Degradatie

Wat is degradatie?

Degradatie (Engels: degradation) is het bewust en met instemming afwaarderen van iemand tijdens seks of een BDSM-scène, met woorden of handelingen, tot die persoon zich even een ding voelt in plaats van een mens. Degradatie is de zwaardere tak van erotische vernedering en werkt alleen met scherpe afspraken over welke woorden mogen vallen.

Hoe degradatie er in de praktijk uitziet

Degradatie is vrijwel altijd verbaal, en het is opvallend hoe klein de handelingen zijn die het effect dragen.

Een gangbaar voorbeeld: een stel spreekt vooraf drie woorden af die mogen vallen, en twee die absoluut niet mogen omdat ze raken aan iets uit haar verleden. Hij blijft binnen die drie. Na afloop blijkt niet het woord het meeste te hebben gedaan, maar de nauwkeurigheid waarmee hij het koos. Dat is het patroon: degradatie werkt door zorgvuldigheid, niet door hardheid.

De encyclopedische omschrijving van erotische vernedering onderscheidt drie hoofdvormen. Verbaal, met spot gericht op uiterlijk of gedrag. Fysiek, met dienstbaarheid, aanbidding, discipline en tentoonstellen. En objectificatie, waarbij de onderdanige wordt behandeld als voorwerp of als meubilair.

De Neef en collega’s plaatsen het in hun systematische review in Sexual Medicine in een van de vier clusters van BDSM-gedrag die Alison en collega’s onderscheidden: naast pijnspel, fysieke beperking en hypermasculiniteit staat vernedering als eigen cluster, met verbale afwaardering als voorbeeld.

Waarom degradatie werkt zoals het werkt

Het werkzame bestanddeel zit niet in de woorden maar in de afspraak eromheen. Diezelfde encyclopedie zegt het scherper dan de meeste handboeken: vernedering is niet iets dat inherent aan een handeling of voorwerp is, maar wordt betekenisvol gemaakt door de gedeelde houdingen en interpretaties van de deelnemers.

Dat verklaart waarom hetzelfde woord op de ene avond hard aankomt en op de andere niets doet. En waarom degradatie tussen twee mensen die elkaar goed kennen verder kan gaan dan tussen twee vreemden: de betekenis is gezamenlijk gebouwd.

Het tweede werkzame bestanddeel is de omkering. Iemand die in het dagelijks leven verantwoordelijkheid draagt, mag een uur lang niets zijn. Geen keuzes, geen status, geen naam soms. Voor veel mensen is dát de aantrekkingskracht, en niet de kleinering zelf.

Waarom mensen degradatie opwindend vinden

Wat degradatie geeft, verschilt sterk per rol, en het is zelden wat buitenstaanders vermoeden.

• Voor de degradee is de winst meestal rust. Even niemand hoeven zijn scheelt meer energie dan mensen verwachten, zeker als er buiten de slaapkamer veel van je wordt gevraagd.
• Voor de degrader zit het plezier in precisie, niet in macht. Het juiste woord op het juiste moment kiezen vraagt aandacht voor iemand, geen minachting.
• Voor een stel levert de onderhandeling erover vaak meer op dan de scène. Weinig gesprekken dwingen je zo precies te benoemen waar je gevoelig voor bent.

Dat dit soort verlangens gewoon zijn, is beter onderbouwd dan de reputatie doet vermoeden. Joyal, Cossette en Lapierre legden voor The Journal of Sexual Medicine een lijst van 55 fantasieën voor aan 1.516 volwassenen. Onderwerpings- en dominantiethema’s bleken bij zowel mannen als vrouwen gangbaar, en hun advies aan behandelaars was om te kijken naar het effect van een fantasie in plaats van naar de inhoud ervan.

Degradatie is de vorm van machtsspel die het snelst iets raakt dat niet in de scène thuishoort. Wie zich buiten de slaapkamer al waardeloos voelt, krijgt daar geen tegengif maar een versterker. Dan is dit niet het spel om mee te beginnen.

Hoe mensen het aanpakken

De gangbare volgorde is: eerst de woordenlijst, dan de scène, dan de aftercare.

De woordenlijst is letterlijk een lijst. Welke woorden mogen vallen, welke absoluut niet, en welke onderwerpen buiten beeld blijven: leeftijd, gewicht, opleiding, iets uit iemands verleden. Die laatste categorie is de belangrijkste, en de reden dat degradatie tussen vreemden zelden ver gaat.

Wat de zorgvuldige van de slordige uitvoering scheidt is de terugkeer. Bij pijnspel eindigt een scène als de pijn stopt. Bij degradatie eindigt hij pas als iemand weer bij haar naam is genoemd, en dat kost meer tijd dan mensen inschatten.

Misverstanden over degradatie

“Het is gewoon schelden.” Schelden is willekeurig. Degradatie werkt met een vooraf gekozen set en een vooraf afgesproken einde, en de betekenis ontstaat volgens de encyclopedie juist in de gedeelde interpretatie van de twee mensen.

