Limiet

Wat is een limiet?

Een limiet (Engels: limit) is een vooraf afgesproken uiterste in een BDSM-scène: één benoemde handeling, met erbij wat ermee mag gebeuren. Een limiet is hard wanneer er niets mee mag, en zacht wanneer er iets mee mag onder een genoemde voorwaarde. Limieten worden vastgelegd voordat er gespeeld wordt en gelden tot ze samen herzien worden.

Hoe een limiet werkt

Een limiet werkt pas als hij een voorwaarde bij zich draagt, en niet alleen een onderwerp.

“Slaan” is geen limiet. “Slaan met de vlakke hand op mijn billen, ja; met een voorwerp, nee; in mijn gezicht, nooit” is er drie. Hetzelfde onderwerp is bij de een hard en bij de ander zacht; het verschil zit in de zin eromheen. Wie “vastbinden, ja, mits ik mijn handen kan zien” opschrijft, geeft toestemming en een uitvoeringsregel tegelijk.

Dulcinea Pitagora vat de kenmerken van een BDSM-uitwisseling samen en noemt consensualiteit daarin de afspraak om deel te nemen én om elkaars respectievelijke limieten te eerbiedigen. Dat zijn in haar omschrijving niet twee dingen maar één: een limiet die je opschrijft en daarna niet naleeft, is geen halve afspraak maar helemaal geen.

Waar het woord limiet vandaan komt

Van een pad langs een akker, en het is ouder dan het woord grens.

Volgens het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands is de oudste Middelnederlandse vindplaats van limite er een uit 1273, in de betekenis terreinbegrenzing. Het woord is geleend uit het Franse limite, en dat weer uit het Latijnse līmes, genitief līmitis: grenspad, grenslijn. In het Middelnederlands ging het uitsluitend over natuurlijke grenzen van stukken land.

Daarna gebeurde er iets wat verklaart waarom het Nederlands twee woorden heeft. Die aardrijkskundige betekenis verouderde en werd in het Vroegnieuwnederlands overgenomen door het Nederduitse leenwoord grens. Wat limite overhield was de overdrachtelijke betekenis die in diezelfde periode ontstond: beperking, hoogste grens.

Die lading is er nog. Snelheidslimiet, kredietlimiet: telkens een maximum dat iemand heeft vastgesteld. Daarom past het woord bij een afspraak per handeling, want er hoort een voorwaarde bij.

Wat levert het op om limieten af te spreken?

Wat je eraan hebt is dat er onderweg niets meer bedacht hoeft te worden.

De aantrekkingskracht van het spel zit voor de meeste mensen in het niet weten wat er komt, en dat werkt alleen als vaststaat wat er nooit komt.

• Wie ondergaat hoeft niet mee te denken, omdat de uitvoeringsregels in de afspraak zitten in plaats van in het hoofd.
• Wie de leiding heeft kan improviseren binnen een omheind stuk, en dat is makkelijker dan improviseren in het open veld.
• Stellen die samen invullen ontdekken meestal dat de zachte stand het interessantste vakje is: daar staat wat er wél kan als er iets bij wordt geregeld.

Pitagora beschrijft dat beoefenaars een geslaagde scène opvatten als een scène waarin limieten worden uitgeprobeerd: het bewust opzoeken van de afgesproken kaders, waarbij je de grens nadert maar niet overschrijdt. Daar gaat het mis zodra twee mensen “naderen” verschillend uitleggen.

Hoe mensen hun limieten afspreken en bijstellen

In drie momenten, en het derde wordt het vaakst vergeten.

1. Ervoor. Handeling voor handeling doorlopen, met per regel de stand en de voorwaarde erbij.
2. Tijdens. Kort checken of de afspraak nog klopt met wat er in het lichaam gebeurt, meestal via een check-in.
3. Erna. In het gesprek achteraf vaststellen wat er bijgesteld moet worden voor de volgende keer.

