Stockwhip

Wat is een stockwhip?

Een stockwhip is een Australische single tail met een handvat dat niet in de streng zit maar er los aan hangt, aan een leren verbinding die keeper heet. Hij is gemaakt om vee te drijven met geluid en niet om te raken. Wat je bij hem meet is alleen de streng.

Het handvat dat eraf kan

Bij een bullwhip loopt de streng in lijn op het handvat door of omsluit die het helemaal. Hier niet. De encyclopedische beschrijving van de stockwhip telt vijf onderdelen, en het tweede daarvan is de reden dat dit model bestaat: de keeper, een brede strook leer die over het uiteinde van het handvat valt, door het eind van de streng lust en dan aan het handvat wordt vastgezet.

Het voordeel dat diezelfde bron noemt is prozaïsch. Raakt de stock los, dan zet je er een nieuwe op. Hem er weer aan krijgen is dan wel het lastige deel. Praktisch betekent die constructie ook dat de zweep over de arm van een veedrijver kan hangen zolang hij niet in gebruik is, wat de bredere ingang over zwepen er als reden bij zet.

Gemeten wordt uitsluitend de thong: stock, keeper, fall en cracker tellen niet mee. Een kinderzweep begint bij drie voet, de standaard is zes voet ofwel 1,8 meter, en er bestaan uitvoeringen tot drie meter. De korte, snelle modellen voor drukke veekralen heten yard whips.

Welke stock zit er in stockwhip?

Twee mogelijke, en dat is precies waar het misgaat. Etymonline geeft stock eerst als Oudengels stocc, “stump, wooden post, stake”, hetzelfde woord als het Nederlandse stok, en zet daar de technische betekenis bij van het dragende deel van een werktuig of wapen. Datzelfde woordenboek dateert de andere betekenis op de jaren 1510: de verzamelnaam voor het levende bezit van een boerderij, paarden, runderen en schapen, waar ook livestock en stockyard uit voortkomen.

In stockwhip is het die tweede. Het is de zweep van de veedrijver, niet de zweep met een stok, ook al heet het handvat binnen deze zweep óók de stock.

Het Nederlands loste dat in 1909 al netjes op. Een weekblad schreef toen over “de stockwhip of cattle-whip (veezweep), die in Australië gebezigd wordt en vijf tot zes meters lang is, van onberekenbare waarde bij het voortdrijven van groote kudden, wijl één man, daarmee gewapend, het werk kan doen van drie Cowboys, die alleen touwen en revolvers bij zich hebben”. Ingeburgerd raakte het woord daarna niet meer: van de dertig krantenartikelen die het archief van de Koninklijke Bibliotheek kent, zijn er zevenentwintig dezelfde radiopagina van 26 juli 1939, met een BBC-praatje getiteld “The Romance of the Australian stock-whip”.

Waar dit op deze site past

Dit is werkgerei uit de veeteelt en het ligt niet bij mij in de kast. Welke zwepen daar wél liggen en hoe verschillend die aanvoelen, staat in het overzicht van zweepsoorten en op de pagina over de BDSM-date.

Bronnen

• Krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek, bevraagd via de SRU-dienst op de collectie krantenartikelen, 10 augustus 2026. Stockwhip geeft dertig artikelen, stokzweep één en stokzwepen nul. Het volledige resultaatstel is opgehaald en op datum gesorteerd, omdat de dienst zelf niet op datum sorteert. De oudste vindplaats is de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant van 18 juli 1887, in het reisstuk “Australie en het leven bij de tegenvoeters”, met veedrijvers “gewapend met de geweldige „stockwhip"". Het Geïllustreerd zondagsblad voor katholieken van 17 oktober 1909 levert de Nederlandse glosse en de vergelijking met drie cowboys, hier woordelijk aangehaald uit de OCR. Het Algemeen Handelsblad van 29 april 1914 gebruikt het woord in “Australische Brieven”. De overige zevenentwintig treffers zijn één en dezelfde radiopagina van 26 juli 1939, met “The Romance of the Australian stock-whip” op Droitwich.
• stock. Online Etymology Dictionary. Levert stock (n.1) uit Oudengels stocc “stump, wooden post, stake; trunk of a living tree; log”, met als verwanten onder meer Middelnederlands stoc en Nederlands stok “stick, cane”, en de technische betekenissen die berusten op het idee van het dragende deel van een werktuig of wapen. Levert daarnaast dat de betekenis “collective term for the movable property of a farm, especially horses, cattle, sheep, and other useful animals” is opgetekend vanaf de jaren 1510, en dat livestock en stockyard daarop teruggaan.
• Stockwhip. Wikipedia, wikitekst opgehaald via action=raw op 10 augustus 2026. Levert de vijf onderdelen (stock, keeper, thong, fall en cracker), de omschrijving van de keeper als een brede strook leer die over het einde van het handvat gaat, door het einde van de thong lust en aan de stock wordt bevestigd, plus de reden dat de stock vervangbaar is en dat hij er weer op krijgen lastig kan zijn; dat het handvat meestal van riet is met een deels gevlochten leren greep; dat de maat wordt genomen aan de thong en dus zonder stock, keeper, fall en cracker; dat een kinderzweep bij drie voet begint, de standaard zes voet of 1,8 meter is en er uitvoeringen tot drie meter bestaan; dat kleine, snelle modellen voor veekralen yard whips heten; en dat het materiaal doorgaans roodleer of greenhide is en alleen de duurste modellen kangoeroeleer. Het lemma draagt sinds augustus 2024 zelf de melding dat het onevenredig veel gewicht aan de Australische variant geeft, en de maatgegevens gaan terug op een handelscatalogus uit 1983; het staat hier daarom als beschrijving en niet als bewijs.
• Whip. Wikipedia, wikitekst opgehaald via action=raw op 10 augustus 2026. Levert dat de stockwhips als groep een zeer lange streng met een kort handvat hebben, dat ze vooral worden gebruikt om een luide knal te maken die vee wegdrijft en doorgaans niet om een dier daadwerkelijk te raken, dat het handvat van de Australische stockwhip 15 tot 21 inch meet tegenover 8 tot 12 inch bij de bullwhip, dat de thong 1 tot 3 meter is, en dat de losse verbinding het mogelijk maakt de zweep over de arm van een veedrijver te laten hangen wanneer die niet in gebruik is. Dit lemma zegt daarnaast dat Australische stockwhips vrijwel uitsluitend van gelooid kangoeroeleer worden gemaakt, en dat spreekt het lemma Stockwhip tegen, dat kangoeroeleer juist voorbehoudt aan de duurste modellen. Die tegenspraak is niet opgelost en staat zo in de feitentabel.

Verwante begrippen

Een stockwhip is één van de vier modellen die onder single tail vallen; op die pagina staan ze op een rij.

• Bullwhip. Het model waar het handvat juist wél in de streng zit, met de fysica van de knal erbij.
• Snake whip. De tegenovergestelde oplossing: helemaal geen handvat, zodat hij oprolt.
• Signal whip. Het vierde lid, dat aan de andere kant een onderdeel mist.
• Zweep. Het Nederlandse verzamelwoord, dat ook floggers en karwatsen omvat.
• Leer. Het materiaal, en waarom kangoeroehuid hier de dure keuze is.
• Impact play. Waar zwepen als spelvorm thuishoren, met wat er dan vooraf wordt afgesproken.