Shibari

Wat is shibari?

Shibari (Japans 縛り, “binden”) is de westerse naam voor Japanse touwbondage: iemand vastbinden in eenvoudige maar visueel ingewikkelde patronen, meestal met meerdere strengen dun natuurvezeltouw. In Japan heet de erotische vorm kinbaku, “strak binden”. Shibari draait om hoe het touw wordt gelegd en om wat het met een lichaam laat zien, niet alleen om het vastzetten.

Hoe shibari er in de praktijk uitziet

De gangbaarste vorm van shibari speelt zich op de grond af, niet in de lucht.

Een doorsnee touwavond gaat zo. Twee mensen zoeken een hoek van de zaal, leggen een deken neer en beginnen met wat de scene floorwork noemt: de een zit of ligt, de ander legt in een minuut of twintig een armboei en wat wikkels om de romp. Weinig praten, veel kijken. Het gewicht blijft de hele tijd op de vloer, dus het touw hoeft niemand te dragen. Eva Harris beschrijft in haar onderzoek in Consciousness, Spirituality & Transpersonal Psychology precies dat verloop: eerst een gesprek waarin de grenzen worden vastgelegd, dan het binden, en aan het eind een nagesprek dat de sessie afsluit.

Nu de andere kant van het vak. Bij een gedeeltelijke of volledige ophanging hangt het lichaamsgewicht opeens aan een paar wikkels, en dan gaat het over centimeters. Khodulev en collega’s laten in Cureus zien dat een ophanging van een half uur aan zes millimeter jute de strekking van pols en vingers kan uitschakelen, met een geleidingsblokkade in het bovenarmsegment en een herstel dat maanden kan duren.

Daartussenin ligt vrijwel alles wat mensen shibari noemen. De patronen zijn voor een deel dezelfde; wat verandert is wie het gewicht draagt.

Waar shibari vandaan komt

Uit het binden van gevangenen, niet uit de slaapkamer.

De encyclopedie over Japanse bondage zet de lijn uit. Bondage als seksuele bezigheid komt in Japan in beeld aan het eind van de Edoperiode, het tijdvak dat van ongeveer 1600 tot de jaren 1860 loopt. Seiu Ito, algemeen erkend als de vader van kinbaku, bestudeerde hojojutsu, de kunst van het binden van een krijgsgevangene, en haalde daarnaast inspiratie uit kabuki-theater en ukiyo-e-prenten. In de jaren vijftig werd kinbaku breed populair via tijdschriften als Kitan Club en Yomikiri Romance, die de eerste naaktfoto’s met touw publiceerden. Het woord kinbaku zelf werd volgens diezelfde bron voor het eerst gebruikt in het nummer van Kitan Club van augustus 1952, om erotisch binden te onderscheiden van gewoon binden. In de jaren zestig begon Eikichi Osada met live-shows; wie dat vak beroepsmatig uitoefent heet sindsdien nawashi of bakushi.

Van die herkomst is één ding overgebleven dat je moet weten voordat je een boek uit die traditie openslaat. Veel hojojutsu-bindingen waren bewust ontworpen om een gevangene schade toe te brengen en zijn daarom niet geschikt voor erotische bondage. De ebi, de garnaalbinding, staat in de Japanse rechtsgeschiedenis gewoon opgesomd als een van de vier martelmethoden om een bekentenis los te krijgen. Wat er in shibari van over is, is aangepast.

De reden dat het geheel met dun natuurvezeltouw wordt gedaan, is technisch. Natuurvezels grijpen in elkaar, waardoor een binding bij elkaar kan worden gehouden door de frictie van slagen en bochten of door heel eenvoudige knopen. Dat is precies het omgekeerde van westers boeienwerk, waar een slot of een gesp het werk doet.

Waarom mensen shibari doen

Om het touw gaat het maar zelden. Mensen komen voor wat er gebeurt als je een half uur lang niets meer hoeft en niets meer kunt sturen.

