Hanky code

Wat is de hanky code?

Hanky code (Engels, ook handkerchief code) is een kleurencode uit de Amerikaanse homo- en leerscene van de jaren zeventig: aan een gekleurde zakdoek in je achterzak kon iemand aflezen wat je zocht, zonder dat er een woord viel. De kleur benoemt de handeling, de zak benoemt de rol: links gevend of dominant, rechts ontvangend.

Hoe de hanky code werkt in de praktijk

De code leest in één blik: kleur plus kant is genoeg om te weten of het zin heeft om te beginnen.

De bekendste kleuren komen uit The Leatherman’s Handbook II van Larry Townsend uit 1983, dat de encyclopedische ingang over de handkerchief code als bron aanhoudt:

Draag je de zwarte zakdoek links, dan geef je de zware SM; rechts, dan ontvang je die. Een man die in 1978 door een leerbar in San Francisco liep, hoefde dus niets te vragen: één blik op de achterzak van een ander en het gesprek kon meteen ergens over gaan. Later kwamen er tientallen kleuren bij, half serieus; de Nederlandse Wikipedia-ingang telt er inmiddels ongeveer honderdvijftig.

Waar de hanky code vandaan komt

De hanky code is niet in één keer bedacht, hij is gegroeid uit een ouder gebruik. Volgens de encyclopedische ingang zou het dragen van bandana’s onder homomannen teruggaan op San Francisco na de Gold Rush, toen mannen bij gebrek aan vrouwen met elkaar square-dansten en een blauwe of rode bandana aangaf wie de mannen- of de vrouwenrol danste.

De moderne code ontstond rond 1970 in New York. Een journalist van de Village Voice grapte dat mannen, in plaats van alleen een sleutelbos links of rechts te dragen, hun voorkeur handiger konden aangeven met verschillende kleuren zakdoeken. Rond 1971 zette The Trading Post, een San Franciscaanse winkel voor erotische waren, de uitbreiding in gang door kaartjes met de kleurbetekenissen bij de zakdoeken te drukken. Alan Selby, oprichter van Mr. S Leather, claimde dat hij met zijn partners de eerste hanky code maakte bij Leather ‘n’ Things in 1972. Rond 1980 nam Bob Damron’s Address Book er een jaarlijkse kleurenkaart in op.

Waarom de hanky code werkte

De aantrekkingskracht was gemak zonder risico. Hardop vragen wat je zocht kon je een klap of erger opleveren; een zakdoek liet het zien aan wie de code kende en bleef voor de rest gewoon een zakdoek.

Wat het opleverde verschilt per kant. Voor wie zocht bespaarde de code een reeks ongemakkelijke of gevaarlijke openingszinnen. Voor wie benaderd werd gaf het regie: je koos zelf wat je liet zien. Voor de hele scene hield het een taal in stand die veiliger was dan praten in een tijd en een land waarin openlijk homo zijn strafbaar of levensgevaarlijk kon zijn.

Wat de code niet deed is iets afspreken. Een kleur zei wat iemand zocht, niet dat die persoon met jou wilde. Het gesprek, of in elk geval een knik, kwam er altijd nog achteraan.

Wat de hanky code niet is

“De hanky code is een vaste, officiële lijst.” Nee. Er is geen instantie die hem beheert. De kern van zeven of acht kleuren is redelijk stabiel, maar daarbuiten verschilt de betekenis per stad, per bar en per jaar, en zijn veel kleuren als grap toegevoegd.

“De hanky code en flagging zijn precies hetzelfde.” De hanky code is de bekendste vorm van flagging, maar flagging is breder: ook sleutels, een riemlus en tegenwoordig een profielicoon horen erbij.

“Een zakdoek betekent overal hetzelfde.” Buiten de scene betekent een gele zakdoek gewoon een gele zakdoek. De code werkt alleen tussen mensen die dezelfde afspraak kennen, en dat maakt hem tegelijk discreet en foutgevoelig.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar actief in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. De echte zakdoeken kom ik in Nederland bijna alleen nog op themafeesten tegen, als knipoog. Wat wél is gebleven, is waar de code voor stond: iets aangeven zonder het hardop te hoeven zeggen.

Vrouwen vragen me soms wat een kleur betekent omdat ze het ergens zagen, en bijna altijd blijkt de vraag eronder groter dan de kleur. Ze willen weten hoe je laat merken wat je zoekt zonder je bloot te geven. De hanky code is daar een mooi historisch antwoord op, en het profiel met vinkjes is de moderne versie ervan.

Wat je zelf kunt doen

• Onthoud de kern, niet de hele lijst. Zwart, grijs, lichtblauw, donkerblauw, geel, rood en oranje dekken het meeste; de rest is folklore.
• Lees de kant, niet alleen de kleur. Links en rechts draaien de rol om, en dat verschil is het halve signaal.
• Behandel een kleur als een opening, niet als een ja. Wat iemand zoekt is niet hetzelfde als wat iemand met jou wil.
• Ga er niet van uit dat jouw lijst de hare is. Vraag na wat iemand met een kleur bedoelt voordat je iets aanneemt.

Meer weten over de hanky code

Op deze site staat het Nederlandse woord ervoor bij de zakdoekcode en het bredere idee bij flagging.

Buiten deze site geeft de encyclopedische ingang over de handkerchief code de volledige kleurenlijst en de bronnen achter de geschiedenis, en laat de fotoreeks Gay Semiotics van Hal Fischer uit 1977 zien hoe de zakdoeken en sleutels er in het echt uitzagen.

Waar dit op deze site past

Herken je de behoefte om te laten zien wat je zoekt zonder het meteen te hoeven uitspreken, dan werkt dat bij een eerste afspraak net zo. Op de pagina over de BDSM-date staat hoe zo’n avond wordt voorbereid en hoe we vooraf doornemen wat je wel en niet wilt, op je eigen tempo.

Bronnen

• Handkerchief code. Wikipedia. Levert de kleurbetekenissen uit The Leatherman’s Handbook II (1983), de werking van links gevend en rechts ontvangend, de Gold Rush-bandanatheorie, het ontstaan rond 1970 in New York via een grap in de Village Voice, de kaartjes van The Trading Post rond 1971, de claim van Alan Selby uit 1972 en de jaarlijkse kaart in Bob Damron’s Address Book rond 1980.
• Hanky code. Wikipedia, Nederlandstalig. Levert de Nederlandse naam zakdoekcode, de werking van links en rechts, het gebruik door homo- en biseksuele mannen in de jaren zeventig en de vaststelling dat er inmiddels ongeveer honderdvijftig kleuren aan gekoppeld worden.
• Gay Semiotics Revisited. Julia Bryan-Wilson, Aperture, 2021. Levert Hal Fischers fotostudie Gay Semiotics uit 1977, die de betekenis van gekleurde zakdoeken in broekzakken vastlegde en liet zien hoe de plaatsing ervan een rol aangaf.

Verwante begrippen

• Zakdoekcode. Het Nederlandse woord voor precies deze gekleurde zakdoek.
• Flagging. Het bredere idee van signaleren zonder woorden, waar de hanky code de bekendste vorm van is.
• Scene. De gemeenschap waarin een kleur alleen werkt als je de afspraak kent.
• Dominant. De gevende rol die de linkerkant aangeeft, tegenover de ontvangende rechterkant.