Zintuiglijk spel

Wat is zintuiglijk spel?

Zintuiglijk spel (Engels: sensation play, in het Nederlands ook sensatiespel) is erotisch spel waarin de prikkel zelf het doel is: wat je huid, oren, neus en tong opvangen. Een veer, een ijsklontje, kaarsvet, een wieltje, een blinddoek. Machtsuitwisseling kan meespelen maar hoeft niet, en pijn hoort er niet per se bij.

Hoe zintuiglijk spel er in de praktijk uitziet

Zintuiglijk spel ziet er meestal uit als iemand met een blinddoek om die niet weet wat er nu komt.

Je ligt op je rug, je ziet niets, en er gaat achter elkaar iets van bont, iets van metaal en iets van ijs over je onderarm. Tussendoor gebeurt er een halve minuut niets. Die pauze is precies de reden dat het volgende harder aankomt.

Zeldzaam is dat niet. Jennifer Rehor legde 1.580 vrouwen uit de kinkgemeenschap een lijst van 126 handelingen voor. Bovenaan stonden geen zweep en geen touw, maar aanraken (99,62 procent) en kussen, likken en zuigen (99,56 procent). Verderop: ijsspel 80,06 procent, kaarsvet 78,61 procent, veren of bont 68,80 procent. Rehor vat het droog samen: de categorie “sensation play zonder dat pijn nodig is” is onder deze deelnemers veelvoorkomend.

Hoe zintuiglijk spel werkt

Doordat je huid twee verschillende bedradingen heeft, en de trage variant meer met plezier te maken heeft dan met informatie.

Ralph Pawling, Peter Cannon, Francis McGlone en Susannah Walker beschrijven in PLOS ONE een apart stelsel zenuwvezels in de behaarde huid, de C-tactiele afferenten, die het sterkst reageren op langzame, zachte aanraking: precies de beweging van een streling. Hun optimum ligt tussen 1 en 10 centimeter per seconde. Strijken met een zachte kwast op 3 centimeter per seconde werd prettiger gevonden dan op 30, en de hartslag zakte daarbij meetbaar verder.

Er zit een tweede vondst in. Bij 3 centimeter per seconde op de onderarm ging de zygomaticus major aan, de spier waarmee je glimlacht, en bij geen van de andere prikkels gebeurde dat: het lichaam reageerde positiever dan de deelnemers in woorden konden aangeven.

Wat je met een veer of een hand doet, hoeft dus niet spannender. Het hoeft trager.

Waar het woord vandaan komt

Uit het Frans, met een betekenisverschuiving die in het Nederlands anders uitpakte dan in het Engels.

Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands laat zien dat sensatie is ontleend aan Frans sensation, in 1718 “zintuiglijke gewaarwording, indruk”, daarachter middeleeuws Latijn sensatio bij sentīre, “waarnemen, ervaren”. In het Nederlands staat er in 1796 zowaar “aangenaame sensatie”. Maar in 1802 is het al “opschudding”, en díe betekenis heeft gewonnen. Nederlandse oren horen in sensatie eerder de sensatiepers dan de huid. Vandaar dat sensatiespel raar klinkt en veel mensen de Engelse term gebruiken.

Waarom mensen zintuiglijk spel zoeken

Omdat het de enige hoek van BDSM is waar je niets hoeft te kunnen.

De Engelstalige encyclopedie-ingang zet zintuiglijk spel tegenover de mentale vormen van erotisch spel zoals machtsuitwisseling en rollenspel: het spreekt de zintuigen aan in plaats van de verhouding. Diezelfde ingang beschrijft het woord als paraplu, met pijnspel aan de ene kant en algemeen zintuiglijk spel aan de andere, en citeert Celina Criss: pijn hoeft er nooit bij te komen.

• Voor wie ondergaat levert zintuiglijk spel op dat er niets te presteren valt. Je ligt, je voelt, en er is geen rol die je goed moet spelen.
• Voor wie het doet zit de winst in aandacht: elke prikkel geeft binnen een seconde antwoord, aan een ademhaling of aan een schouder die zakt.
• Voor een stel is de opbrengst dat je iets kunt proberen zonder dat er meteen een machtsverhouding aan vastzit. Er valt weinig kapot aan een veer.