Dat driedelige patroon is niet iets van de scene alleen. Gunning en collega’s onderzochten in Sexuality & Culture hoe stellen met een chronische ziekte of beperking hun seksuele communicatie inrichten, en zagen dat zij daarvoor het BDSM-model gebruiken: praten over grenzen vóór, tijdens en ná de intimiteit, en de afspraken meebewegen met wat er die dag mogelijk is. Hun conclusie is kort: afspraken tussen mensen schuiven en veranderen, en vragen daarom herziening en doorlopend gesprek.

Zonder ziekte of beperking gaat dat trager: een limiet die een half jaar niet is nagelopen beschrijft iemand die je een half jaar geleden was.

Limiet, grens of stopwoord

“Limiet en grens zijn hetzelfde woord.” In de praktijk vrijwel, in het gebruik niet. Grens is het brede Nederlandse woord voor waar het bij iemand ophoudt, en het hoort bij een mens. Limiet is het lijstwoord: het hoort bij één handeling en draagt een stand.

“Een limiet is een stopwoord voor gevorderden.” Nee, en die twee vullen elkaar aan. Een limiet werkt vooraf en is een afspraak; een stopwoord werkt tijdens en is een noodrem. Pitagora wijst erop dat een stopwoord een overschreden grens hoeft aan te geven en de wens om te stoppen om wat voor reden dan ook. Gaat een scène door nadat het stopwoord is gebruikt, dan is er volgens diezelfde bespreking geen spel meer maar geweld.

“Zacht betekent dat je er tijdens de scène nog overheen kunt praten.” Dat is de kostbaarste vergissing. Zacht betekent dat er vooraf een voorwaarde is afgesproken. Wordt die ter plekke opgerekt, dan heet het een consent violation.

Wat ik er zelf van merk

Ik ben Victor, gigolo, sinds 1990 in de BDSM-wereld en opgeleid als psychotherapeut. Wat ik het vaakst mis in een ingevulde lijst is het woordje “mits”.

Er staat “misschien” bij een handeling, en daar houdt het op. Maar misschien is geen stand, het is een vraag die nog beantwoord moet worden. Ik vraag er tegenwoordig standaard naar: onder welke omstandigheid wordt dit een ja. Vaak blijkt dat één ding te zijn. Bij daglicht bijvoorbeeld, of met kleren aan.

Het tweede: bijna niemand noemt een tijdslimiet, terwijl dat in het Engelse jargon gewoon een van de soorten is. Hoe lang mag dit duren, en wanneer stopt het sowieso. Die afspraak wordt achteraf het vaakst gemist, juist wanneer een avond beter loopt dan verwacht.

Zo leg je je limieten neer

• Schrijf achter elke zachte limiet de voorwaarde die hem zacht maakt, want zonder die voorwaarde is het geen afspraak maar een gevoel.
• Zeg per handeling wat er wél mag in plaats van alleen wat er niet mag; de ruimte die overblijft is waar de avond zich afspeelt.
• Spreek een tijdslimiet af, ook als je het gek vindt klinken, en zeg erbij wat er om dat tijdstip gebeurt.
• Spreek af hoe je limieten tijdens de sessie nabelt, met een check-in of een kleurwoord, en wie daarvoor verantwoordelijk is.
• Behandel elke poging om een zachte limiet ter plekke op te rekken als een stop, en niet als een onderhandeling waar je nog in zit.

Meer weten over limieten

Op deze site zet grens het brede Nederlandse begrip uiteen, laat kinklist zien op welk formulier je limieten per handeling invult, en geeft hard limit de vier Engelse soorten.

Daarbuiten is het overzichtsartikel van Pitagora vrij te lezen; het legt uit waarom uitgesproken toestemming in BDSM de norm werd en waar de scheidslijn met dwang ligt. Hoe hetzelfde onderhandelen werkt wanneer een lichaam per week verschilt, staat in het onderzoek van Gunning en collega’s.

