Compersie

Wat is compersie?

Compersie is het plezier dat je voelt omdat je partner geniet van iemand anders. Niet verdragen, niet wegslikken, maar er zelf iets fijns bij voelen. Het woord komt uit de polyamorie-wereld en wordt daar vaak de tegenhanger van jaloezie genoemd. Het bestaat niet in het Nederlands.

Hoe compersie er in de praktijk uitziet

Het klinkt hoogdravend en het is meestal iets kleins.

Een eerste voorbeeld, het gewoonste: je partner komt thuis van een avond met iemand anders, is opgewekt en vertelt erover, en jij merkt dat je daar blij van wordt. Niet ondanks maar dankzij. Dat is compersie in zijn eenvoudigste vorm.

Een tweede voorbeeld ligt dichter bij BDSM. Bij cuckolding kijkt de ene partner toe terwijl de ander seks heeft met een bull, en wat daar gevoeld wordt is voor sommigen vernedering, voor anderen jaloezie, en voor weer anderen precies dit: opwinding die uit het genot van de ander komt. Dezelfde handeling, drie totaal verschillende motoren eronder.

Flicker en Sancier-Barbosa vonden bij 255 mensen dat compersie niet één ding is. Zij onderscheidden drie soorten: tevredenheid over een bestaande band tussen je partner en diens andere partner, opwinding over een nieuwe verbinding, en seksuele opwinding. Die laatste werd het minst gerapporteerd en had eigen voorspellers.

De herkomst

Compersie is bedacht, niet gegroeid. De encyclopedische omschrijving voert het terug op de Kerista-commune in San Francisco, en omschrijft het als “een empathische staat van geluk en vreugde die je ervaart wanneer een ander mens geluk en vreugde ervaart”.

Dezelfde bron noemt compersie “de tegenpool of keerzijde van jaloezie”, met een vergelijking die het beter uitlegt dan welke definitie ook: de vreugde die ouders voelen als hun kind trouwt. Je verliest iets, en tegelijk is dat verlies precies waar je blij mee bent.

Binnen polyamorie functioneert het woord als richting, niet als eis. Jaloezie en bezitsdrang gelden daar niet als iets om te vermijden, maar als reacties die je onderzoekt en oplost, met compersie als het doel aan de horizon.

Wat er over gemeten is

Er is inmiddels serieus onderzoek naar, en dat maakt het gesprek nuchterder.

Flicker, Thouin-Savard en Vaughan vroegen 44 mensen in consensueel non-monogame relaties wat compersie bij hen bevorderde en wat het in de weg zat. Ze omschrijven het gevoel als “positieve gevoelens, zoals vreugde, opwinding en tevredenheid, die iemand kan ervaren als reactie op de andere intieme relaties van diens partner”. Concreet werkten vier dingen bevorderend: eigenwaarde, zekerheid in de relatie, communicatie met je partner, en een positief oordeel over die andere persoon.

Opvallend was dat de deelnemers het onderling oneens waren over twee vragen: of jaloezie en compersie werkelijk tegenpolen zijn, en of compersie iets is dat je hebt of iets dat je leert.

Het latere onderzoek van Flicker en Sancier-Barbosa onder 255 mensen wijst dezelfde kant op. De sterkste voorspellers waren nabijheid tot de andere partner en weten wat er in die relatie speelt. De sterkste tegenkrachten waren jaloezie, afgunst en hechtingsangst.

Dat dit geen randverschijnsel is blijkt uit hoe vaak zulke relaties voorkomen. Haupert en collega’s vonden in twee landelijke steekproeven onder alleenstaande Amerikanen dat ruim één op de vijf ooit een vorm van consensuele non-monogamie meemaakte.

Waarom mensen het willen kunnen

Compersie is geen doel op zich. Het is wat overblijft als angst het niet overneemt.

• Voor wie toekijkt verandert het de hele ervaring. Hetzelfde beeld dat pijn doet als je bang bent, wordt fijn als je zeker bent.
• Voor wie geniet haalt het de schuld eruit. Er is niets zo remmend als het idee dat jouw plezier de ander verdriet doet.
• Voor jullie samen is de opbrengst vooral informatie. Wat compersie in de weg zit, is meestal iets wat sowieso besproken moest worden.

Compersie voelen is geen prestatie en jaloezie voelen is geen tekortkoming. De deelnemers in het onderzoek waren het er zelf niet over eens of het één het ander uitsluit. Wie het niet voelt, doet niets verkeerd.

Hoe mensen het oefenen

Uit wat er bevorderend werkte, valt een praktische lijn te trekken.

1. Leer de ander kennen. Nabijheid tot de andere partner was de sterkste voorspeller die er gemeten is.
2. Zorg dat je weet wat er gebeurt. Weten wat er speelt bleek net zo bepalend. Vaagheid voedt de fantasie, en die is zelden vriendelijk.
3. Werk aan de basis. Eigenwaarde en relatiezekerheid maken het meeste verschil, en die staan los van de afspraken.
4. Benoem de jaloezie in plaats van hem te verstoppen. Binnen polyamorie geldt jaloezie als iets om te onderzoeken, niet als iets om je voor te schamen.

Misverstanden over compersie

“Compersie betekent dat je nooit jaloers bent.” Dat is de meest schadelijke. De onderzochte mensen waren het er niet over eens of het echt tegenpolen zijn. Allebei tegelijk voelen is doodgewoon.

