Pinwheel

Wat is een pinwheel?

Een pinwheel (Nederlands: Wartenbergwiel) is een roestvrijstalen wieltje met scherpe, gelijkmatig verdeelde puntjes op een steel van ongeveer achttien centimeter, dat rollend over de huid wordt bewogen. Het voorwerp komt uit de neurologie, waar het dient om te toetsen of iemand prikkeling nog voelt. In sensatiespel wordt precies diezelfde reactie opgezocht.

Waarom een pinwheel zo scherp aanvoelt

Omdat het gewicht van de hele steel op een handjevol puntjes tegelijk staat.

De huid meldt aanraking en pijn met zenuwuiteinden die bovenin liggen; Wilfredo Lopez-Ojeda en collega’s noemen in het StatPearls-hoofdstuk over de anatomie van de huid onder meer de Merkelcellen, tastreceptoren die drukverandering registreren aan de onderkant van de opperhuid. Een rollend wiel levert per punt een korte, scherpe drukverandering en daarna niets meer, tientallen keren per seconde. Dat is waarom een pinwheel prikkelt en een vlakke hand streelt.

Robert Wartenberg maakte het instrument niet, hij maakte het bekend. In JAMA van 16 oktober 1937 schreef hij een ingezonden brief onder de kop “A Pinwheel for Neurologic Examination”, als reactie op een collega die eerder dat jaar een ander instrument had beschreven. Sindsdien draagt het wiel zijn naam.

Waar je op moet letten

De huid blijft heel zolang je niet duwt, en die voorwaarde is de hele veiligheidskwestie.

Rollen is genoeg. Wie het wiel op zijn plaats houdt en er kracht op zet, drukt de punten door de opperhuid heen, en dan is er ineens een wondje in plaats van een sensatie. Vanaf dat moment gelden andere regels: de opperhuid is volgens hetzelfde StatPearls-hoofdstuk de eerste fysieke barrière tegen micro-organismen, en die barrière is dan open.

Dat verklaart ook waarom je het wiel niet uitleent. Het encyclopedische lemma tekent aan dat het instrument juist om hygiënische redenen in de geneeskunde nauwelijks meer wordt gebruikt en dat er wegwerpversies van plastic bestaan. Houd één wiel per persoon aan, of gebruik zo’n wegwerpversie. En blijf uit de buurt van ogen, slijmvliezen en elke huid die al stuk is.

Waar dit op deze site past

Rollend prikkelspel hoort bij wat er tijdens een BDSM-date kan gebeuren; welk gereedschap er op tafel komt, spreken we vooraf af.

Bronnen

• Anatomy, Skin (Integument). Wilfredo Lopez-Ojeda, Amarendra Pandey, Mandy Alhajj & Amanda M. Oakley, StatPearls Publishing, NCBI Bookshelf (NBK441980), bijgewerkt 17 oktober 2022. Levert dat de huid het eerste fysieke afweerschild van het lichaam tegen de buitenwereld is en beschermt tegen micro-organismen, uitdroging, ultraviolet licht en mechanische schade, en dat Merkelcellen tastreceptoren zijn die drukverandering registreren aan de onderkant van de opperhuid.
• A Pinwheel for Neurologic Examination. Robert Wartenberg, JAMA 109(16), 1294, 16 oktober 1937 (DOI 10.1001/jama.1937.02780420054022). Het stuk waaraan het wiel zijn naam dankt. Alleen de citatiegegevens en de openingsregel zijn hier gelezen: het is een ingezonden brief die begint met een verwijzing naar een instrument dat dr. E. L. Stern eerder dat jaar in hetzelfde tijdschrift had beschreven. De volledige tekst zit achter een betaalmuur en is niet gebruikt.
• Wartenberg wheel. Wikipedia. De enige overzichtsingang over dit voorwerp; hier alleen gebruikt voor beschrijvende gegevens en niet voor claims over effect of veiligheid. Levert dat het wiel van roestvrij staal is met een steel van ongeveer achttien centimeter, dat de gelijkmatig verdeelde radiale punten meedraaien terwijl het wiel over de huid rolt, dat er een wegwerpversie van plastic bestaat, dat het instrument om hygiënische redenen zelden nog voor medische doeleinden wordt gebruikt, en dat Wartenberg zelf verklaarde het niet te hebben uitgevonden maar het in Europa al in ruim gebruik te hebben aangetroffen.

Verwante begrippen

• Sensation play. De paraplu waar een pinwheel gereedschap voor is.

Een pinwheel is gereedschap voor sensatiespel; de familie eromheen bestaat uit alles wat de huid prikkelt zonder hem te openen.

• Medical play. De hoek waar dit instrument vandaan komt, met de spreekkamer als decor.
• Inspectie. Het onderzoeksritueel waar een pinwheel vaak in meegaat.
• Abrasie. Schuren in plaats van prikken, en het punt waarop de huid wél opengaat.
• Pepermuntolie. Sensatie zonder gebeurtenis, langs een heel andere weg.
• IJsklontjes. Hetzelfde spel met temperatuur in plaats van druk.
• Neonwand. Het apparaat waar een pinwheel soms op wordt aangesloten voor een elektrische variant.
• Wartenbergwiel. Hetzelfde voorwerp onder zijn Nederlandse naam, met wie Robert Wartenberg was en waar hetzelfde wiel nog meer ligt.