Harris interviewde tien regelmatige beoefenaars, vijf mannen en vijf vrouwen tussen de 22 en 42 jaar, over wat de praktijk met ze deed. Drie thema’s kwamen er steeds uit: transformatie en catharsis, belichaming en zeggenschap, communicatie en gemeenschap. Bijna elke deelnemer beschreef een moment in touw dat op een veranderde bewustzijnstoestand leek. Woorden die telkens terugkwamen: vertrouwen, overgave, grenzen, aanwezigheid, toestemming om te voelen, vastgehouden worden.

Dat laatste woord heeft een eigen bron. Josephine Blomqvist Almbring, zelf psychotherapeut, schreef in 2022 een proefschrift aan de Universiteit van Edinburgh waarin ze haar eigen shibari-praktijk naast Winnicotts begrip holding legt. Ze beschrijft daarin hoe die praktijk haar vermogen vergrootte om het verdriet van cliënten te dragen. Eén casus, maar wel een zorgvuldig uitgewerkte.

• Voor wie gebonden wordt is de opbrengst dat er niets meer te beslissen valt. Het touw neemt de keuze weg en wat overblijft is voelen.
• Voor wie bindt zit de opbrengst in de aandacht. Je leest een lichaam en een gezicht, en elke wikkel geeft meteen antwoord op wat je net besloot.
• Voor een stel is de winst meestal een manier van praten zonder woorden. Meerdere deelnemers bij Harris noemden juist dat: wat in gesprek vastliep, kwam in touw wel los.

Nu het minder mooie deel, en de auteur zet het er zelf bij. Medisch-therapeutische werking van shibari is nooit in empirisch onderzoek aangetoond, en een studie met tien deelnemers zegt niets over mensen in het algemeen. Shibari is geen therapie en vervangt er geen. Ruimte maken, dat wel.

Hoe mensen shibari doen

Bijna iedereen leert het in dezelfde volgorde: afspreken, één boei leren, en die maandenlang herhalen voordat er iets bij komt.

Het begint met een enkele binding om een pols of een enkel, de double column tie, gelegd vanaf het midden van het touw met een bight. Daarna volgt de armboei op de rug, in de encyclopedie de ushiro takate kote genoemd en de vorm waar de meeste shibari-bindingen op verder bouwen. Die staat op deze site onder twee namen: gote shibari en takate kote.

De vormen die daarna gangbaar zijn, lopen op in wat er mis kan gaan:

1. Werk op de grond. Floorwork en groundwork zijn twee namen voor hetzelfde: de vloer draagt het gewicht, het touw stuurt alleen de houding.
2. Patroonwerk zonder binding. Een karada of een hishi tekent het lichaam met ruiten en zet vrijwel niets vast.
3. Gedeeltelijke ophanging. Eén been of de romp komt van de grond, meestal met een futomomo om het opgevouwen been.
4. Volledige ophanging. Het hele gewicht hangt aan touw. Dit is de categorie waarin het gepubliceerde letsel is ontstaan, en de enige waarvoor mensen jarenlang lesnemen.

Het verschil tussen zorgvuldig en slordig zit niet in het patroon. Het zit in twee gewoontes: dat de vastgebonden persoon zijn handen blijft testen en hardop zegt wat er verandert, en dat degene met het touw bereid is een mooie binding halverwege weer af te breken. Niet voor niets eindigt Harris’ beschrijving van een sessie met een nagesprek. Daar komt eruit wat er tijdens het binden niet gezegd is.

Misverstanden over shibari

“Shibari en kinbaku zijn twee verschillende dingen.” In het Westen wordt vaak beweerd dat shibari het esthetische touwwerk is en kinbaku de erotische, verbindende praktijk. De encyclopedie merkt daarbij op dat niemand bewijs heeft gevonden dat Japanse beoefenaars ooit over dat onderscheid hebben nagedacht. In het Japans is shibari gewoon het woord voor binden, en buiten BDSM-kringen betekent het niets seksueels.

“Shibari is een oude erotische traditie.” De techniek is oud, de erotische toepassing niet. Het woord kinbaku in zijn huidige betekenis dateert van augustus 1952, uit een tijdschriftnummer. Wat daarvoor lag was politiewerk en theater.

