Polyamorie

Wat is polyamorie?

Polyamorie (Engels: polyamory) is het onderhouden van duurzame liefdesrelaties met meerdere personen tegelijk, waarbij alle betrokkenen dat van elkaar weten en ermee instemmen. Zo omschrijft het Algemeen Nederlands Woordenboek het. Het onderscheidende zit in dat medeweten: zonder toestemming heet hetzelfde gedrag vreemdgaan.

Hoe polyamorie er in de praktijk uitziet

Meestal als één relatie waar het leven omheen is gebouwd, en daarnaast een of meer relaties die er anders bij liggen.

Rhonda Balzarini en collega’s onderzochten dat in PLOS ONE bij 1.308 mensen die zichzelf polyamoreus noemen en die één partner als primair en één als secundair aanwezen. De uitkomst is scherp. Met de primaire partner rapporteerden zij meer investering, meer tevredenheid, meer toewijding, betere communicatie en minder stigma. Met de secundaire partner ging juist een groter deel van de gedeelde tijd op aan seks: 37,11 procent tegen 20,74 procent.

Een gangbaar geval ziet er dan zo uit. Twee mensen wonen samen, delen de hypotheek en de agenda, en een van hen heeft daarnaast al twee jaar een relatie met iemand anders. Die derde persoon komt niet mee naar de kerstborrel van het werk. Niet uit schaamte, maar omdat het gesprek daarna niemand aanstaat.

Dat is meteen de eerlijkste vondst uit dat onderzoek: de secundaire relatie krijgt minder acceptatie van familie en vrienden en gaat gepaard met meer geheimhouding. Polyamorie lost het probleem van de buitenwereld niet op.

Waar het woord polyamorie vandaan komt

Uit het Engels, en het is taalkundig een bastaard.

Het ANW noteert polyamorie als neologisme en als vernederlandste spelling van het Engelse polyamory, waarin het Griekse poly ‘veel’ en het Latijnse amor ‘liefde’ herkenbaar zijn. Grieks en Latijn door elkaar in één woord, iets waar taalpuristen van gruwen.

Interessanter is wat mensen er zelf onder verstaan. Daniel Cardoso, Patricia Pascoal en Francisco Maiochi legden 463 mensen in Archives of Sexual Behavior de kale vraag voor wat polyamorie betekent. De meesten beschreven het als een verzameling gedragingen binnen een relatie. Mensen die zelf non-monogaam leven, omschreven het vaker als een mogelijke manier van relateren, noemden vaker gevoelens en ethiek, en namen vaker toestemming op in hun definitie. Diezelfde groep benadrukte iets wat buitenstaanders zelden noemen: dat seks in zulke relaties niet de hoofdrol speelt.

Waarom mensen voor polyamorie kiezen

Omdat ze niet willen kiezen tussen twee mensen van wie ze houden.

De aantrekkingskracht zit zelden in meer seks. Ze zit in het wegvallen van de aanname dat één liefde de andere uitsluit, en in het niet hoeven opgeven van een band die er al is. Wat polyamorie oplevert, ligt bij ieder anders:

• Voor jezelf geeft polyamorie ruimte om verschillende kanten van jezelf bij verschillende mensen kwijt te kunnen.
• Voor je partner levert het de rest van het verhaal op. Wat er anders in de auto onderweg naar huis wordt weggemoffeld, komt aan tafel.
• Voor iedereen die erbij hoort levert het een uitgesproken afspraak op in plaats van een aanname, en dat is het enige waar je later op terug kunt vallen.

Bij Balzarini kwam de secundaire relatie er op bijna elke maat minder goed vanaf. En een relatie waarin al maanden niets wordt gezegd, wordt van polyamorie niet praatgrager.

Hoe mensen polyamorie invullen

Grofweg op twee manieren, en het verschil zit in of er een rangorde is.

De ene vorm is hiërarchisch: er is een primaire relatie, meestal met de persoon met wie je samenwoont en met wie je het langst bent, en de rest ligt daar in tijd en gewicht onder. De andere vorm verwerpt die rangorde juist. Balzarini en collega’s schrijven het er nadrukkelijk bij: niet alle polyamoreuze mensen hebben een primaire relatie met daarnaast secundaire partners, en sommigen wijzen het onderscheid principieel af.