Dat het licht kán zijn, betekent niet dat het licht blíjft. Diezelfde paraplu overspant kaarsvet, klemmen en zweep, en de encyclopedie zet er daarom bij dat voor de heftigere vormen toestemming en veiligheid onverkort blijven gelden.

Hoe mensen zintuiglijk spel doen

Vrijwel altijd in dezelfde volgorde: eerst het zicht weg, dan één materiaal tegelijk, dan afwisselen.

1. Contrast in textuur. Bont, zijde, een ruwe borstel, een blote hand. Twee dingen die ver uit elkaar liggen doen meer dan vijf die op elkaar lijken.
2. Contrast in temperatuur. IJsklontjes en kaarsvet, of pepermuntolie, die koud aanvoelt zonder koud te zijn.
3. Contrast in scherpte. Een pinwheel of schuurpapier naast een vlakke hand.
4. Contrast in afwezigheid. Stiltes, en een blinddoek die de rest van het lichaam wakker maakt.

Het verschil tussen zorgvuldig en slordig zit niet in het gereedschap, maar in twee gewoontes: eerst op een onderarm uitproberen wat er op een gevoeliger plek gaat gebeuren, en niets doorzetten alleen omdat het er goed uitziet.

Misverstanden over zintuiglijk spel

“Zintuiglijk spel is een ander woord voor pijnspel.” Andersom. Pijnspel is één tak; de encyclopedie noemt uitdrukkelijk ook de zachte, en bij Rehor scoren aanraken en kussen het hoogst van alles.

“Harder is intenser.” Niet in het enige onderdeel dat is nagemeten: bij Pawling en collega’s scoorde traag strijken hoger dan snel, op zowel het oordeel als de hartslag.

“Zonder pijn is het geen BDSM.” De grens ligt bij toestemming en opzet, niet bij intensiteit. Een half uur waarin iemand anders bepaalt wat er op je huid gebeurt terwijl jij niets ziet, is een scène.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar actief in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Sensatiespel is waar ik het vaakst mee begin als iemand nog niet weet of BDSM iets voor haar is. Geen tactiek, gewoon gemak: er is geen voorkennis voor nodig.

Achteraf komen vrouwen vaak terug op het minst spectaculaire moment. Niet het kaarsvet, maar de twintig seconden ervoor waarin er niets gebeurde. En de fout die ik het vaakst zie is te veel gereedschap: wie zes dingen klaarlegt gebruikt ze ook alle zes.

Wat je zelf kunt doen

• Kies twee materialen, niet zes. Eén zacht en één ruw is genoeg voor een half uur.
• Beweeg langzaam, ongeveer drie centimeter per seconde: een streling over je onderarm duurt dan ruim vijf tellen.
• Test alles eerst op een onderarm voordat het naar een gevoeliger plek gaat, ook ijs en kaarsvet.
• Las stiltes in van tien tot dertig seconden. Het contrast doet het werk, niet de prikkel.
• Doe de blinddoek eerder om dan je denkt, en spreek af hoe je “stop” zegt; op safeword staat waarom een woord daar handiger is dan een gebaar.
• Wissel naar iets zachts zodra de huid rood blijft in plaats van weg te trekken.

Meer weten over zintuiglijk spel

Op deze site staan de losse onderdelen apart uitgelegd: kaarsvet, ijsklontjes, abrasie en de pinwheel. Het artikel over scherpe en doffe pijn legt uit hoe die twee soorten prikkel verschillen, en huidhonger wat aanraking doet als die lang heeft ontbroken.

Buiten deze site is het artikel van Pawling en collega’s vrij te lezen en het concreetste over waarom snelheid uitmaakt; Jennifer Rehor geeft de enige grote telling van wat vrouwen in deze hoek werkelijk doen.

Waar dit op deze site past

Wil je weten hoe dit voelt zonder eerst zelf uit te moeten zoeken wat er kan, dan is een avond met een paar afgesproken prikkels de kleinste stap. Op de pagina over de BDSM-date staat hoe dat vooraf wordt besproken.

