Vanilla

Wat is vanilla?

Vanilla is het woord waarmee de kinkscene alles aanduidt wat buiten kink en BDSM valt: seks zonder macht, pijn, rollen of gereedschap, en ook de mensen die daar niets in zoeken. Vanilla beschrijft wat er niet gebeurt, niet hoe goed het gebeurt. Het is bedoeld als beschrijving en niet als oordeel.

Hoe vanilla er in de praktijk uitziet

Vanilla is geen handeling maar een restcategorie, en je hoort het woord bijna altijd van iemand die er zelf buiten staat.

Een gangbaar geval uit mijn agenda: een vrouw boekt een avond waarin niets van BDSM voorkomt. Geen touw, geen rollen, geen stopwoord dat we eerst moeten oefenen. Eten, praten, aanraken. In scenetaal heet dat een vanilla date, en die kost bij mij hetzelfde uurtarief als de zwaarste sessie die ik doe.

Hoe wankel de grens is merk je zodra er één ding bij komt. Leg een blinddoek op tafel en de ene vrouw noemt de avond nog steeds vanilla, de andere niet meer. Er bestaat geen lijst waarop staat waar de scheiding loopt, en dat is de aard van het woord.

Waar het woord vanilla vandaan komt

Van een orchidee, via het ijsje, naar een homobar in 1972.

Het Online Etymology Dictionary tekent het Engelse vanilla op in de jaren 1660 voor de peul van de vanilleplant, uit het Spaanse vainilla, letterlijk “peultje”, verkleinwoord van vaina “schede”, uit het Latijnse vagina. De betekenis “conventioneel” voor de gewone seksuele voorkeuren van de samenleving staat er pas vanaf de jaren zeventig, waarschijnlijk naar het ijsje dat je kiest als je niets bijzonders wilt.

Green’s Dictionary of Slang geeft de oudste aanhaling van die betekenis: 1972, in Bruce Rodgers’ woordenboek van homoslang Queens’ Vernacular, meteen in de vorm vanilla bar, “a gay bar that is not SM”. Negen jaar later staat in het feministische tijdschrift Heresies de zin die het woord uitlegt: “Vanilla people send flowers, poetry, or candy, or they exchange rings. S/M people do all that, and may also lick boots.”

De grap zit in de plant zelf. Volgens de Linnean Society of London is vanille na saffraan de duurste specerij ter wereld, omdat de orchidee buiten Mexico geen bestuiver heeft en met de hand bevrucht moet worden. Die techniek vond in 1841 een twaalfjarige tot slaaf gemaakte jongen op Réunion, Edmond Albius, die er zelf nooit iets voor kreeg. Het woord voor moeiteloos hangt aan het meest arbeidsintensieve gewas in het schap.

Waarom vrouwen juist om vanilla vragen

Omdat er dan niets geregeld hoeft te worden.

Een avond met BDSM begint met een gesprek, een lijst, een stopwoord en een afspraak over de dag erna. Een vanilla-avond begint met eten.

• Voor jou valt de voorbereiding weg. Je hoeft niets uit te leggen en niets te verantwoorden voordat er iets gebeurt.
• Voor mij verschuift de aandacht. Geen touw om in de gaten te houden, geen scène om te sturen, alleen jij.
• Voor een stel haalt het de lading van het verschil af. Als de een nieuwsgierig is en de ander niet, hoeft dat geen project te worden.

Over kwaliteit zegt het woord niets. “Wij doen gewoon vanilla” sluit net zo vaak een gesprek af als dat het iets beschrijft.

Hoe het woord vanilla wordt gebruikt

Op drie manieren, en de eerste is de oudste.

1. Over een plek. Een bar of een feest waar niet gespeeld wordt. Zo stond het woord in 1972 voor het eerst op papier.
2. Over een avond. Een date zonder enig element uit de scene.
3. Over een persoon. Iemand die er niets in zoekt. Alleen deze derde kan kwetsen, want alleen deze zegt iets over haar.