Wat beide vormen gemeen hebben: de rangorde die niemand uitspreekt, is de rangorde waar iemand later over struikelt.

Misverstanden over polyamorie

“Polyamorie is vreemdgaan met een mooi woord.” Het ANW zet het verschil in de definitie zelf: polyamorie onderscheidt zich van vreemdgaan doordat het met toestemming en medeweten van de betrokkenen gebeurt. Zonder dat medeweten is het geen polyamorie.

“Polyamorie draait om seks.” Bij Cardoso en collega’s waren het juist de mensen die het zelf doen die benadrukten dat seks er niet centraal staat, en die vaker gevoelens en ethiek in hun definitie opnamen dan mensen die er niets in zien.

“Polyamorie is in Nederland verboden.” Nee. Wat strafbaar is, is een tweede huwelijk aangaan: artikel 237 van het Wetboek van Strafrecht zet daar tot vier jaar cel op, en zes jaar als je je gehuwde staat verzwijgt. Samenleven met meerdere partners is niet strafbaar. Wel loop je vast op de registratie: artikel 80a van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat je tegelijkertijd met slechts één andere persoon een geregistreerd partnerschap kunt aangaan, en het huwelijk kent dezelfde grens.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar actief in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Polyamorie komt bij mij bijna nooit binnen als levensvorm. Het komt binnen als een woord dat iemand ergens heeft opgepikt en waarvan ze wil weten of het op haar slaat.

De vrouwen die het woord noemen zijn zelden op zoek naar een tweede relatie. Ze zijn op zoek naar toestemming om iets te voelen wat ze al voelen. Het gesprek gaat dan binnen tien minuten niet meer over polyamorie maar over wat er thuis wel en niet gezegd mag worden.

En het patroon dat ik het vaakst zie: stellen die hier samen komen en het woord al hebben uitgesproken, hebben een makkelijkere avond dan stellen waarbij één van beiden het bedacht heeft en de ander is meegegaan. Dat verschil hoor ik al aan de telefoon.

Wat je met polyamorie kunt afspreken

• Zeg eerst hardop wat je zoekt voordat je het woord polyamorie gebruikt, want dat woord dekt bij ieder van jullie iets anders.
• Zet ieder voor zich op papier wat er wel en niet onder valt: verliefd worden, blijven slapen, samen op vakantie, kennismaken met familie. Vergelijk daarna.
• Spreek af hoe en wanneer je elkaar bijpraat, niet alleen wat er mag.
• Bespreek expliciet wat de tweede relatie mag verwachten. Dat is de rol die er in het onderzoek het bekaaidst afkomt, en het is de enige die zelden aan tafel zit.
• Regel de zakelijke kant apart. Het huwelijk en het geregistreerd partnerschap gaan maar met één persoon, dus alles daarbuiten regel je zelf of helemaal niet.

Meer lezen over polyamorie

Op deze site legt monogamie uit waar polyamorie tegen afzet, beschrijft compersie het gevoel dat er in polyamoriekringen het vaakst bij wordt genoemd, en gaat NRE over de verliefdheidsroes die een bestaande partner van dichtbij meemaakt.

Buiten deze site is het ANW-artikel de kortste betrouwbare ingang in het Nederlands, met voorbeeldzinnen uit kranten erbij. Wie de cijfers wil, leest Balzarini en collega’s, die de primaire en de secundaire relatie naast elkaar legden.

Waar dit op deze site past

Speelt de vraag bij jullie als stel en willen jullie er iemand bij die er geen belang bij heeft hoe het afloopt, dan staat op de pagina over een gigolo voor koppels hoe het voorgesprek gaat en wat jullie daar samen vastleggen.

