Submissive

Wat is een submissive?

Submissive is het Engelse woord voor iemand die binnen een BDSM-verhouding de zeggenschap weggeeft; in het Nederlands heet die persoon een onderdanige. Het is de vorm die internationale profielen en vrijwel al het onderzoek gebruiken. In gewoon Engels beschrijft hetzelfde woord een karakter in plaats van een keuze.

Hoe het woord submissive internationaal gebruikt wordt

Als categorie, en dat is iets anders dan als beschrijving.

In het onderzoek is submissive een vakje waarin mensen zichzelf plaatsen. Ashley Brown, Edward D. Barker, Stella Friedrich en Qazi Rahman ondervroegen voor The Journal of Sex Research 470 Britten uit vijf verschillende voorkeursgroepen en vroegen naar hun rolidentiteit. Mannen kozen vaker de dominante rol, vrouwen vaker de submissieve, en non-binaire deelnemers vaker switch. Dat patroon is precies waarom het woord op profielen zo goed werkt en tegelijk zo weinig zegt: het plaatst je in de grootste groep waar je in past.

Op een profiel doet het woord één ding: het meldt de richting. Wat er daarna komt. Hoe je aangesproken wilt worden, wat je niet doet, hoe lang het duurt. Staat er nooit bij en moet altijd nog worden uitgezocht.

Waar het woord submissive vandaan komt

Van veel eerder dan de scene, en met een betekenis die er nauwelijks op leek.

De Online Etymology Dictionary dateert het bijvoeglijke submissive op de jaren 1580, in de betekenis “geneigd zich te onderwerpen, wijkend voor macht of gezag”, gevormd uit de stam van het Latijnse submittere plus -ive. In diezelfde eeuw bestond ook het inmiddels verdwenen submiss, “nederig”. De psychologisch-erotische betekenis is pas vanaf 1969 opgetekend. En als zelfstandig naamwoord, a submissive, een mens dus, bestaat het woord pas sinds 1985.

Daar zit het hele verschil in. Vierhonderd jaar lang was dit een woord waarmee je iemands aard beschreef, meestal niet als compliment. Pas in de laatste veertig jaar werd het een woord waarmee je jezelf aankondigt.

Eén bijvangst uit hetzelfde woordenboek verklaart de Nederlandse kant. Het zelfstandig naamwoord submission betekende in het laat-veertiende-eeuwse Engels “het voorleggen aan een derde ter beoordeling of beslissing”. Dezelfde juridische kern die het Nederlandse submissie tot in het arbitragerecht heeft behouden. De erotische betekenis kwam bij beide talen pas eeuwen later bovenop een woord dat gewoon “laten beslissen” betekende.

En in het Nederlands is submissive nooit ingeburgerd. Het krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek geeft 73 treffers, en de oudste staan allemaal in Engelstalige kranten: de Java government gazette van 29 augustus 1812 schrijft over “the submissive report transmitted by Major General Van Engelbrechten”. Slang is het evenmin. Green’s Dictionary of Slang kent het woord niet, terwijl een controlezoekopdracht er wel treffers oplevert. Het is gewoon Engels, en het is hier binnengekomen via profielen en boeken.

Waarom mensen het Engelse woord gebruiken

Omdat het buiten Nederland gelezen wordt, en omdat het minder zwaar aanvoelt.

Dat tweede hoor ik vaker dan het eerste. Onderdanig klinkt in het Nederlands naar iets wat je bent; submissive klinkt naar iets wat je aankruist. Dat is taalkundig onzin, het is hetzelfde woord, maar het werkt wel, en het maakt de drempel om het op te schrijven lager.

• Voor jou is de winst dat je met één woord internationaal verstaanbaar bent, ook op een site die geen Nederlands kent.
• Voor wie je leest scheelt het een aanname: bij submissive wordt niet vanzelf gedacht aan pijn, zoals bij sommige Nederlandse woorden wel gebeurt.
• Voor jullie samen is het een startpunt met een gedeelde woordenschat, want de meeste literatuur die je hierna leest is Engelstalig.

Het woord is geen bescherming. Zet je het in je profiel zonder er iets bij te schrijven, dan leest de ander er zijn eigen invulling in.

Misverstanden over het woord submissive

“Submissive zijn is een karaktertrek.” Dat is precies de valse vriend. In gewoon Engels is het dat wel; in de scene is het een rol. En de trekken zelf laten zich slecht voorspellen: Markus Paarnio, Nils Sandman, Marianne Källström, Ada Johansson en Patrick Jern legden 8.137 Finnen de HEXACO-persoonlijkheidsvragenlijst voor en keken naar hun BDSM-belangstelling. Er waren wel verbanden met de persoonlijkheidsfactoren, maar de effectgroottes waren bescheiden. Uit iemands karakter volgt dit dus niet.

“Het is een zeldzame voorkeur.” In datzelfde Finse onderzoek had 38 procent van de deelnemers belangstelling voor BDSM-seks. Bij de jongste groep, van achttien tot achtentwintig, was dat bijna drie keer zo veel als bij de oudste.

“Submissive en onderdanig zijn precies hetzelfde woord.” In betekenis wel, in gebruik niet. Het Nederlandse woord is eeuwen ouder en draagt een staatsrechtelijke lading mee; het Engelse woord is als zelfbenaming jonger dan de meeste mensen die het gebruiken.

