Orale seks

Wat is orale seks?

Orale seks (Engels: oral sex) is seks waarbij mond, lippen en tong het geslachtsdeel van de ander raken. Het Nederlands splitst de handeling naar anatomie: pijpen bij een penis, beffen bij een vulva. Vier op de vijf volwassen Nederlanders hebben het ooit gedaan. Ook rimmen, met de mond bij de anus, wordt er in de praktijk onder geschaard.

Hoe vaak orale seks in Nederland voorkomt

Vaker dan mensen denken, en met een leeftijdscurve die de andere kant op loopt dan je zou verwachten.

De Monitor Seksuele Gezondheid 2023 van Rutgers ondervroeg 15.494 Nederlanders van 18 tot en met 80 jaar. Van hen had 81 procent ooit orale seks gehad, mannen 82 en vrouwen 80 procent. In het afgelopen halfjaar was dat 54 procent. Bij de laatste keer seks met een partner (12.551 mensen) hoorde er bij 58 procent orale seks bij, tegen 85 procent penis-in-vagina seks, 73 procent vingeren of aftrekken en 8 procent anale seks.

De leeftijdscijfers zijn het interessantst. Bij de laatste sekspartner deed 75 procent van de 18- tot 24-jarigen aan orale seks, tegen 56 procent van de 40- tot 54-jarigen en 30 procent van de 70-plussers. Bij “ooit gedaan” draait die volgorde om: 65 procent onder de 24-jarigen tegen 90 procent van de 40- tot 54-jarigen. De jongste groep doet het dus het vaakst en heeft het minst vaak gedaan.

Waarom het Nederlands hier geen neutraal woord voor heeft

Er is geen Nederlands woord voor de handeling als geheel. Er zijn er twee, ze splitsen langs de anatomie, en ze zijn allebei jonger dan de meeste mensen die ze gebruiken.

Beffen staat in het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands met de omschrijving “met de mond het vrouwelijk geslachtsdeel stimuleren” en een oudste vindplaats uit 1972, in de aanvullingen op het Woordenboek der Nederlandsche Taal. Een latere antedatering brengt dat terug naar 1966, bij Jan Cremer. Het woord komt van het Bargoense bef voor vulva, en het woordenboek oppert dat dat op zijn beurt teruggaat op beffe, ‘muts, kraag’, net zoals het Nederlandse muts ook voor het vrouwelijk geslachtsdeel wordt gebruikt.

Pijpen is veel ouder, maar niet in deze betekenis. Als ‘fluiten’ staat het er al in 1287; de seksuele betekenis ‘afzuigen’ is pas opgetekend in 1976. Zo werd de klinische leenvertaling orale seks de enige term die beide helften tegelijk dekt, en dat verklaart waarom die op formulieren en in onderzoek staat en niet in bed.

Zelfs de landelijke richtlijn kan er niet omheen. De LCI-richtlijn Gonorroe van het RIVM beschrijft de besmettingsroute letterlijk als “orogenitaal (pijpen of beffen) of oroanaal contact (rimmen)”. Twee woorden, want met één kwam het niet uit.

Waarom mensen orale seks fijn vinden

De aantrekkingskracht zit in aandacht die één kant op gaat.

Bij penetratie doen twee mensen tegelijk iets. Hier ligt de een stil en doet de ander het werk, en dat verschuift de hele avond.

• Voor wie ontvangt is de winst dat de aandacht ondeelbaar is: er is geen tweede handeling om ook aan te denken.
• Voor wie geeft ligt de winst in het tempo. Aan de ademhaling hoor je of je te snel gaat, veel eerder dan bij andere handelingen.
• Voor een stel samen is het vaak de eerste vorm waarin een van de twee mag ontvangen zonder iets terug te doen, en dat blijkt in de praktijk lastiger dan het klinkt.

Schaamte over hoe je eruitziet of ruikt gaat er niet vanzelf van over. Vaak is dat juist de reden dat iemand het afhoudt, en dan helpt praten meer dan doen.

Misverstanden over orale seks

“Orale seks is veilige seks.” Nee. De LCI-richtlijn noemt orogenitaal contact met zoveel woorden als een van de belangrijkste verspreidingswegen van gonorroe, naast genitaal en genitoanaal contact. Bij de meerderheid van de keel- en darminfecties, 70 tot 90 procent, blijft die infectie zonder klachten. Je merkt dus niets, en dat is precies het probleem.

“Als er niemand klaarkomt, gebeurt er niets.” Ook niet. Dezelfde richtlijn meldt dat Australisch onderzoek aannemelijk heeft gemaakt dat gonorroe zelfs via tongzoenen overdraagbaar is, al is onduidelijk hoe vaak dat gebeurt.

“Het is een opwarmertje.” In de cijfers is het dat niet. Bij 58 procent van de laatste keren seks hoorde er orale seks bij; bij anale seks was dat 8 procent. Dit is een van de gewoonste dingen die mensen doen.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, ruim vijfentwintig jaar bezig met BDSM en met een achtergrond als psychotherapeut. Mijn eigen regel staat zwart op wit op de pagina over het kennismakingsgesprek: condoom bij penetratie, en pijpen mag zonder. Dat is een keuze, geen veiligheidsgarantie, en juist daarom laat ik me regelmatig testen en meld ik het meteen als er iets is.