In het Nederlands liep het anders. De oudste vindplaats in het krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek is een ingezonden brief in De Waarheid van 24 april 1982, van Betty Paërl, lid van de sadomasochistische studievereniging VSSM. Zij schrijft dat sm-vrouwen de opvatting dat seks alleen uit tederheid en warmte mag bestaan “vanilleseks” noemen, en zet er de tweedeling naast: “Zoals je het onderscheid gay en straight (homo en niet-homo) hebt, zo heb je dus ook het onderscheid: pervers en vanille (SM en niet-SM).” Het woord kwam hier binnen als strijdterm, niet als scenejargon.

Daar is het blijven hangen. Het Algemeen Nederlands Woordenboek voert vanilleseks als schertsend woord voor “zachte, tedere seks waarbij strelen, zoenen en knuffelen een grote rol spelen”. De Nederlandse ingang beschrijft wat er wél gebeurt, het scenewoord wat er níét gebeurt.

Misverstanden over vanilla

“Vanilla is neerbuigend bedoeld.” Als beschrijving niet, als verwijt soms wel. De oudste Nederlandse vindplaats staat midden in een ruzie, compleet met het scheldwoord vanillefeminisme. Wie het vandaag gebruikt bedoelt er meestal niets mee, maar het is geboren in een gevecht.

“Vanilla is de gezonde norm en kink de afwijking.” Wismeijer en Van Assen vergeleken 902 BDSM-beoefenaars met 434 mensen uit een controlegroep op persoonlijkheid, hechting en welbevinden. Waar er verschillen waren, scoorde de controlegroep het minst gunstig. Het gaat om online vragenlijsten onder mensen die zichzelf aanmeldden, dus over jou zegt het niets. Het haalt de vanzelfsprekendheid uit het woord “normaal”.

“Vanilla is een groep.” Nee. Er is geen vereniging en geen feest voor mensen die niet aan kink doen, want je organiseert je niet rond iets wat je niet doet.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, ruim vijfentwintig jaar in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Mijn BDSM-profiel is een van de uitgebreidste pagina’s van deze site, en toch is het grootste deel van mijn avonden vanilla.

Meestal komt er een verontschuldiging. “Ik wil eigenlijk alleen maar gewone dingen, sorry.” Die zin komt zelden van iemand die het rustig aan wil doen, maar van iemand die denkt dat ze op een site als deze iets bijzonders moet bestellen.

Verder valt me op wanneer het woord opduikt: nadat iemand een boek of een serie heeft gelezen. Vanilla maakt van “wat ik doe” ineens “wat ik niet doe”, en dat is voor sommigen de eerste keer dat ze hun seksleven langs een meetlat leggen.

Wat je zelf kunt doen

• Zeg wat je wilt in plaats van wat je niet bent. “Ik ben gewoon vanilla” laat de ander raden; “ik wil lang de tijd nemen en niets afspreken” is meteen bruikbaar.
• Gebruik het woord vanilla niet over iemand anders zolang zij het zelf niet gebruikt. Over een bar is het een feit, over een persoon een oordeel.
• Vraag door als je partner het woord laat vallen. Bedoelt hij “zonder kink” of “zacht en teder”? Die twee liggen in het Nederlands over elkaar heen en leveren verschillende avonden op.

Meer weten over vanilla

Kink en kinky leggen de andere kant van dezelfde streep uit, en kinkster beschrijft wat zo’n label over een persoon zegt.

Daarbuiten is het lemma vanilleseks de enige plek waar de Nederlandse betekenis netjes is opgeschreven, en vertelt de Linnean Society het verhaal van Edmond Albius, zonder wie er niets was om het woord aan te ontlenen.

Waar dit op deze site past

Wil je een avond waarin niets van BDSM voorkomt, dan hoef je daar niets bij uit te leggen. Op de pagina over intiem samenzijn staat hoe zo’n avond loopt, en bij de prijzen staat dat het tarief hetzelfde is.

