Speelrelatie

Wat is een speelrelatie?

Een speelrelatie (Engels: play relationship of play partnership) is een doorlopende afspraak tussen mensen die samen BDSM doen zonder een liefdesrelatie te hebben. Er is een gedeelde voorgeschiedenis en er zijn vaste afspraken, maar geen verkering en vaak ook geen seks. De vorm ligt tussen eenmalig spel en een vaste partner in.

Hoe een speelrelatie er in de praktijk uitziet

Als twee agenda’s en een reeks avonden die op elkaar lijken.

Het meest voorkomende patroon: twee mensen ontmoeten elkaar op een munch of een touwavond, spelen één keer, en spreken daarna eens in de zes weken af. Ze weten inmiddels welke grens bij de ander schuift, ze hebben hun eigen nazorg-gewoonte en appen elkaar de dag erna. Wat ze niet doen is samen ontbijten of elkaars familie kennen.

Dat het geen uitzondering is, staat in cijfers. Bryce Westlake en Isabella Mahan ondervroegen 810 beoefenaars uit 43 landen en vroegen mét wie zij BDSM doen. De meesten noemden een romantische of seksuele partner (84,4 %), maar 42,3 % noemde daarnaast partners met wie ze uitsluitend BDSM doen: niet romantisch, niet seksueel. Bijna twee derde vinkte meer dan één soort aan, gemiddeld 2,5. Een speelrelatie is dus zelden iemands enige band; hij staat meestal naast iets anders.

Hetzelfde onderzoek laat zien waar zulke banden ontstaan: wie alleen thuis speelt en nooit op openbare avonden komt, had juist minder vaak zo’n partner. De speelrelatie is een kind van de scene.

Waarom het woord speelrelatie nergens is vastgelegd

Omdat de scene het zelf heeft gemaakt en niemand het heeft opgeschreven.

Het Woordenboek der Nederlandsche Taal geeft nul treffers op speelrelatie, terwijl datzelfde woordenboek speelkamer wél twee keer voert. Het Algemeen Nederlands Woordenboek, dat het Nederlands vanaf 1970 beschrijft, heeft er geen artikel over, en ook niet over speelpartner, terwijl speelkamer er wel in staat. En het krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek levert nul artikelen op met dit woord, tegenover zestig met speelpartner.

Drie keer niets dus, met twee positieve controles ernaast. Het woord bestaat alleen in gesprekken, op profielen en in uitnodigingen. Dat heeft een gevolg dat je merkt zodra je erover wilt praten: er is geen algemeen aanvaarde inhoud. Wat jij een speelrelatie noemt, kan voor de ander iets anders zijn, en er is geen woordenboek dat dat beslecht.

Waarom mensen voor een speelrelatie kiezen

Om te kunnen spelen zonder dat er een leven aan vastzit.

• Als je een partner hebt die dit niet wil, is dit vaak de enige vorm die past: iets wat naast je relatie staat en er niet mee concurreert.
• Als je zelf geen relatie zoekt, krijg je hier wel het opgebouwde vertrouwen dat eenmalig spel nooit oplevert: iemand die je reacties kent en niet elke keer opnieuw hoeft af te tasten.
• Als je iets specifieks wilt dat weinig mensen doen, vergroot een speelrelatie je bereik: je hoeft niet één iemand te vinden die álles is, alleen iemand die dít met je doet.

Het lost geen eenzaamheid op. Een speelrelatie is per definitie afgebakend, en de mensen die er ongelukkig van worden zijn bijna altijd degenen die er stilletjes op hoopten dat hij vanzelf iets anders zou worden. En hij vraagt méér gesprek dan een liefdesrelatie, niet minder. Precies omdat er geen vanzelfsprekende regels zijn.

Welke afspraken een speelrelatie draaiend houden

Meer dan mensen denken, en ze moeten hardop.

Lisa van Raalte en collega’s onderzochten de regels in friends with benefits-relaties bij 109 Amerikaanse studenten. De grenzen die in een liefdesrelatie tamelijk vanzelfsprekend zijn, bleken daar juist onstabiel en onzeker. De regels vielen in drie soorten uiteen: over communicatie, over seks, en over hoe je de relatie zelf noemt. Die laatste soort gaf de meeste spanning, de worsteling om iets in stand te houden zonder dat het het gebied van een liefdesrelatie in schuift. Dat is geen BDSM-onderzoek, en ik gebruik het als parallel en niet als bewijs. Maar het is precies de plek waar ik speelrelaties zie stuklopen.

De afspraken zelf gaan over vier dingen. Wat jullie doen en wat niet. Hoe vaak, en wie voorstelt. Wat jullie tegen anderen zeggen, en of jullie exclusief zijn. En wat er gebeurt als een van beiden iets anders wil. Dat vierde punt slaat bijna iedereen over.

Wat een speelrelatie niet is

“Het is gewoon een scharrel.” Nee. Bij een scharrel gaat het om seks; in veel speelrelaties komt seks er helemaal niet aan te pas. Wat er wél is, is een opgebouwd repertoire: touw dat je van elkaar kent, een safeword dat al eens gebruikt is, en een gewoonte om na afloop bij te praten.

“Zonder relatie hoef je minder te regelen.” Omgekeerd. In een liefdesrelatie draagt de rest van het leven een deel van de afspraken; hier draagt niets ze. Alles wat jullie niet uitspreken, blijft een aanname.

