Martinet

Wat is een martinet?

Martinet (Engels: identiek, martinet) is een korte zweep met een houten handvat en ongeveer tien even lange, dunne strengen. De strengen zijn meestal van leer, soms van met zeep verstijfd touw. Het is van huis uit een Frans tuchtwerktuig voor kinderen, en in BDSM licht slaggereedschap binnen impact play.

Waar het woord martinet vandaan komt

Uit het Frans, en pas laat. De Trésor de la langue française tekent de betekenis “sorte de fouet formé de lanières de cuir” voor het eerst op in 1743, in het Dictionnaire de Trévoux, en omschrijft het voorwerp als “petit fouet formé d’un manche auquel sont fixées des lanières, destiné à corriger, à punir quelqu’un”. Datzelfde woordenboek leidt de zweepbetekenis af van martinet de vogel, de gierzwaluw, naar de uitgespreide vorm van diens staart; Bloch en Wartburg houden het op Martin in de betekenis “stok”, zoals in Martin-bâton.

Het verhaal dat de martinet naar kolonel Jean Martinet is genoemd, houdt dus geen stand als hoofdverklaring. Frans Debrabandere noemt het in zijn Vlaamse etymologische woordenboeken uitdrukkelijk als wat “volgens anderen” wordt beweerd, naast dezelfde datering van 1743 en dezelfde afleiding van de voornaam Martin.

Wat die woordenboeken er wel bij zetten: in Antwerpen, Brabant en Vlaanderen was de martinet gewoon de kinderzweep, “waarmee kinderen nog in de eerste helft van de 20e eeuw getuchtigd werden”. In Frankrijk hetzelfde beeld. Victor Hugo laat in Les Misérables (1862) de vrouw Thénardier de martinet van de haak halen, en Émile Zola beschrijft in Nouveaux contes à Ninon (1874) een tante die er een pak slaag mee uitdeelt.

Waarom een martinet in de speelkamer ligt

Omdat hij veel indruk maakt en weinig aanricht. De strengen zijn licht, dus de klap blijft in de huid steken in plaats van in het weefsel eronder te landen: prikkelend op blote huid, zonder de diepte van een paddle of een karwats.

Dat maakt hem geschikt om mee op te bouwen. Ik gebruik hem vaak vroeg in een sessie, als de huid nog niets gewend is, en hij haalt het meeste rendement uit ritme in plaats van kracht.

Waar dit op deze site past

Wil je een keer voelen wat een licht werktuig doet zonder meteen bij het zware te beginnen, dan is dat waar een BDSM-date mee opent. Daar lees je ook hoe we van tevoren vaststellen hoever het die avond gaat.

Bronnen

• MARTINET2, subst. masc.. Trésor de la langue française informatisé, Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales (CNRS/ATILF). De Franse nationale woordenboekautoriteit, en dus de juiste bron voor een Frans leenwoord. Levert de omschrijving “petit fouet formé d’un manche auquel sont fixées des lanières, destiné à corriger, à punir quelqu’un”, de eerste datering 1743 met het Dictionnaire de Trévoux als vindplaats, de afleiding van de zweepbetekenis uit martinet “vogel” naar de uitgespreide staartvorm, het alternatief van Bloch en Wartburg via Martin “stok” (Martin-bâton), en de citaten uit Hugo (Les Misérables, 1862) en Zola (Nouveaux contes à Ninon, 1874).
• martinet. Frans Debrabandere, Brabants etymologisch woordenboek (2010), Oost-Vlaams en Zeeuws-Vlaams etymologisch woordenboek (2005) en West-Vlaams etymologisch woordenboek (2002), ontsloten via Etymologiebank van het Instituut voor de Nederlandse Taal. De enige lexicografische bron die het woord als Nederlands taalgebruik behandelt. Levert de betekenis “zweep, kinderzweep (waarmee kinderen nog in de eerste helft van de 20e eeuw getuchtigd werden), tuchtroede”, de dialectvormen martenee, martinei, mertenei en mattenei, de datering 1743 voor de overdrachtelijke betekenis, de veertiende-eeuwse betekenis “werptuig (bij belegering)”, en de vermelding dat de zweep “volgens anderen” in de zeventiende eeuw door een kolonel Martinet zou zijn uitgevonden.
• Martinet. Wikipedia. Levert de maatvoering (houten handvat van ongeveer 25 cm, ongeveer tien even lange korte strengen), het materiaal leer of met zeep verstijfd touw, de Franse naam fouet d’enfant, de vaststelling dat de lichte strengen op blote huid prikken zonder letsel te veroorzaken, en de aantekening dat het Engelse martinet voor een regelneef naar verluidt van Jean Martinet komt en dat het verband met de oudere betekenis van het woord toevallig is.

Verwante begrippen

Een martinet is het lichtste werktuig binnen impact play, en het enige uit die familie dat in Europa vooral als huishoudelijk voorwerp bekend is geworden.

• Flogger. Het instrument waar de martinet het dichtst bij komt, met meer en zwaardere staarten.
• Karwats. De eenstaartige tegenhanger, waar dezelfde zwaai op één punt neerkomt.
• Berkenroede. Het andere tuchtwerktuig uit de schoolgeschiedenis, van hout in plaats van leer.
• Kat met negen staarten. Dezelfde bouw in het zwaarste formaat, uit de zeevaart in plaats van uit de keuken.
• Lijfstraf. Het kader waarin een martinet vroeger werd gebruikt, en waarin hij in BDSM soms terugkeert.