Anale seks

Wat is anale seks?

Anale seks (Engels: anal sex) is penetratie van de anus, met een penis, vingers of een speeltje. Het staat op vrijwel elke seksuele checklist, meestal apart voor geven en ontvangen. Anders dan bij vaginale seks maakt het lichaam zelf geen vocht aan, en dat bepaalt vrijwel alles aan hoe het in de praktijk gaat.

Hoe vaak anale seks voorkomt

Minder vaak dan de zichtbaarheid ervan doet vermoeden. In de Monitor Seksuele Gezondheid 2023 van Rutgers, onder 12.551 Nederlanders, hoorde anale seks bij 8 procent van de mensen bij de laatste keer seks. Ter vergelijking: penis-in-vagina seks was dat bij 85 procent en orale seks bij 58 procent.

Dat cijfer zegt iets nuttigs. Wie zich afvraagt of hij de enige is die het nog nooit heeft gedaan, is verreweg in de meerderheid. En wie het wel doet, hoort bij een groep die klein genoeg is dat er weinig gewone gesprekken over gaan, wat verklaart waarom er zoveel onzin over rondgaat.

Waarom anale seks meer voorbereiding vraagt

Het verschil met vaginale seks is anatomisch, niet moreel. De anus heeft twee sluitspieren, waarvan er één niet bewust te ontspannen is, en de wand van de endeldarm maakt geen eigen glijmiddel aan. Zonder ruim smeermiddel ontstaan er kleine scheurtjes in het slijmvlies.

Die scheurtjes zijn precies waarom het risicoprofiel anders is. Patel en collega’s berekenden in AIDS voor ontvangende anale seks een risico van 138 hiv-infecties per 10.000 blootstellingen, het hoogste van alle seksuele handelingen die zij onderzochten. Diezelfde studie laat zien hoeveel daarvan af te halen valt: bij gecombineerd condoomgebruik en behandeling van de partner die hiv heeft, daalde het risico met 99,2 procent.

Waarom mensen het doen

De aantrekkingskracht loopt langs twee lijnen die weinig met elkaar te maken hebben. De eerste is lichamelijk: de sluitspieren zitten vol zenuwuiteinden, en bij mannen ligt de prostaat op deze route. De tweede is psychologisch: het is een handeling die overgave vraagt en die daardoor voor veel mensen zwaarder weegt dan andere.

• Voor wie ontvangt is de winst vaak dat er iets gebeurt waarvoor je je moet laten gaan; het lukt niet als je gespannen blijft, en dat maakt het een oefening in loslaten.
• Voor wie geeft ligt de winst in het tempo dat het afdwingt. Anale seks beloont geduld en straft haast af, en dat verandert de hele afspraak.
• Voor een stel is de opbrengst meestal het gesprek eromheen, want dit is niet iets wat je ongemerkt laat gebeuren.

Het is voor lang niet iedereen prettig, ook niet na oefenen. Anale seks die pijn blijft doen is geen kwestie van doorzetten maar van stoppen.

Hoe mensen het aanpakken

De gangbare route is traag en begint niet met penetratie. Eerst met de hand en glijmiddel, dan met één vinger, dan met een anaalplug of meerdere vingers, en pas veel later met meer. Veel stellen komen niet verder dan dat en vinden dat prima.

Wat de zorgvuldige van de slordige aanpak scheidt is niet ervaring maar tempo. Wie in één avond wil aankomen bij penetratie, doet het bijna gegarandeerd verkeerd; wie er drie afspraken over doet, meestal niet.

Speelgoed hoort in dezelfde categorie voorzichtigheid. Dahlberg en collega’s telden in International Journal of Colorectal Disease dat seksspeeltjes betrokken waren bij 41 procent van de gevallen van achtergebleven voorwerpen in de endeldarm, met 17 procent kans op een buikoperatie tegen 4 procent bij andere voorwerpen. Alles wat anaal naar binnen gaat hoort een brede voet of een koord te hebben.

Misverstanden over anale seks

“Het hoort pijn te doen.” Nee. Pijn is het signaal dat er te weinig glijmiddel is, dat het te snel gaat, of dat de ontvanger niet ontspannen is. Doorgaan op pijn levert scheurtjes op, en scheurtjes zijn precies wat het soa-risico verhoogt.