“Het is hetzelfde als pick-up play.” Dat is het tegenovergestelde uiteinde van dezelfde as. Pick-up play is spel zonder voorgeschiedenis; een speelrelatie is voorgeschiedenis zonder verkering.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo in Amsterdam, vijfentwintig jaar in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Wat ik het vaakst tegenkom is niet dat het misgaat op de scène, maar in de weken ertussen.

De klassieker: er wordt niets afgesproken over contact buiten het spelen, de een gaat appen en de ander niet terugappen, en binnen twee maanden is er een stilte die niemand heeft bedoeld. Eén zin vooraf voorkomt dat.

De tweede die ik telkens zie: mensen durven niet te vragen of de ander nog met anderen speelt, bang dat de vraag te veel claimt. Terwijl het geen claim is maar een gezondheidsvraag, en meestal een geruststelling.

Wat je afspreekt voordat je eraan begint

• Zeg in het eerste gesprek hardop dat dit voor jou een speelrelatie is en geen begin van iets anders, ook als het ongemakkelijk voelt.
• Spreek af hoeveel contact er tussen de afspraken in is, en van wie het initiatief mag komen.
• Vraag of de ander nog met anderen speelt en of daar seks bij komt kijken, en vertel hetzelfde over jezelf.
• Leg vast wat er gebeurt als een van beiden een vaste partner krijgt: stopt het, of wordt het opnieuw besproken?
• Maak een gewoonte van een nagesprek een dag of twee later, want juist zonder gedeeld huishouden is dat het enige moment waarop iets kan worden bijgesteld.

Meer lezen over speelrelaties

Binnen deze lijst legt pick-up play uit wat er ontbreekt als de voorgeschiedenis er niet is, beschrijft D/s de machtsvorm die een speelrelatie kán hebben maar niet hoeft, en laat 24/7 het andere uiterste zien. Onderhandelen gaat over het gesprek zelf, en peer rope beschrijft de avonden waar dit soort banden het vaakst ontstaan.

Daarbuiten is het onderzoek van Westlake en Mahan in The Journal of Sex Research het lezen waard: de tabellen over partnerkeuze zijn ook zonder statistiekkennis te volgen.

Waar dit op deze site past

Als je iets wilt uitproberen waarvoor je nog geen vaste speelpartner hebt, ben ik een tussenweg: geen relatie, wel iemand die het vaker doet. Hoe zo’n avond wordt voorbereid en ingedeeld, staat op de pagina over de BDSM-date.

Bronnen

• An International Survey of BDSM Practitioner Demographics: The Evolution of Purpose for, Participation in, and Engagement with, Kink Activities. Bryce Westlake en Isabella Mahan (San José State University), The Journal of Sex Research 62(3), 341–359 (online 15 november 2023; DOI 10.1080/00224499.2023.2273266, PMID 37967131; auteurs, jaargang en paginering getoetst tegen Crossref, volledige tekst gelezen). Online enquête onder 810 beoefenaars uit 43 landen. Gebruikt zijn: dat 84,4 % met een romantische of seksuele partner speelt, dat 42,3 % daarnaast partners heeft met wie uitsluitend BDSM wordt gedaan (niet romantisch, niet seksueel), dat 23,8 % met vreemden speelt en 29,6 % met vrienden, dat 63,4 % meer dan één soort partner aanvinkte met een gemiddelde van 2,5, en dat wie uitsluitend privé speelt minder vaak zo’n uitsluitend-BDSM-partner heeft.
• Examining Rules in Friends with Benefits Relationships. Lisa J. van Raalte, Lauren A. Bednarchik, Mark A. Generous en Paul A. Mongeau, Archives of Sexual Behavior 51(3), april 2022 (PMID 34779977). Kwalitatief onderzoek onder 109 Amerikaanse studenten. Uitdrukkelijk als parallel gebruikt en niet als bewijs over BDSM: dat de gedragsgrenzen die in een liefdesrelatie tamelijk vanzelfsprekend zijn in een doorlopende niet-romantische relatie juist onstabiel en onzeker zijn, dat de genoemde regels uiteenvallen in communicatieregels, seksregels en regels over hoe de relatie zelf wordt benoemd, en dat de spanning vooral zit in het in stand houden van de band zonder het gebied van een liefdesrelatie in te schuiven. De uitgever geeft alleen de samenvatting vrij; daar is niets buiten geput.
• Geïntegreerde Taalbank, WNT en Algemeen Nederlands Woordenboek. Instituut voor de Nederlandse Taal. Leveren de negatieve vondst: nul lemma’s speelrelatie in het Woordenboek der Nederlandsche Taal en geen artikel speelrelatie of speelpartner in het ANW, met speelkamer als positieve controle in allebei (twee WNT-subingangen, één ANW-lemma).
• Krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek (Delpher). Doorzocht via de SRU-dienst op de collectie DDD_artikel. Levert nul artikelen met het woord speelrelatie, tegenover zestig met speelpartner.

Verwante begrippen

• BDSM. De paraplu waarvan een speelrelatie een van de relatievormen is.
• Pick-up play. Hetzelfde spel zonder voorgeschiedenis, het uiteinde waar een speelrelatie vaak begint.
• D/s. De machtsvorm die een speelrelatie kan dragen, maar niet hoeft.
• 24/7. Het andere uiterste: een afspraak die juist nooit ophoudt.
• Onderhandelen. Het gesprek waarin de afspraken van een speelrelatie worden gemaakt.
• Peer rope. De avonden zonder leraar waar veel speelrelaties ontstaan.
• Protector. De rol van iemand die juist níét met je speelt.