’n avond wel kan aan machtsuitwisseling, staat op de pagina over de BDSM-date.

Bronnen

• slaaf. Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (Philippa, Debrabandere, Quak, Schoonheim & Van der Sijs, 2003–2009) via Etymologiebank. Levert de ontlening aan middeleeuws Latijn sclavus “mens die eigendom is van een ander, lijfeigene” (tiende eeuw), het eerdere Slavus “iemand van Slavische herkomst” (zevende eeuw) en middeleeuws Grieks sklabos (zesde eeuw); de vereenvoudiging van de in het Nederlands ongewone medeklinkercluster skl- tot sl-; de grote internationale slavenmarkt in Verdun rond 800 en de plundertochten van Duitsers, Vikingen en Byzantijnen op vooral de Balkan in de vier eeuwen daarna als verklaring voor de betekenisovergang; en de Middelnederlandse vindplaatsen: de toenaam van Willelmus Slave (1268), “ic … die bem haer slave” (1350–1400) en “Die een es keyser, dander slave” (1390–1410).
• Toespraak van minister-president Mark Rutte over het slavernijverleden. Rijksoverheid, 19 december 2022, uitgesproken in het Nationaal Archief in Den Haag; volledige tekst gelezen. Levert de erkenning en veroordeling van slavernij als misdaad tegen de menselijkheid; het aantal van ruim 600.000 tot slaaf gemaakte Afrikaanse vrouwen, mannen en kinderen dat tot 1814 door Nederlandse slavenhandelaren naar het Amerikaanse continent werd verscheept; de schatting van tussen de 660.000 en ruim een miljoen verhandelde mensen binnen het gezagsgebied van de VOC in Azië; de vaststelling dat in 1863 niet de tot slaaf gemaakten maar de eigenaren financieel werden gecompenseerd en dat wie in Suriname in naam vrij werd nog tien jaar onder staatstoezicht moest doorwerken, tot 1873; en het consequente gebruik van de omschrijving “tot slaaf gemaakten” in plaats van het zelfstandig naamwoord.
• Woordenboek der Nederlandsche Taal, lemma SLAAF. Via de Geïntegreerde Taalbank van het Instituut voor de Nederlandse Taal. Levert de woordenboekomschrijving van slaaf als “iemand die aan een meester in eigendom toebehoort”.
• Terminologie. Rijksmuseum. Levert het bestaan van de terminologiewerkgroep sinds december 2015, de werkwijze dat iedere aanpassing maatwerk is en dat oude titels en beschrijvingen bewaard blijven, en, in de bijschriften van diezelfde pagina, het gebruik van de omschrijving “tot slaaf gemaakte” in een collectietitel, bij het schilderij van Jan Mijtens uit 1668.

Verwante begrippen

• M/s. De verhouding waar deze rol de dienende helft van is, met het onderzoek en de juridische stand van zaken.
• Meester en meesteres. De Nederlandse titels aan de andere kant.
• Master en mistress. Dezelfde titels in het Engels, met een eigen geschiedenis.
• Onderdanige. De bredere rol, met een kleiner bereik en een kortere duur.
• Dienstbaarheid. Waar de afspraak in de praktijk uit bestaat.
• Collaring. De plechtigheid die het begin markeert, met of zonder publiek erbij.
• Halsband. Het zichtbare teken, dat in dit kader niet wordt gekocht maar gegeven.
• Contract. Het document eromheen, en waarom het juridisch niets is.
• Slavencontract. Datzelfde document onder de naam die naar deze rol verwijst.
• 24/7. Wat het betekent als er geen moment meer buiten de afspraak valt.
• High protocol. De omgangsvorm die er het vaakst bij hoort.
• Owner. De tegenrol voor wie het accent op eigendom legt en niet op dienen.
• Slavin. De vrouwelijke vorm, en wat het achtervoegsel -in er in het Nederlands bij haalt.