Bronnen

• vanilleseks. Algemeen Nederlands Woordenboek, Instituut voor de Nederlandse Taal, geraadpleegd 9 augustus 2026. Levert de Nederlandse betekenis 1.0, “zachte, tedere seks waarbij strelen, zoenen en knuffelen een grote rol spelen en die verder vrij traditioneel is”, het label schertsend binnen het onderwerp seks, gender en relaties, de synoniemen knuffelseks en knuffeltjesseks, de aantekening dat het soms wordt gezien als een weinig avontuurlijke vorm van seks, en het onderscheid met bambiseks, omdat het bij vanilleseks wel om daadwerkelijke geslachtsgemeenschap gaat.
• Sado-masochisme en vanillefeminisme. Ingezonden brief van Betty Paërl, Amsterdam, in De Waarheid van 24 april 1982, via het krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek; de OCR is woord voor woord nagelezen. De oudste van dertien vindplaatsen van vanilleseks in dat archief. Levert de vaststelling dat sm-vrouwen de opvatting dat seks alleen uit tederheid en warmte mag bestaan “vanilleseks” noemen, de tweedeling “pervers en vanille (SM en niet-SM)” naar het model van gay en straight, de verwijzing naar de Amerikaanse lesbisch-feministische sm-groep SAMOIS en haar boek Coming to Power, en het scheldwoord vanillefeminisme uit de titel.
• vanilla. Douglas Harper, Online Etymology Dictionary. Levert het Engelse zelfstandig naamwoord vanaf de jaren 1660 voor de peul van de vanilleplant, de herkomst uit het Spaanse vainilla, letterlijk “little pod”, verkleinwoord van vaina “sheath”, uit het Latijnse vagina, de Europese ontdekking in 1521 door soldaten van Hernando Cortés in het zuidoosten van Mexico, de betekenis “flavoring extracted from the vanilla bean” vanaf 1728, en het bijvoeglijk naamwoord “conventional” vanaf de jaren zeventig met de aantekening dat dit waarschijnlijk teruggaat op de gewone keuze van vanille-ijs.
• vanilla, adj.. Jonathon Green, Green’s Dictionary of Slang, digitale editie. Levert de betekenis “sexually conventional” met als oudste aanhaling 1972, Bruce Rodgers, Queens’ Vernacular 184, “vanilla bar a gay bar that is not SM”, de aanhaling uit Heresies (New York) xii 33 uit 1981 over vanilla people die bloemen, gedichten of snoep sturen tegenover S/M people die dat ook doen en daarnaast laarzen likken, en de herkomstaantekening dat het om de eenvoudigste ijssmaak gaat.
• Edmond Albius: the boy who revolutionised the vanilla industry. Leanne Melbourne, The Linnean Society of London, 16 oktober 2019. Levert dat vanille na saffraan de op een na duurste specerij ter wereld is, dat Vanilla planifolia in zijn oorsprongsgebied Mexico door bijen van het geslacht Eulaema wordt bestoven en daarbuiten vrijwel geen vrucht zette, en dat de twaalfjarige tot slaaf gemaakte Edmond Albius (1829-1880) in 1841 op Réunion de handbestuiving vond die nog steeds wordt gebruikt, zonder dat hij daar ooit voor werd beloond.
• Psychological characteristics of BDSM practitioners. Andreas A. J. Wismeijer & Marcel A. L. M. van Assen, The Journal of Sexual Medicine 10(8), 1943-1952, 2013 (DOI 10.1111/jsm.12192, PMID 23679066). Samenvatting gelezen. Levert de opzet met 902 BDSM-deelnemers en 434 mensen in een controlegroep die online vragenlijsten volledig invulden over de Big Five, hechtingsstijl, afwijzingsgevoeligheid en subjectief welbevinden, en de vaststelling dat de scores van de controlegroep bij de gevonden verschillen doorgaans het minst gunstig uitvielen.

Verwante begrippen

• Kink. De andere kant van dezelfde streep, en het woord waar vanilla zijn betekenis van leent.
• Kinky. Het bijvoeglijk naamwoord, met de vraag wanneer iets die naam eigenlijk verdient.
• Kinkster. Het label voor wie zich wel tot de scene rekent, en wat het over iemand zegt.
• BDSM. De vier letters die het vaakst bedoeld worden als iemand zegt dat iets niet vanilla is.
• Munch. De bijeenkomst die zelf uitdrukkelijk vanilla is, in een gewoon café.
• Squick. Het andere woord waarmee de scene niet-oordelend over voorkeuren praat.
• Kinklist. De lijst waarop je per handeling invult wat je wilt, in plaats van jezelf in één woord samen te vatten.
• BDSM-test. De vragenlijst waar de tweedeling tussen wel en niet voor veel mensen begint.