“Wie hiervan houdt, heeft een laag zelfbeeld.” Daar is in het onderzoek geen steun voor. De Neef en collega’s noemen dat 47 procent van de algemene bevolking minstens één BDSM-activiteit heeft uitgevoerd en nog eens 22 procent er fantasieën over heeft.

“Degradatie is hetzelfde als objectificatie.” Objectificatie is één vorm ervan, naast verbale en fysieke vernedering. De pagina objectificatie gaat dieper op die ene vorm in, en het artikel over objectificatie beschrijft hoe het van binnenuit voelt.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, met vijfentwintig jaar ervaring in BDSM en een achtergrond als psychotherapeut. Degradatie doe ik alleen als de woordenlijst er ligt, en dat is geen formaliteit.

Interessanter is welk woord mensen uitzonderen. Bijna nooit is dat het hardste woord. Het is meestal een onschuldig woord dat ooit door iemand anders is gebruikt, en daar kom je alleen achter door het te vragen.

En één ding heb ik geleerd over het einde. Wie na afloop meteen vraagt of het goed was, krijgt geen antwoord dat klopt. Ik noem eerst iemands naam, een paar keer gewoon in een zin, en pas daarna praten we.

Wat je zelf kunt doen

• Maak de woordenlijst voordat je begint, met wat wel en wat absoluut niet mag vallen.
• Vraag naar onderwerpen, niet alleen naar woorden. Uiterlijk, opleiding en verleden zijn de gebieden waar het misgaat.
• Spreek een stopwoord af en houd het los van de scènetaal, want binnen degradatie klinkt “nee” al snel als onderdeel van het spel.
• Noem elkaars naam bij de afronding. Terugkomen uit een rol duurt bij degradatie langer dan bij pijnspel.
• Begin niet met degradatie als je je op dat moment sowieso waardeloos voelt. Dan versterkt het spel iets dat er al zit.
• Plan een nagesprek een paar dagen later. Wat een woord echt deed, merk je zelden op de avond zelf.

Meer lezen over degradatie

Op deze site gaat het artikel over typen vernedering die vrouwen opwindend vinden in op de vormen, en beschrijft de kracht van schaamte wat er gebeurt als je schaamte met iemand deelt in plaats van hem weg te stoppen.

Buiten deze site is de systematische review van De Neef en collega’s vrij te lezen en het beste startpunt als je wilt weten wat er wel en niet is onderzocht.

Bronnen

• Bondage-Discipline, Dominance-Submission and Sadomasochism (BDSM) From an Integrative Biopsychosocial Perspective: A Systematic Review. De Neef, Coppens, Huys & Morrens, Sexual Medicine 7(2), 129–144, 2019. Levert vernedering als een van de vier gedragsclusters van Alison en collega’s, met verbale afwaardering en knevelen als voorbeelden, en de cijfers 47 procent en 22 procent voor de algemene bevolking.
• What exactly is an unusual sexual fantasy?. Joyal, Cossette & Lapierre, The Journal of Sexual Medicine 12(2), 328–340, 2015. Enquête onder 1.516 volwassenen met 55 fantasieën; onderwerping en dominantie bleken gangbaar bij beide seksen, en het advies om naar het effect van een fantasie te kijken in plaats van naar de inhoud.
• Erotic humiliation. Wikipedia. Levert de omschrijving als consensuele psychologische vernedering gericht op opwinding, de drie vormen verbaal, fysiek en objectificatie, en de vaststelling dat vernedering niet inherent aan een handeling is maar ontstaat in de gedeelde interpretatie van de deelnemers.

Verwante begrippen

• Degradee. De rol van degene die gedegradeerd wordt, zoals de BDSM-test hem noemt.
• Degrader. De tegenrol, en wat die in de praktijk vraagt.
• Aftercare. Het deel dat na degradatie langer duurt dan mensen inschatten.
• Debrief. Het nagesprek waarin blijkt wat een woord werkelijk deed.
• Exhibitionisme. Bekeken worden, dat soms als vorm van degradatie wordt ingezet.
• Paypig. Een rolnaam die zelf al een degradatie is, en die mensen voor zichzelf kiezen.
• Findom. Een dynamiek waarin het onderdrukken van de gevende kant een beschreven element is.
• Forced feminization. Het rollenspel waarin de vernedering via een rolomkering loopt.
• Sissificatie. Dezelfde rolomkering, maar dan als programma dat weken of maanden doorloopt.
• Golden shower. Vaak als degradatie ingezet, terwijl dat lang niet altijd het motief is.
• Plasseks. Het bredere gebied eromheen, waarin vernedering maar één van de vier kaders is.
• Humiliation. De overkoepelende Engelse term, met de emotieliteratuur waar degradatie zijn lading uit leent.
• Praise kink. De spiegel: dezelfde as, maar dan met waardering als motor.
• Spitting. Het gebaar dat binnen degradatie het vaakst voorkomt, en dat één seconde duurt.
• Vernedering. Het Nederlandse hoofdbegrip waar degradatie de zwaarste tak van is, met de herkomst van het woord.
• Verbale vernedering. De tak die alleen met woorden werkt, met de vraag welke woorden er precies vallen.