“Als je het niet voelt, ben je niet geschikt voor een open relatie.” Ook daarover lopen de meningen uiteen, precies op de vraag of compersie aangeboren is of aangeleerd. Er is geen bewijs voor het idee dat het een toelatingseis is.

“Het gaat altijd over seks.” Van de drie soorten die Flicker en Sancier-Barbosa onderscheidden was de seksuele opwinding juist de minst gerapporteerde.

Wat ik er zelf van zie

Bull zijn bij een cuckold-stel staat op mijn ja-lijst, en dan maken we er plezier voor drie van. Dat woordje “drie” is precies waar dit begrip over gaat.

Die avonden komen opvallend goed overeen met wat er gemeten is. Stellen bij wie het werkt zijn de stellen waarbij de man mij van tevoren heeft gesproken en weet wie ik ben. Waar dat contact ontbreekt, blijft er een fantasiefiguur over waar iemand zich de hele avond aan opdrukt. Kennismaken vooraf is dus geen beleefdheid maar het halve werk.

Wat je zelf kunt doen

• Ontmoet de derde persoon vooraf, ook kort. Dat is de sterkst gemeten factor die je zelf in de hand hebt.
• Vraag door in plaats van weg te kijken. Weten wat er gebeurde werkt beter dan het niet willen horen.
• Spreek af wat je erna doet. Een avond samen na afloop vangt meer op dan welke afspraak vooraf ook.
• Zeg het als je jaloers bent. Dat is geen falen; het is de informatie waar je iets mee kunt.
• Verwacht het niet meteen. Voor de meesten die het kennen is het gegroeid, niet ineens ontstaan.

Meer lezen over compersie

Op deze site gaat het artikel over de kracht van jaloezie en vernedering over de gevoelens die naast compersie in dezelfde avond kunnen zitten, en het stuk over cuckolding om je relatie te versterken beschrijft hoe stellen dit in de praktijk aanpakken.

Buiten deze site is het onderzoek van Flicker, Thouin-Savard en Vaughan het beste startpunt, juist omdat het de deelnemers ook laat zeggen waar zij het onderling oneens over zijn.

Bronnen

• Factors that Facilitate and Hinder the Experience of Compersion Among Individuals in Consensually Non-Monogamous Relationships. Flicker, Thouin-Savard & Vaughan, Archives of Sexual Behavior 51(6), 3035–3048, 2022. Onderzoek onder 44 deelnemers; levert de definitie, de drie groepen bevorderende factoren, de vier concrete factoren die hielpen, en de onenigheid onder deelnemers over de vraag of jaloezie en compersie tegenpolen zijn en of compersie aangeboren of aangeleerd is.
• Your Happiness Is My Happiness: Predicting Positive Feelings for a Partner’s Consensual Extra-Dyadic Intimate Relations. Flicker & Sancier-Barbosa, Archives of Sexual Behavior 53(3), 941–958, 2024. Onderzoek onder 255 deelnemers; nabijheid tot de andere partner en kennis van die relatie waren de sterkste voorspellers, jaloezie, afgunst en hechtingsangst de sterkste tegenkrachten, en er werden drie soorten compersie onderscheiden waarvan de seksuele het minst voorkwam.
• Prevalence of Experiences With Consensual Nonmonogamous Relationships. Haupert e.a., Journal of Sex & Marital Therapy 43(5), 424–440, 2017. Twee steekproeven onder alleenstaande Amerikanen (n = 3.905 en n = 4.813); ruim één op de vijf maakte ooit een vorm van consensuele non-monogamie mee.
• Compersion. Wikipedia. De omschrijving als empathische staat van geluk, de herkomst bij de Kerista-commune in San Francisco, de duiding als keerzijde van jaloezie, en de rol van compersie als doel binnen polyamorie.

Verwante begrippen

• NRE. De roes bij je partner waar compersie of jaloezie een reactie op is, met het onderzoek van Clemons-Castaños en Flicker.
• Jaloezie. De tegenpool: hetzelfde moment dat bij de een compersie geeft, roept bij de ander juist de angst op om te verliezen.
• Cuckolding. Het spel waarin compersie een van de drie mogelijke motoren is, naast jaloezie en vernedering.
• Bull. De derde persoon om wie het in zo’n avond draait, en de reden dat kennismaken vooraf telt.
• Consent. De voorwaarde waaronder dit allemaal pas werkt, voor alle drie de betrokkenen.
• Hotwifing. De afspraak waarin compersie de motor is, met het onderzoek naar jaloezie onder instemming.
• Monogamie. De vorm waarbinnen compersie geen rol speelt, en waar de meeste stellen vandaan komen.
• Polyamorie. De relatievorm waarin compersie als ideaal geldt, met wat er in onderzoek van de tweede relatie terechtkomt.
• Stag. De man die op compersie hoopt terwijl zijn partner uit is, en wat de rol verder van hem vraagt.
• Vixen. Zijn tegenhanger, en waarom zij vaak liever die naam gebruikt dan hotwife.
• Metamour. De partner van je partner, en dus de persoon over wie compersie meestal gaat.
• Trio. De situatie waarin dit gevoel het vaakst voor het eerst wordt getest.
• Ethische non-monogamie. Het bredere veld waarin compersie als ideaal wordt genoemd.