“Shibari is ademspel.” Dat misverstand zit zelfs in de vakliteratuur, waar de naam shibari weleens is geplakt op iets wat in werkelijkheid erotische verstikking was. Touw om een hals is geen shibari, en de literatuur die het zo noemt maakt de verwarring groter. Het onderscheid is niet academisch: het zijn twee praktijken met een totaal verschillend risicoprofiel, en de tweede vraagt om een heel andere, veel zorgvuldiger aanpak.

“Als het er goed uitziet, zit het goed.” De schade waar het bij touw om gaat is niet zichtbaar. Bij Khodulev en collega’s kwam het letsel telkens acuut en direct na een volledige ophanging, en het herstel liep uiteen van een paar minuten tot enkele maanden.

Wat ik er zelf van zie

Touw hoort bij wat ik doe. Bondage staat op mijn lijst met mogelijkheden, licht of stevig, met echt hennep, en voor shibari heb ik cursussen gevolgd in plaats van het van filmpjes af te kijken.

Hoe ingewikkeld de binding is, blijkt in de praktijk nauwelijks uit te maken. Vrouwen die voor het eerst in touw liggen komen achteraf zelden terug op het patroon. Ze komen terug op dat ene moment waarop ze merkten dat ze niets meer hoefden. Drie wikkels om de bovenarmen doen dat net zo goed als een ophanging.

Het meeste tijd is niet in knopen gaan zitten. In blijven kijken. Een binding die klopt kan twee minuten later niet meer kloppen doordat iemand een schouder een centimeter heeft verlegd, en de enige manier om daarachter te komen is ernaar vragen en het antwoord serieus nemen. Als psychotherapeut herken ik daar iets in dat verder weinig met touw te maken heeft.

Wat je zelf kunt doen

• Leer één binding goed voordat je een tweede leert. De double column tie om een pols is genoeg materiaal voor een half jaar, en alles daarna bouwt erop voort.
• Laat de vastgebonden persoon elke paar minuten de handen openen en sluiten en hardop zeggen wat er verandert. Pijn, tinteling of gevoelloosheid is het signaal, niet de kleur van de huid.
• Blijf van de bovenarm af waar de zenuw over het bot loopt. In het onderzoek van Khodulev zat 90 procent van het letsel op de nervus radialis, telkens waar de wikkel in het middelste derde deel van de bovenarm lag.
• Begin niet met ophangen. Al het gepubliceerde zenuwletsel bij shibari ontstond bij volledige ophangingen; op de grond ligt dezelfde esthetiek met een fractie van het risico.
• Leg een schaar binnen handbereik voordat het eerste touw omgaat, en gebruik die zonder aarzelen zodra iemand zijn hand niet meer voelt. Een binding overdoen kost tien minuten, zenuwherstel kan maanden duren.
• Spreek een nagesprek af, niet alleen een begin. Het onderzoek van Harris beschrijft het afsluitende gesprek als vast onderdeel van een sessie, en dat is de plek waar iemand zegt wat er tijdens het binden niet gezegd werd.

Meer lezen over shibari

Op deze site geeft bondage het bredere kader met de vuistregels die voor elk materiaal gelden, en gaat het artikel over shibari en connective kink in op wat touw met een verbinding doet. Voor de eerste praktische stappen is de kunst van bondage de ingang.

Buiten deze site is het artikel van Khodulev en collega’s vrij te lezen en het concreetste dat er bestaat over hoe snel touwletsel ontstaat en hoe lang herstel duurt. Wie meer wil weten over wat de praktijk met mensen doet, vindt bij Eva Harris tien uitgebreide interviews met beoefenaars, ook vrij te lezen.

Waar dit op deze site past

Bondage staat op mijn ja-lijst, licht of stevig, met echt hennep, en shibari op de grond is een van de rustigste manieren om te ontdekken wat touw met je doet. Wil je dat een keer proberen zonder zelf te hoeven uitzoeken wat er wel en niet kan, dan staat op de pagina over de BDSM-date hoe zo’n avond wordt voorbereid en wat we vooraf afspreken.