Bronnen

• Sensual, Erotic, and Sexual Behaviors of Women from the “Kink” Community. Jennifer Eve Rehor, Archives of Sexual Behavior 44(4), 825–836, 2015. Vragenlijstonderzoek onder 1.580 vrouwen uit de kinkgemeenschap over 126 handelingen. Levert uit tabel 10 de deelnamepercentages in enige vorm voor aanraken (99,62), kussen/likken/zuigen (99,56), ijsspel (80,06), kaarsvet (78,61) en veren of bont (68,80), en de vaststelling dat “sensation play without the necessity of pain” onder deze deelnemers een veelvoorkomend verschijnsel is.
• C-tactile afferent stimulating touch carries a positive affective value. Ralph Pawling, Peter R. Cannon, Francis P. McGlone & Susannah C. Walker, PLOS ONE 12(3), e0173457, 2017 (auteursnamen en vindplaats via Crossref gecontroleerd). Levert het optimum van de C-tactiele afferenten bij 1 tot 10 centimeter per seconde, het hogere plezieroordeel en de sterkere hartslagdaling bij 3 tegenover 30 centimeter per seconde, de activering van de zygomaticus major uitsluitend bij 3 centimeter per seconde op de onderarm, en de aantekening dat patiënten met alleen intacte C-vezels de gewaarwording zelf als vaag omschrijven.
• sensatie. Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (Philippa, Debrabandere, Quak, Schoonheim & Van der Sijs, 2003–2009) via Etymologiebank. Levert de ontlening aan Frans sensation “zintuiglijke gewaarwording, indruk” (1718) en eerder sensacion (1370), de herkomst uit middeleeuws Latijn sensatio bij sentīre “waarnemen, ervaren”, en de Nederlandse dateringen: “sterke indruk” 1787, “aangenaame sensatie” 1796 en “opschudding” 1802.
• Zintuiglijk spel. Wikipedia. Levert de omschrijving als paraplubegrip met pijnspel en algemeen zintuiglijk spel als subtypes, de afbakening tegenover mentale vormen van erotisch spel zoals machtsuitwisseling en rollenspel, de opsomming van gebruikelijke middelen, en het citaat van Celina Criss dat pijn er nooit bij hoeft te komen. Dit lemma leunt voor die uitspraken op tijdschriftjournalistiek en niet op onderzoek; het is hier alleen gebruikt voor terminologie en afbakening, niet voor een cijfer of een veiligheidsuitspraak.

Verwante begrippen

• BDSM. Het bredere kader waar zintuiglijk spel een van de takken van is.
• Impact play. De buurcategorie waar de klap centraal staat in plaats van de prikkel.
• Abrasie. Schuren over de huid, de ruwe kant van deze familie.
• Kaarsvet. De warme kant, met de smeltpunten die het verschil maken.
• IJsklontjes. De koude kant, en waarom de klok daar meespeelt.
• Pepermuntolie. Koud dat geen koud is, en de langste nawerking van allemaal.
• Pinwheel. Het wieltje dat scherp voelt zonder de huid te openen.
• Kietelen. De lichtste vorm, en de enige waar lachen niet betekent dat het leuk is.
• Haartrekken. Prikkel via de hoofdhuid, die tussen deze categorie en impact play in hangt.
• Blinddoek. Het middel waarmee bijna elk sensatiespel begint.
• Sensory deprivation. De kant van deze familie die wegneemt in plaats van toevoegt.
• Primal play. Dezelfde prikkels, maar dan instinctief in plaats van uitgemeten.
• Rits. De scherpste vorm van schuifkracht op de huid, en het beste voorbeeld van wat er misgaat bij te veel enthousiasme.
• Temperature play. De tak van deze familie waarin de prikkel een temperatuurverschil is.
• Chemical play. De tak waarin een stof de temperatuurmelding namaakt zonder dat er iets warm of koud wordt.
• Pijnspel. De buurcategorie waar de prikkel wél tot pijn doorloopt.