Leer

Wat is leer?

Leer (Engels: leather) is dierenhuid die door looien duurzaam is gemaakt, en in BDSM het materiaal van boeien, halsbanden, harnassen en zwepen. Leer is een natuurproduct met poriën: het neemt warmte en vocht op, houdt geur vast, en gaat na verloop van tijd naar de vorm van wie het draagt staan. Nederlands leer en Engels leather zijn hetzelfde woord.

Hoe leer wordt gemaakt

Door een huid te looien, waarna hij niet meer kan bederven.

Een runderhuid is vier tot zes millimeter dik en wordt in de looierij gesplitst in ongeveer drie lagen. De bovenste is het leer waar boeien en riemen van worden gemaakt, de onderste wordt zoolleer. Looien gebeurt met chroomzouten of plantaardig, met gemalen eikenschors. Daarna gaat het leer in de anilineverf, die tot ongeveer een millimeter diep doordringt. Op elk stuk is het leven van het dier terug te lezen. Littekens, insectensteken, verschillen in poriedichtheid: geen twee stukken leer nemen dezelfde kleur aan.

Waarom leer anders aanvoelt dan latex

Omdat het meewerkt in plaats van tegenwerkt.

Latex sluit af: het houdt warmte en zweet vast tegen de huid en geeft dat strakke, glimmende gevoel. Leer doet het omgekeerde. Het is poreus, dus het neemt lichaamswarmte op en geeft die terug, en na een half uur voelt een leren band warmer aan dan de arm eronder. Daar komt het geluid bij, dat latex helemaal niet heeft: het kraken bij elke beweging, en de geur die er nooit helemaal uit gaat.

Waar je op moet letten

Op je huid, en op wat je erna doet.

Chroom(VI) kan in leer ontstaan doordat het chroom(III) uit het looiproces oxideert, en die verbinding veroorzaakt sensibilisering en allergische reacties. Sinds 1 mei 2015 mogen lederwaren die met de huid in contact komen in de hele Europese Unie daarom niet meer dan 3 mg chroom(VI) per kilo droog leer bevatten. Die norm geldt uitdrukkelijk niet voor tweedehands spullen die vóór die datum al in gebruik waren, en dat is precies de hoek waar veel gebruikte boeien en harnassen vandaan komen.

Onderhoud is de tweede kant. Leer kun je niet uitkoken en niet in de machine wassen, dus een leren boei die met bloed of lichaamsvocht in aanraking is gekomen, blijft van één persoon. Houd het soepel met leervet en laat het drogen aan de lucht, nooit op de verwarming.

Waar dit op deze site past

Wil je weten hoe leer op je huid voelt zonder er meteen een kast vol van te kopen, dan legt de pagina over de BDSM-date uit hoe een eerste avond wordt afgesproken en wat je daarin zelf bepaalt.

Bronnen

• Verordening (EU) nr. 301/2014 van de Commissie van 25 maart 2014 tot wijziging van bijlage XVII bij Verordening (EG) nr. 1907/2006 (REACH) wat chroom (VI)-verbindingen betreft. Publicatieblad van de Europese Unie L 90/1, 26 maart 2014. Levert dat chroom(VI) in lederwaren die met de huid in aanraking komen een risico voor de gezondheid vormt en nieuwe gevallen van sensibilisering en allergische reacties kan veroorzaken; dat chroom(VI) in leer kan ontstaan door oxidatie van chroom(III)-verbindingen die bij sommige looiprocessen worden toegevoegd; de grens van 3 mg/kg (0,0003 gewichtsprocenten) van het totale drooggewicht van het leer; de toepassing vanaf 1 mei 2015; en de uitzondering voor tweedehandsvoorwerpen die vóór die datum in de Unie al in eindgebruik waren.
• leer (stof uit dierenhuiden). Marlies Philippa, Frans Debrabandere, Arend Quak, Tanneke Schoonheim en Nicoline van der Sijs, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam University Press, 2003–2009, via de Etymologiebank van het Instituut voor de Nederlandse Taal. Levert de betekenis “duurzame stof van dierenhuiden”, de oudste vindplaats leder uit 1240 en de vorm leer voor het eerst in de samenstelling leertouwer uit 1480, het ontstaan van leer uit leder door wegval van de d tussen klinkers, en de gemeenschappelijke Proto-Germaanse vorm *leþra- waar ook Engels leather en Duits Leder op teruggaan. Datzelfde woordenboek behandelt leer in de betekenis “wat geleerd wordt” als een apart lemma.
• Leer (stof). Wikipedia, Nederlandstalige versie. Levert de dikte van vier tot zes millimeter van een runderhuid en het splitsen daarvan in ongeveer drie lagen met zoolleer als onderlaag, het onderscheid tussen chroomlooiing en plantaardige looiing, het verven met anilinekleurstoffen die tot ongeveer een millimeter diep doordringen, de littekens en verschillen in poriedichtheid die per stuk leer andere kleurnuances geven, en het advies om leren kleding met leervet in te wrijven.

Verwante begrippen

Leer is het materiaal; de gemeenschap die zich eromheen vormde staat onder leather.

• Halsband. Het bekendste leren voorwerp in BDSM, met een eigen betekenis.
• Harnas. Riemenwerk over het lichaam, meestal van leer of van nylon.
• Flogger. De zweep waarvan de strengen vaak van leer zijn, met een dof karakter.
• Latex. Het materiaal dat precies het omgekeerde doet: afsluiten in plaats van meewerken.