In gesprekken gaat het bijna altijd over geur en smaak en bijna nooit over techniek. Wie weken aarzelt, aarzelt zelden over de handeling zelf.

En het duurt langer dan mensen inschatten. Tien minuten is te kort. Dat is geen prestatie-eis, het betekent alleen dat je de avond erop inricht in plaats van het ertussen te proppen.

Wat je zelf kunt doen

• Laat je testen als je met een nieuwe partner orale seks hebt gehad, ook zonder klachten, want de meeste keelinfecties geven er geen.
• Zeg het als je een keelklacht hebt en vraag om een keeluitstrijk, want een standaard soa-test kijkt daar niet vanzelf.
• Gebruik een condoom of beflapje wanneer je het risico wilt wegnemen; de LCI-richtlijn noemt beide bij naam.
• Spreek af of er in de mond mag worden klaargekomen, vooraf en niet halverwege.
• Vraag naar geur en smaak voordat je er iets over zegt. Dat is bij deze handeling de gevoeligste plek, niet de techniek.

Meer lezen over orale seks

De losse vormen staan hier apart uitgelegd: 69 voor gelijktijdig geven en ontvangen, deep throat voor het diepe deel, facesitting voor de omgekeerde houding, rimjob voor de oro-anale variant. Over de techniek gaat het blogartikel de kunst van deep throaten.

De Monitor Seksuele Gezondheid van Rutgers is het beste Nederlandse cijfermateriaal, en de LCI-richtlijn Gonorroe staat gratis online voor wie de medische kant wil nalezen.

Waar dit op deze site past

Bij een intiem samenzijn hoort orale seks er net zo vanzelfsprekend bij als de rest, met de tijd die het nodig heeft. Wil je hier iets in veranderen zonder dat het meteen een project wordt, dan is een gesprek de eenvoudigste eerste stap. Wat er in dat gesprek aan bod komt, ook de afspraken over soa’s en condooms, staat op de pagina over het kennismakingsgesprek.

Bronnen

• Monitor Seksuele Gezondheid 2023. Rutgers, kenniscentrum seksualiteit, 2024. Levert de cijfers voor orale seks in Nederland. Ooit gedaan 81 procent (mannen 82, vrouwen 80, n=15.494), in het afgelopen halfjaar 54 procent, bij de laatste sekspartner 58 procent (n=12.551) tegen 85 procent penis-in-vagina seks, 73 procent vingeren of aftrekken en 8 procent anale seks. Naar leeftijd bij de laatste sekspartner 75 procent (18-24), 68 (25-39), 56 (40-54), 51 (55-69) en 30 procent (70-80); voor “ooit” 65, 89, 90, 83 en 59 procent.
• LCI-richtlijn Gonorroe. Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding, RIVM. Vastgesteld door het LOI-SG op 25 juni 2024, gepubliceerd 29 juni 2024, laatst gewijzigd 3 augustus 2026. Levert dat de belangrijkste verspreidingswegen genitaal en genitoanaal contact zijn “en daarnaast orogenitaal (pijpen of beffen) of oroanaal contact (rimmen)”; dat bij 30 tot 60 procent van de vrouwen met urogenitale gonorroe en bij de meerderheid van de orofaryngeale en rectale gonorroe (70 tot 90 procent) de infectie asymptomatisch blijft; dat Australische onderzoekers aannemelijk hebben gemaakt dat overdracht via tongzoenen mogelijk is; en de aanbeveling van een condoom of, bij beffen, een beflapje.
• beffen. M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 2003-2009, met de antedatering van J. Luif, via de Etymologiebank. Levert de betekenis “met de mond het vrouwelijk geslachtsdeel stimuleren”, de oudste vindplaats uit 1972 in de aanvullingen op het Woordenboek der Nederlandsche Taal, de antedatering naar 1966 bij Cremer, en de herkomst uit het Bargoense bef ‘vulva’, mogelijk via beffe ‘muts, kraag’.
• pijpen. Etymologiebank, met onder meer Van Veen en Van der Sijs (1997) en Van Sterkenburg (2001). Levert de datering van pijpen als ‘fluiten’ op 1287 en van de betekenis ‘afzuigen’ op 1976.

Verwante begrippen

• Seksuele handelingen. De categorie erboven, met alle handelingen naast elkaar en de vraag waar de grens van “seks” ligt.
• Anale seks. De zusterterm, met dezelfde Rutgers-cijfers erbij en een heel ander risicoprofiel.
• 69. Orale seks in beide richtingen tegelijk, en waarom dat lastiger is dan het klinkt.
• Deep throat. Het diepe deel, met de kokhalsreflex als onderwerp.
• Keelneuken. Dezelfde handeling met de rollen omgedraaid, en wie er dan stuurt.
• Facesitting. Orale seks vanuit een houding waarin het gewicht meespeelt.
• Rimjob. De oro-anale variant, met een eigen hygiëne- en soa-verhaal.
• Queening. Wat er volgens het woordenboek juist níét onder valt.
• Veiliger vrijen. Waarom Thuisarts pijpen en beffen in dezelfde adem noemt als vaginale seks.