Frictie

Wat is frictie?

Frictie (Engels: friction) is in touwspel een plek waar het touw over zichzelf heen loopt en daardoor blijft liggen, zonder dat er een knoop in zit. De klem ontstaat puur uit wrijving tussen de strengen. Een frictie houdt zolang er spanning op staat en laat los zodra je die spanning wegneemt.

Hoe werkt een frictie?

Wrijving tussen twee stukken touw doet het werk dat elders een knoop doet.

Het materiaal bepaalt hoeveel dat oplevert. De encyclopedie over Japanse bondage zegt het zo: de natuurvezels grijpen makkelijk in elkaar, waardoor de binding bij elkaar gehouden kan worden door de wrijving van slagen en wendingen of door heel eenvoudige knopen. Hennep en jute schuren, en juist dat schuren is de bedoeling. Op glad nylon glijdt dezelfde slag weg.

In de knopenleer is het principe ouder dan de scene. Een friction hitch uit de klimwereld schuift vrij zolang er geen last op hangt en bijt vast zodra je eraan trekt. Andere techniek, zelfde natuurkunde.

Het woord zelf is ouder dan allebei. Volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands staat frictie sinds 1847 in het Nederlands voor ‘wrijving’, ontleend aan Neolatijn frictio.

Waarom touwwerkers liever een frictie leggen dan een knoop

Omdat een frictie in één beweging weer weg is.

Voor wie bindt is dat snelheid. Je legt de wikkel, haalt het touw eronderdoor, trekt aan, en de slag zit. Geen knoop uitzoeken, geen los eind kwijtraken. Voor wie vastligt is het iets anders: een knoop die onder belasting is dichtgetrokken krijg je met natte vingers niet meer open, een frictie geef je een halve seconde slap en hij is er niet meer. Dat scheelt bij paniek, bij kramp, bij een been dat slaapt.

En het spreidt druk. Khodulev en collega’s inventariseerden in Cureus zestien zenuwletsels bij tien mensen na touwbondage; in 81 procent van de gevallen ging het om de nervus radialis, en hun aanbeveling is technieken te gebruiken die de druk gelijkmatig verdelen. Meerdere strengen naast elkaar met een frictie erop doen dat beter dan één streng met een dikke knoop.

Een frictie is een techniek, geen veiligheidsmaatregel. Hij zit op de verkeerde plek net zo hard vast als op de goede.

Waar je op let

Voel waar de frictie landt. Op de zachte kant van de bovenarm is dat prima, boven op de deltaknobbel of pal op een pols niet, want daar drukt hij een zenuw plat in plaats van een streng touw. Leg hem ook niet waar de vastgebonden persoon zelf op gaat liggen.

Waar dit op deze site past

Wil je een keer voelen wat touw doet zonder er zelf een cursus voor te volgen, dan hoort dat bij een BDSM-date. Op die pagina staat wat er vooraf wordt afgesproken en hoe ver het touw die avond gaat.

Bronnen

• Acute Radial Compressive Neuropathy: The Most Common Injury Induced by Japanese Rope Bondage. Khodulev, Klimko, Charnenka, Zharko & Khoduleva, Cureus 15(5): e39588, 2023. Levert de zestien zenuwletsels bij tien mensen, het aandeel van 81,3 procent voor de nervus radialis, en de aanbeveling technieken te gebruiken die de druk gelijkmatig verdelen en overmatige compressie op zenuwbanen vermijden.
• frictie. Philippa, Debrabandere, Quak, Schoonheim & Van der Sijs, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (2003-2009), via de Etymologiebank van het Instituut voor de Nederlandse Taal. Levert de datering 1847 voor ‘wrijving, het wrijven’, de overdrachtelijke betekenis ‘onenigheid, geschil’ uit 1963, en de herkomst uit Neolatijn frictio via het Frans.
• Japanese bondage. Wikipedia. Levert de vaststelling dat natuurvezels makkelijk in elkaar grijpen en dat de binding daardoor bijeen kan worden gehouden door de wrijving van slagen en wendingen of door heel eenvoudige knopen. Het artikel is voor dat ene punt gebruikt; verschillende naburige alinea’s dragen zelf een bronvermeldingsverzoek.
• List of friction hitch knots. Wikipedia. Levert de definitie van de friction hitch als knoop die vrij schuift zolang hij onbelast is en vastklemt zodra er last op komt. Alleen gebruikt voor die algemene knopenleer, niet voor touwspel; het artikel draagt sinds juni 2014 de melding dat het meer bronnen nodig heeft.

Verwante begrippen

• Bondage. Het overkoepelende begrip waarin frictie een van de basistechnieken is.
• Bight. De lus waarmee je begint; de eerste frictie volgt er meestal direct op.
• Double column tie. De boei waarin je de werking van een frictie het duidelijkst ziet zitten.
• Single column tie. De boei die laat zien waarom touwwerk op frictie leunt en niet op één slimme knoop.
• Asanawa. Het natuurvezeltouw dat genoeg schuurt om een frictie te laten pakken.
• Cinch. De dwarsslag die vaak op een frictie eindigt.
• Bonderen. Het werkwoord voor wat je met al die slagen aan het doen bent.
• Shibari. Het touwwerk dat op frictie draait in plaats van op knopen.
• Touw. Het gereedschap waar de frictie in ontstaat, en hoe een streng is opgebouwd.