Waar dit op deze site past

Wil je je limieten liever uitschrijven met iemand die er dagelijks mee werkt, dan is dat bij mij onderdeel van het voorgesprek. Op de voorbereiding staat wat we vooraf doornemen, en op de BDSM-date wat daarna wel en niet gebeurt.

Bronnen

• limiet. M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim & N. van der Sijs, Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (2003–2009), geraadpleegd via de Etymologiebank. Geeft de oudste Middelnederlandse vindplaats van limite ‘terreinbegrenzing’ uit 1273, de ontlening via het Franse limite uit het Latijnse līmes, genitief līmitis, ‘grenspad, grenslijn’, het gegeven dat het woord aanvankelijk alleen in het meervoud voorkwam en uitsluitend op natuurlijke grenzen van stukken land sloeg, dat die betekenis verouderde en in het Vroegnieuwnederlands werd overgenomen door het Nederduitse leenwoord grens, dat limite in diezelfde tijd de overdrachtelijke betekenis ‘beperking, hoogste grens’ kreeg, en dat het enkelvoud pas vanaf de zeventiende eeuw verschijnt.
• A Preliminary Investigation into Intersections of Sexual Communication in Bondage, Domination, Sadomasochism and Disability. Jacqueline N. Gunning, Valerie Rubinsky, Ashley Aragón, Monica Roldán, Taylor McMahon & Angela Cooke-Jackson, Sexuality & Culture 27(4), 1163–1179, 2023 (DOI 10.1007/s12119-022-10058-8, open access). Volledige tekst gelezen via Europe PMC. Levert dat de communicatie in deze ontmoetingen het belang benadrukt van het bespreken van grenzen vóór, tijdens en ná de intimiteit en het navenant aanpassen van behoeften, de eerste van de vier aanbevelingen, nadenken over behoeften en grenzen te midden van veranderende klachten, en de conclusie dat afspraken tussen mensen schuiven en veranderen en daarom herziening van grenzen en doorlopende communicatie vragen.
• Consent vs. Coercion: BDSM Interactions Highlight a Fine but Immutable Line. Dulcinea Pitagora, The New School Psychology Bulletin 10(1), 27–36, 2013 (open access). Volledige pdf gelezen. Levert de omschrijving van consensualiteit als de afspraak om aan een BDSM-uitwisseling deel te nemen en om elkaars respectievelijke limieten daarin te eerbiedigen, de vaststelling dat beoefenaars een geslaagde scène opvatten als een scène waarin limieten worden uitgeprobeerd. Het bewust opzoeken van de afgesproken kaders, waarbij grenzen worden genaderd maar niet overschreden, en dat een stopwoord zowel een overschreden grens als een gewone wens om te stoppen kan aangeven, waarbij doorgaan na het stopwoord de handeling niet-consensueel maakt.
• Limits (BDSM). Engelstalige Wikipedia. Hier alleen gebruikt voor de Engelse indeling in vier soorten limits waarnaar de feitentabel verwijst; de ingang draagt al sinds augustus 2013 een banner met het verzoek om meer bronvermeldingen, en is hier niet voor een feitelijke claim gebruikt.

Verwante begrippen

• Grens. Het brede Nederlandse woord waar limiet de lijstvariant van is.
• Kinklist. Het formulier waarop je per handeling een stand invult.
• Domlijst. Dezelfde oefening vanaf de gevende kant, met eigen limieten.
• Hard limit. De Engelse indeling in soorten, met de must- en tijdvariant erbij.
• Soft limit. De zachte stand onder haar Engelse naam, met wat “soft” buiten de scene betekent.
• Check-in. Het middel waarmee je tijdens de sessie merkt dat een limiet is opgeschoven.
• Consent violation. De naam voor wat er gebeurt zodra een afgesproken limiet toch gepasseerd wordt.
• Contract. De plek waar limieten belanden zodra een afspraak langer meegaat dan één avond.
• Squick. Waarom “daar word ik niet goed van” nog geen limiet is.
• Zachte grens. De zachte stand onder haar Nederlandse naam, met de woordgeschiedenis erbij.