Zweep

Wat is een zweep?

Een zweep (Engels: whip) is de verzamelnaam voor slaginstrumenten met een handvat en een of meer soepele strengen. Onder dat ene woord vallen voorwerpen die totaal verschillend aanvoelen: van een bos brede leren stroken tot één enkele lange punt. Welke soort je bedoelt, zegt meer dan het woord zelf.

Welke soorten er onder vallen

Vier hoofdsoorten, en ze lijken minder op elkaar dan de naam suggereert.

• Flogger. Veel platte, ongeknoopte strengen aan één handvat, van fluweelzacht tot bijtend afhankelijk van het materiaal.
• Single tail. Eén enkele streng, en de naam van een hele familie in plaats van van één voorwerp; de snake whip is er een van.
• Bullwhip. De lange gevlochten zweep waarvan de punt door de geluidsbarrière klapt.
• Kettingzweep. Dunne kettinkjes in plaats van leren strengen.

Daaromheen ligt een rij kortere voorwerpen die in het Nederlands ook zweep heten: de rijzweep en de crop uit de paardensport, de karwats, de martinet, de quirt en de cat o’ nine tails. Elk van die pagina’s beschrijft het voorwerp, wat het doet en waar de aandachtspunten zitten; deze pagina verwijst alleen door.

Waar het woord zweep vandaan komt

Van de zwaai, en niet van het voorwerp.

Het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands geeft als oudste vindplaats het Middelnederlandse swepe, in een regel uit 1285: “Ghemaect van repen een suepekin”, een zweepje gemaakt van touw. Het woord gaat terug op het Germaanse swipō-, waar het werkwoord swipōn- bij hoort, “de zweep hanteren”. Daarnaast staat met klankwisseling swaipan-, “heen en weer bewegen”, waaruit onder meer het Oudengelse swāpan ontstond, zwaaien met bijvoorbeeld een zwaard, en daaruit weer het Engelse swoop.

Het woordenboek zet zweep daarmee in dezelfde familie als zwaaien en zwiepen, en houdt verband met zweven uitdrukkelijk open. Wat die woorden delen is een beweging heen en weer, niet een vorm. Dat is meteen de reden dat één Nederlands woord een dozijn heel verschillende voorwerpen kan dekken: het benoemt wat je ermee doet.

Waar dit op deze site past

Wil je weten welke soort bij je past voordat je er een kiest, dan is dat gesprek onderdeel van de afspraak. Wat er vooraf wordt doorgenomen staat op de pagina over de BDSM-date.

Bronnen

• zweep. M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim & N. van der Sijs, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (2003–2009), geraadpleegd via de Etymologiebank. Levert de omschrijving “soort karwats”, de oudste Middelnederlandse vindplaats swepe uit 1285 in “Ghemaect van repen een suepekin” volgens het VMNW, de herleiding tot Germaans swipō- met het bijbehorende werkwoord swipōn- ‘de zweep hanteren’, de ablautende verwantschap met swaipan- ‘heen en weer bewegen’ waaruit het Oudengelse swāpan ‘zwaaien’ en het Engelse swoop voortkomen, en de vaststelling dat het woord aansluit bij de groep van zwaaien en zwiepen, met een mogelijk verband met zweven. Het woordenboek noemt de verdere etymologie uitdrukkelijk onduidelijk.

Verwante begrippen

Een zweep is gereedschap binnen impact play; daar staat wat de categorie als geheel inhoudt.

• Flogger. De soort met de meeste strengen, en voor veel mensen de eerste kennismaking.
• Single tail. Eén streng, en de naam van een hele familie.
• Snake whip. Het lid van die familie zonder stijf handvat, dat je oprolt als een slang.
• Bullwhip. De langste van allemaal, met de knal erbij.
• Stockwhip en signal whip. De twee overige leden van diezelfde familie, elk met één onderdeel dat afwijkt.
• Kettingzweep. Metaal in plaats van leer.
• Strokenzweep. De Nederlandse naam voor de flogger.
• Rijzweep. De korte soort uit de paardensport, zonder slag.
• Kat met negen staarten. De historische soort, met de scheepsstraf erachter.