“Als je submissive bent, ben je dat overal.” Nee. Het woord zegt aan welke kant van een afgesproken verhouding je staat, en verder niets over je werk, je vriendschappen of je karakter.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor. Ik werk vijfentwintig jaar in BDSM en heb een achtergrond als psychotherapeut. Welk van de twee woorden iemand kiest, zegt mij meestal meer over waar ze in haar zoektocht staat dan over wat ze wil.

Wie submissive schrijft, heeft vaak Engelstalig materiaal gelezen en denkt in de categorieën daarvan. Wie onderdanig schrijft, heeft er meestal langer over gedaan om het op te schrijven, omdat dat Nederlandse woord harder aankomt. Geen van beide voorspelt hoe een avond loopt.

Het Engelse woord maakt het makkelijker om erover te beginnen en moeilijker om er precies over te zijn. Zodra ik vraag wat iemand er concreet mee bedoelt, valt het woord vanzelf weg en komt er een beschrijving voor terug. Dat is het moment waarop het gesprek begint.

Wat je zelf kunt doen

• Zet er één concrete zin achter als je het woord in een profiel gebruikt. Zonder die zin leest iedereen er iets anders in.
• Lees Engelstalig materiaal met het onderscheid in je hoofd. Waar een roman submissive als karakter bedoelt, bedoelt een onderzoeksartikel een categorie.
• Vertaal het niet automatisch naar “onderdanig” in je hoofd. Het Nederlandse woord trekt een oordeel mee dat er in het Engels niet in zit.
• Laat het woord je niet vastzetten. Een label uit een profiel is geen afspraak; wat er gebeurt spreek je apart af.

Meer lezen over submissive zijn

Op deze site staat bij onderdanige het onderzoek naar de rol zelf, legt sub uit wat de afkorting wel en niet zegt, en beschrijft submissie de handeling los van de persoon.

Buiten deze site is de ingang van de Online Etymology Dictionary in twee minuten gelezen en zet ze de drie jaartallen op een rij die dit woord verklaren.

Waar dit op deze site past

Welk van de twee woorden je uiteindelijk gebruikt, maakt voor een eerste keer niets uit. Op de pagina over de BDSM-date staat waar het gesprek vooraf wél over gaat.

Bronnen

• submissive (adj.). Online Etymology Dictionary, Douglas Harper, met de ingangen submit (v.) en submission (n.), geraadpleegd 5 augustus 2026. Levert de datering van het bijvoeglijk naamwoord op de jaren 1580 in de betekenis “inclined to submit, yielding to power or authority”, de afleiding uit de voltooid-deelwoordstam van het Latijnse submittere plus -ive, het zestiende-eeuwse submiss “humble, submissive”, de vaststelling dat de psychologisch-erotische betekenis vanaf 1969 is opgetekend en het gebruik als zelfstandig naamwoord vanaf 1985, en voor submission de laat-veertiende-eeuwse betekenis “act of referring to a third party for judgment or decision”.
• The Prevalence of BDSM in Finland and the Association between BDSM Interest and Personality Traits. Markus Paarnio, Nils Sandman, Marianne Källström, Ada Johansson & Patrick Jern, The Journal of Sex Research 60(4), 443–451, 2023 (DOI 10.1080/00224499.2021.2015745, PMID 34994669; auteurs, jaargang, nummer en paginering getoetst tegen Crossref). Steekproef van 8.137 Finnen van 18 tot 60 jaar. Levert dat 38 procent belangstelling had voor BDSM-seks, dat de jongste groep bijna drie keer zo veel belangstelling toonde als de oudste, en dat de verbanden tussen BDSM-belangstelling en de zes HEXACO-persoonlijkheidsfactoren weliswaar bestonden maar bescheiden effectgroottes hadden. Alleen de samenvatting is gelezen.
• A Survey of the United Kink-dom: Investigating Five Paraphilic Interest Groups and Their Demographic and Psychological Correlates. Ashley Brown, Edward D. Barker, Stella Friedrich & Qazi Rahman, The Journal of Sex Research 63(3), 412–430, 2026 (DOI 10.1080/00224499.2025.2486472, PMID 40334712; auteurs, jaargang, nummer en paginering getoetst tegen Crossref). Anonieme enquête onder 470 Britten uit vijf voorkeursgroepen. Levert hier één punt: mannen namen vaker een dominante rolidentiteit aan, vrouwen vaker een submissieve en non-binaire deelnemers vaker die van switch. Alleen de samenvatting is gelezen.
• Krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek (SRU-dienst, collectie DDD_artikel) en Green’s Dictionary of Slang, beide geraadpleegd 5 augustus 2026. Leveren dat submissive in het Nederlandse taalgebied nooit is ingeburgerd: 73 krantenartikelen, waarvan de oudste in de Engelstalige Java government gazette van 29 augustus 1812 staat (“the submissive report transmitted by Major General Van Engelbrechten”, OCR nagelezen), en nul treffers in Green’s tegenover twee bij de controlezoekopdracht slapper. Het woord is dus standaard-Engels en geen slang.

Verwante begrippen

• Onderdanige. De Nederlandse vertaling, en de pagina met het onderzoek naar de rol zelf.
• Sub. De afkorting die er in de scene van gemaakt is, en wat die wel en niet vaststelt.
• Submissie. De handeling in plaats van de persoon.
• D/s. De notatie waarin dit woord tot één kleine letter is teruggebracht.
• Bottom. Het label waar submissive in het Engels het vaakst tegenover wordt gezet.
• Dom. De tegenhanger, en het woord dat op dezelfde profielen staat.
• Service sub. Een van de weinige preciseringen die mensen achter het woord zetten.
• Switch. Het derde woord op dezelfde profielen, met de datering die laat zien hoe jong het is.