Rigger

Wat is een rigger?

Een rigger is in de touwscene degene die vastbindt: de partij die het touw legt, de belasting draagt en de binding er weer af haalt. Het woord komt uit de scheepvaart en is een vakwoord, geen rang. Anders dan bij de Japanse titels nawashi en bakushi zit er geen traditie of leerlijn aan vast.

Wat een rigger tijdens een scène doet

Alles wat er misgaat is zijn werk. Een rigger kiest de binding, verdeelt de druk, houdt in de gaten hoe de gebonden partij erbij zit, en zorgt dat het touw eraf kan voordat het moet.

Dat begint bij het lezen van een lichaam en het eindigt bij een schaar binnen handbereik. Een gebruikelijke gang van zaken: eerst een paar wikkelingen om te voelen hoe iemand reageert, dan de eigenlijke binding, tussendoor telkens vragen of vingers nog voelen wat ze horen te voelen, en tot slot uitpakken in de omgekeerde volgorde met tijd voor nazorg. Wie ophangt bouwt daar nog een laag omheen: ophangpunt, afdaling, en iemand die meekijkt.

Zoiets is geen eenrichtingsverkeer. Gabrielle, een van de drieëntwintig touwbeoefenaars die Zoey Jones voor haar proefschrift aan Carleton University sprak, zegt het zo: “I like rope that has the conversation, back and forth between the rigger and the bottom. … I really don’t have any interest in doing rope if there’s not at least a little bit of connection.”

De herkomst

Van schepen. Etymonline dateert rigger op de jaren 1610 in de betekenis “one who rigs ships”, afgeleid van het werkwoord rig dat vanaf eind vijftiende eeuw “een schip van tuigage voorzien” betekende. Vanaf 1912 ging het ook over vliegtuigen en vanaf 1949 over boorplatformen.

De aardigste vondst zit in het werkwoord zelf: rig gaat volgens hetzelfde woordenboek mogelijk terug op de Indo-Europese wortel reig-, “binden”. Of dat klopt weet niemand zeker, maar het woord dat de touwscene voor zichzelf koos, betekende dan aan de bron al precies wat ze ermee doet.

In de bouw is rigger bovendien een beroep met regels. Het Amerikaanse arbeidsomstandighedenbureau OSHA schrijft in zijn kraanvoorschrift voor dat lasten boven mensen “must be rigged by a qualified rigger”. Iemand die last aan een haak hangt, moet daar aantoonbaar geschikt voor zijn. In de touwscene bestaat die eis niet, en dat verschil is precies wat het woord daar wél en niet betekent.

Waarom mensen zich rigger noemen

Omdat het over kunde gaat en niet over gezag. Wie het woord kiest, zegt: mijn plezier zit in de techniek, in wat touw met een lichaam doet en in het oplossen van het probleem dat een binding is.

Wat het oplevert loopt beide kanten op. Voor de rigger zelf is het een vaardigheid die zichtbaar groeit, met een oefening die nooit af is. Voor de gebonden partij is het iemand die de verantwoordelijkheid draagt voor wat zij niet kan zien, want zij ligt met haar armen op haar rug en heeft geen zicht op haar eigen doorbloeding. Voor stellen levert het een gedeeld project op waar allebei jaren in kunnen blijven leren.

Het woord zegt niets over iemands handen. Zoey Jones noteert in haar woordenlijst dat rigger “in some contexts … may imply more expertise, experience, or status than ‘rope top’”, en verder gaat het niet. Een suggestie van status, geen gemeten kunde.

Rigger, rope top of nawashi

“Rigger is een hogere rang dan rope top.” Nee. Jones omschrijft de rigger als “a person who ties, sometimes synonymous with ‘rope top’”. Het verschil is een klemtoon: rigger op het vak, rope top op de rol in de scène. Mensen dragen ze bovendien tegelijk; een van haar deelnemers noemt zichzelf zonder ironie rigger, rope top, Master, Dominant en semi-sadist in één adem.

“Een rigger is de westerse nawashi.” Ook niet. Nawashi en bakushi zijn Japanse titels die naar een traditie en een generatie podiumartiesten verwijzen. Rigger verwijst naar een scheepswerf. Hetzelfde werk, een compleet andere herkomst.

“Een rigger is automatisch de dominante partij.” Nee. Binden en leiden vallen vaak samen, maar niet altijd: er zijn riggers die een scène uitvoeren zoals de gebonden partij hem bestelt.

Wat ik er zelf van zie

Ik noem mezelf geen rigger. Ik werk met touw, ik heb er cursussen voor gevolgd, en ik vertel je vooraf wat er bij mij wel en niet gebeurt in plaats van dat je er halverwege achter komt.

De mensen die het beste binden, praten het minst over hun bindingen. Ze vragen. Hoe zit je hand, kun je je duim bewegen, is dit strak of is dit strák. Wie meteen zijn portfolio laat zien en niet vraagt wat jij vandaag aankunt, heeft de rolverdeling omgedraaid. En de vraag die bij vrouwen altijd terugkomt is niet “hoe mooi wordt het” maar “hoe snel kan het eraf”. Dat is een uitstekende vraag, en het antwoord hoort binnen een paar seconden te liggen.