Bronnen

• polyamorie. Algemeen Nederlands Woordenboek, Instituut voor de Nederlandse Taal. Levert de Nederlandse woordenboekdefinitie “het onderhouden van duurzame liefdesrelaties met meerdere personen tegelijk waarbij de betrokken personen dit met elkaars medeweten en toestemming doen”, de vermelding als neologisme, de woordvorming als vernederlandste spelling van het Engelse polyamory met het Griekse poly ‘veel’ en het Latijnse amor ‘liefde’, en het semagram dat polyamorie zich onderscheidt van vreemdgaan doordat het met toestemming en medeweten gebeurt.
• Perceptions of primary and secondary relationships in polyamory. Rhonda N. Balzarini, Lorne Campbell, Taylor Kohut, Bjarne M. Holmes, Justin J. Lehmiller, Jennifer J. Harman & Nicole Atkins, PLOS ONE 12(5), e0177841, 2017 (open access, volledige tekst gelezen). Gelegenheidssteekproef van 1.308 mensen die zichzelf polyamoreus noemen en die één partner als primair en één als secundair aanwezen. Levert dat zij bij de primaire relatie meer investering, tevredenheid, toewijding en communicatie over de relatie rapporteerden en minder stigma, dat de secundaire relatie meer geheimhouding en minder acceptatie van familie en vrienden kende, de percentages van 20,74 tegenover 37,11 voor het aandeel gedeelde tijd dat aan seks opging, en de vaststelling dat niet alle polyamoreuze mensen een primair-secundaire indeling hanteren en sommigen die rangorde principieel afwijzen.
• Defining Polyamory: A Thematic Analysis of Lay People’s Definitions. Daniel Cardoso, Patricia M. Pascoal & Francisco Hertel Maiochi, Archives of Sexual Behavior 50(4), 1239–1252, 2021 (open access; auteurs, jaargang, nummer en paginering getoetst tegen Crossref). Thematische analyse van 463 bruikbare antwoorden op de open vraag wat polyamorie betekent. Levert dat de meeste mensen polyamorie omschrijven als een verzameling gedragingen binnen een relatie, en dat mensen die zelf consensueel non-monogaam leven het vaker omschrijven als een mogelijke manier van relateren, vaker gevoelens en ethiek noemen, vaker toestemming in hun definitie opnemen en nadrukkelijk wijzen op de niet-centrale rol van seks.
• Burgerlijk Wetboek Boek 1, artikel 80a en Wetboek van Strafrecht, artikel 237. Nederlandse wetgeving via wetten.overheid.nl. Leveren dat een persoon tegelijkertijd met slechts één andere persoon een geregistreerd partnerschap kan aangaan en dan niet gehuwd mag zijn, en dat opzettelijk een dubbel huwelijk aangaan wordt gestraft met ten hoogste vier jaar gevangenisstraf, of zes jaar wanneer de gehuwde staat voor de wederpartij is verzwegen.

Verwante begrippen

• Monogamie. De afspraak waar polyamorie tegen afzet, met de wet en de cultuurgeschiedenis erbij.
• Ethische non-monogamie. De paraplu waar polyamorie een van de vier vormen van is, met de prevalentiecijfers en het onderzoek naar tevredenheid.
• Non-monogamist. Het woord voor de persoon, tegenover de relatievorm.
• Compersie. Het woord voor het meegenieten dat in polyamoriekringen als ideaal geldt, en waarom het niet vanzelf komt.
• Metamour. De partner van je partner, en de enige band in dit veld die je erbij krijgt zonder hem te kiezen.
• NRE. De verliefdheidsroes bij een nieuwe partner, die in polyamorie een bestaande partner van dichtbij meemaakt.
• Consent. Het medeweten en de instemming waar de hele definitie van polyamorie op rust.
• Hotwifing. De smallere afspraak waarin het bij seks blijft en er geen tweede relatie bij komt.
• Cuckolding. De vorm waarin de opwinding juist uit het toekijken komt, dus een heel andere motivatie dan bij polyamorie.
• Swingen. De paraplu boven die variant, en het begrip waarmee polyamorie het vaakst wordt verward.
• Grens. Wat je nodig hebt zodra de afspraak in beweging komt.
• Veto. Het recht om een contact van je partner te verbieden, en de reden dat de rangorde tussen relaties ter discussie staat.
• Relatieanarchie. De vorm die ook de categorie liefdesrelatie loslaat, waar polyamorie die juist behoudt.