“Met een condoom is het net zo veilig als vaginale seks.” Ook niet helemaal. Het cijfer van 138 per 10.000 uit de studie van Patel en collega’s is het uitgangspunt zonder bescherming; een condoom haalt daar veel vanaf, maar het startpunt ligt hoger dan bij andere handelingen.

“Dit is iets voor homomannen.” De cijfers van Rutgers gaan over de Nederlandse bevolking in het algemeen. De 8 procent bestaat uit mensen van elke gender en elke geaardheid.

Wat ik er zelf van zie

Dit is het onderwerp waar ik de meeste vragen over krijg voordat er iets gebeurt, en bijna nooit tijdens.

Techniek is zelden de vraag. Hij gaat over vies zijn: of het smerig is, of het ruikt, of ik het erg zou vinden. Die vraag stellen kost mensen meer moeite dan de handeling zelf. Mijn antwoord is altijd hetzelfde: dat we het rustig doen, dat stoppen geen mislukking is, en dat de meeste mensen er twee of drie keer over doen voordat het prettig wordt.

En één praktisch ding dat ik vaak zie: mensen nemen te weinig glijmiddel mee. Bijna altijd te weinig.

Wat je zelf kunt doen

• Gebruik meer glijmiddel dan je denkt nodig te hebben, en vul bij tijdens plaats van achteraf. Op waterbasis bij siliconen speelgoed.
• Begin met een vinger en houd het daar de eerste keer bij. Er is geen reden om in één avond aan te komen bij penetratie.
• Stop bij pijn, niet bij bloed. Pijn is het eerste signaal; bloed is het tweede en komt te laat.
• Gebruik alleen speelgoed met een brede voet of een koord, zodat er niets kan verdwijnen.
• Laat je testen als je wisselende partners hebt. Bij deze handeling weegt dat zwaarder dan bij andere.

Meer lezen over anale seks

Op deze site staat de anaalplug uitgewerkt, het speeltje waarmee de meeste mensen beginnen, en gaat de pagina over toestemming over wat we vooraf afspreken. Wil je het rustig en zonder haast verkennen, dan is daar bij intiem samenzijn alle tijd voor.

Buiten deze site is de Monitor Seksuele Gezondheid van Rutgers vrij te lezen en het beste Nederlandse cijfermateriaal dat er is over wat mensen werkelijk doen.

Bronnen

• Estimating per-act HIV transmission risk: a systematic review. Patel, Borkowf, Brooks, Lasry, Lansky & Mermin, AIDS 28(10), 1509–1519, 2014. Levert het risico van 138 hiv-infecties per 10.000 blootstellingen bij ontvangende anale seks en de daling van 99,2 procent bij gecombineerd condoomgebruik en behandeling van de partner.
• Monitor Seksuele Gezondheid 2023. Rutgers, 2024. Landelijke monitor onder 12.551 Nederlanders; levert de 8 procent voor anale seks bij de laatste sekspartner, tegenover 85 procent voor penis-in-vagina seks en 58 procent voor orale seks.
• Retained sex toys: an increasing and possibly preventable medical condition. Dahlberg, Nordberg, Pieniowski, Boström, Sandblom & Hallqvist-Everhov, International Journal of Colorectal Disease 34(1), 181–183, 2019. Levert het aandeel seksspeeltjes bij achtergebleven voorwerpen in de endeldarm en het verhoogde operatierisico.

Verwante begrippen

• Anaalplug. Het speeltje waarmee de meeste mensen aan anale seks beginnen, en waarom die brede voet er zit.
• Anale training. Het rustig opbouwen vooraf, zodat de eerste keer geen pijn hoeft te doen.
• Fisting. Het uiterste van dezelfde praktijk, met wat er over sluitspier en incontinentie gemeten is.
• Pegging. Dezelfde handeling met de rollen omgedraaid, en waar het gevoel bij mannen vandaan komt.
• Strap-on. Het gereedschap waarmee dat gebeurt, met de woordgeschiedenis vanaf 1959.
• Prostaatmassage. De vorm waarbij het niet om penetratie gaat maar om druk op één plek.
• Anale kralen, anal beads en anaal haak zijn de andere naaste buren. Over de oro-anale kant gaan rimmen en rimjob.
• Veiliger vrijen. Waarom er bij wisselen van standje een nieuw condoom om moet.
• Orale seks. De zusterterm uit dezelfde Rutgers-tabel, met een heel ander risicoprofiel.
• Seksuele handelingen. De categorie erboven, waar deze handeling met 8 procent onderaan het rijtje staat.