Bronnen

• Acute Radial Compressive Neuropathy: The Most Common Injury Induced by Japanese Rope Bondage. Khodulev, Klimko, Charnenka, Zharko & Khoduleva, Cureus 15(5), e39588, 2023. Enquête onder ervaren beoefenaars, tien personen met zestien zenuwletsels; levert het aandeel van 90 procent voor de nervus radialis, het acute begin direct na volledige ophanging, en de hersteltijden die uiteenlopen van een paar minuten tot enkele maanden.
• Healing Experiences in Japanese Rope Bondage Practice: A Phenomenological Study. Eva Harris, Consciousness, Spirituality & Transpersonal Psychology 4, 139–149, 2023 (Alef Trust en Liverpool John Moores University, met ethische toetsing door de universiteit). Tien semigestructureerde interviews met regelmatige beoefenaars, vijf mannen en vijf vrouwen van 22 tot 42 jaar; levert de drie thema’s transformatie en catharsis, belichaming en zeggenschap, communicatie en gemeenschap, de opbouw van een sessie met grenzengesprek, binden en nagesprek, en de uitdrukkelijke vaststellingen dat medisch-therapeutische werking niet in empirisch onderzoek is aangetoond en dat tien deelnemers geen generaliseerbare uitspraak toelaten.
• Psychotherapist’s narrative of coming together through the holding of rope. Josephine Carin Blomqvist Almbring, proefschrift, University of Edinburgh, 2022. Levert de uitgewerkte casus van een psychotherapeut die haar eigen shibari-praktijk verbindt met Winnicotts begrip holding en beschrijft hoe die praktijk haar vermogen om het verdriet van cliënten te dragen heeft vergroot.
• Japanese bondage. Wikipedia. Levert de definitie van kinbaku (緊縛, “strak binden”) en van shibari (縛り) als het gewone Japanse woord voor binden dat buiten BDSM-kringen niets seksueels betekent, het touw van jute, hennep of vlas van rond zes millimeter en zeven tot acht meter, de Japanse naam asanawa, de geschiedenis via hojojutsu, Seiu Ito, kabuki en ukiyo-e, de doorbraak in de jaren vijftig via Kitan Club en Yomikiri Romance, het eerste gebruik van het woord kinbaku in het nummer van augustus 1952, de shows van Eikichi Osada in de jaren zestig, de titels nawashi en bakushi, de ushiro takate kote als basisvorm, de waarschuwing dat veel hojojutsu-bindingen bewust schade moesten toebrengen en niet geschikt zijn voor erotische bondage, de ebi als een van de vier Edo-martelmethoden, en het gegeven dat natuurvezels in elkaar grijpen zodat een binding op frictie en eenvoudige knopen kan blijven zitten. Verschillende alinea’s van dit artikel dragen zelf een bronvermeldingsverzoek; het is hier alleen gebruikt voor terminologie, geschiedenis en materiaalbeschrijving, niet voor een veiligheidsuitspraak.

Verwante begrippen

• Bondage. De overkoepelende praktijk waar shibari een Japanse stijl van is, met de vuistregels die overal gelden.
• Japanse bondage. Hetzelfde ding onder zijn Nederlandse naam, met de vraag welk woord je zelf zou gebruiken.
• Gote shibari. De armboei op de rug die de basis is van de meeste shibari-bindingen.
• Asanawa en jute. Het touw waar shibari op draait, met de maten en de vezel.
• Floorwork en groundwork. Touwwerk op de vloer, waar vrijwel iedereen begint en blijft.
• Partial suspension. De stap erna, waarin het touw een deel van het gewicht overneemt en de vloer de rest draagt.
• Peer rope. Waar mensen dit oefenen: een touwavond zonder leraar.
• Karada en hishi. Het harnas over de romp en het ruitpatroon dat erin zit.
• Shinju. Het borstdeel van datzelfde harnas, en waar zijn naam vandaan komt.
• Bakushi. De titel voor wie dit vak beroepsmatig uitoefent.
• Frictie. Waarom natuurvezeltouw een slag laat pakken zonder dat er een knoop bij hoeft.
• Kinbaku. Het Japanse woord voor de erotische vorm, met de tijdschriftgeschiedenis erachter.
• Nawashi. De titel voor wie het touw legt, en waar het achtervoegsel 師 vandaan komt.
• Semenawa. De zwaarste benadering binnen shibari, waarin het doorstaan het punt is.
• Suspension. De vierde en zwaarste vorm, waarin niets meer de vloer raakt en het stilhangen zelf het risico wordt.