Wat je van een rigger mag vragen

• Vraag waar de zenuwbanen lopen voordat je je armen laat vastzetten. Khodulev en collega’s beschrijven in Cureus zestien zenuwletsels bij tien mensen na touwbondage, waarvan negentig procent de nervus radialis betrof, telkens direct na een volledige ophanging.
• Vraag hoe het touw eraf gaat en waar de schaar ligt. Een rigger die daar niet meteen antwoord op heeft, is niet de rigger voor jouw eerste keer.
• Spreek af hoe je iets zegt als je niet kunt praten. Een knevel, een kap of pure schrik maken een stopwoord onbruikbaar; leg een geluid of een voorwerp klaar dat je kunt laten vallen.
• Begin op de grond. Floorwork en groundwork geven alles wat ophangen geeft, zonder dat je gewicht aan een punt hangt.
• Beoordeel op vragen, niet op foto’s. Een strak eindresultaat zegt niets over hoe iemand reageert als jouw hand slaapt.

Meer lezen over riggers en touw

• Shibari zet de traditie, de stijlen en de risico’s op een rij; dat is de pagina om te lezen voordat je een rigger zoekt.
• Floorwork laat zien wat er allemaal kan zonder ophangpunt, en waarom veel beoefenaars daar blijven.
• Het proefschrift van Zoey Jones is vrij te lezen en geeft drieëntwintig beoefenaars zelf het woord over hoe zij hun rol zien.

Waar dit op deze site past

Wil je touw uitproberen en eerst weten hoever het gaat, dan spreken we dat van tevoren af. Op de pagina over de BDSM-date staat hoe zo’n voorgesprek loopt.

Bronnen

• Pleasure, Community, and Marginalization in Rope Bondage: A qualitative investigation into a BDSM subculture. Zoey Jones, proefschrift Sociologie, Carleton University, Ottawa, 2020. Kwalitatief onderzoek met 23 diepte-interviews onder touwbeoefenaars in Canada en de Verenigde Staten; volledige tekst gelezen. Hieruit komen: de woordenlijstingang “Rigger: A person who ties, sometimes synonymous with ‘rope top’. In some contexts, ‘rigger’ may imply more expertise, experience, or status than ‘rope top’”; de ingang “Rope top: A person who ties another person with rope”; de deelnemer die zichzelf beschrijft als “a rigger, rope top, Master, Dominant, and semi-sadist”; en het citaat van Gabrielle over touw als heen-en-weergesprek tussen rigger en bottom.
• rigger (n.). Online Etymology Dictionary. Hieruit komen: de datering 1610s met de betekenis “one who rigs ships”, de vorming als agens bij het werkwoord rig, de uitbreiding naar vliegtuigen in 1912 en naar boorplatformen in 1949, en uit het lemma rig (v.) de datering “late 15c., originally nautical” en de mogelijke herleiding tot pie. reig- “to bind”.
• Acute Radial Compressive Neuropathy: The Most Common Injury Induced by Japanese Rope Bondage. A. Khodulev, A. Klimko, S. Charnenka, V. Zharko & N. Khoduleva, Cureus 15(5), e39588, 28 mei 2023. Peer-reviewed casusreeks. Hieruit komt uitsluitend het letselbeeld: zestien zenuwletsels bij tien personen, alle acuut en direct na een volledige ophanging, met de nervus radialis in negentig procent van de gevallen.
• 1926.1425. Keeping clear of the load. Occupational Safety and Health Administration, Amerikaans ministerie van Arbeid. Bindend arbeidsvoorschrift voor hijswerk in de bouw. Hieruit komt uitsluitend bepaling (c)(3), “The materials must be rigged by a qualified rigger”, die hier dient om te laten zien dat het woord rigger buiten de scene een gekwalificeerd beroep aanduidt en binnen de scene niet.

Verwante begrippen

Een rigger werkt binnen shibari en is het westerse vakwoord voor de bindende partij.

• Rope top. Hetzelfde werk, maar het rolwoord in plaats van het vakwoord.
• Nawashi. De Japanse titel, en wat het achtervoegsel 師 daar precies aanduidt.
• Bakushi. De andere Japanse titel, gebouwd op kinbaku in plaats van op nawa.
• Bonderen. Het Nederlandse werkwoord voor wat een rigger doet.
• Partial suspension. De tussenvorm waar de meeste riggers hun eerste gewicht mee optillen.
• Rope bottom. De andere kant van het touw, en wat daar aan werk bij hoort.
• Rope bunny. Hetzelfde als rope bottom, maar dan het woord waar niet iedereen blij van wordt.
• Suspension. Het werk waarvoor een rigger het ophangpunt kiest en de belasting moet kunnen narekenen.