Consent violation

Wat is een consent violation?

Een consent violation is het overschrijden van wat vooraf is afgesproken: een grens die toch wordt gepasseerd, een handeling die er niet bij hoorde, of een stopwoord dat wordt genegeerd. Opzet is geen voorwaarde. Of het per ongeluk gebeurde of bewust bepaalt wat je erna doet, niet of het telt.

Hoe een consent violation er in de praktijk uitziet

Bijna niemand herkent het meteen. Wat mensen achteraf beschrijven is een moment waarop iets gebeurde wat er niet bij hoorde, en waarop ze dachten: dit klopt niet, maar ik wil de avond niet stukmaken.

Een eerste voorbeeld, en het gewoonste: er wordt tijdens een sessie iets gedaan wat niet is besproken. Geen ramp, geen letsel, maar het stond niet op de lijst. Volgens het overzicht van Dunkley en Brotto is dat binnen de scene een zware misstap, met stevige sociale gevolgen.

Een tweede voorbeeld is subtieler en komt vaker voor dan mensen denken: het uitblijven van aftercare. In het onderzoek van Wright en collega’s onder bijna drieduizend mensen bleek dat de meeste schendingen niet over kinky handelingen gingen maar over gewone dingen, met het ontbreken van nazorg als opvallende uitzondering. Wat is afgesproken en niet gebeurt telt net zo goed.

Een derde voorbeeld is het duidelijkst: er wordt een stopwoord gebruikt en er stopt niets. Zodra dat gebeurt, is het spel volgens dezelfde literatuur geen spel meer maar een geweldsdelict.

Hoe vaak het voorkomt

Hier zijn cijfers over, en die zijn nuchterder dan de verhalen.

Wright en collega’s ondervroegen 2.996 mensen uit alt-sexgemeenschappen en vonden dat 26 procent ooit een consent violation binnen die context meemaakte. Ter vergelijking, in dezelfde groep rapporteerde 34 procent een aanranding of verkrachting als volwassene búiten die context. De scene is dus geen veilige haven, maar ook niet gevaarlijker dan de rest van het leven.

Bowling en collega’s kwamen in een aparte studie onder 2.888 kinkbeoefenaars op vrijwel hetzelfde: 767 mensen, 25,6 procent, maakten er een mee.

De oudere enquête van de NCSF onder 4.598 mensen, samengevat door Dunkley en Brotto, geeft de meeste details. Daar zei 24 procent dat vooraf afgesproken grenzen tijdens een sessie waren overschreden en 13 procent dat hun stopwoord niet was gerespecteerd. Van die groep noemde 33 procent manipulatie of dwang als oorzaak en 26 procent een roofdier, maar ook 15 procent miscommunicatie, 11 procent gebrek aan kennis of vaardigheid en 6 procent een ongeluk.

Twee getallen uit dat onderzoek blijven het meest hangen. Van de mensen bij wie het gebeurde wilde 81 procent dat het ophield. En bijna een op de drie wist op dat moment niet of wat er gebeurde wel als een schending telde.

Waarom het zo vaak onbenoemd blijft

Het lastige aan een consent violation is dat de twijfel er onderdeel van is. Je hebt bewust een deel van de controle afgestaan, en dan is de vraag “was dit nou verkeerd” moeilijker te beantwoorden dan buiten die situatie.

Daar komt bij dat machtsverhoudingen doorwerken. Dunkley en Brotto beschrijven dat een verschil in macht ertoe kan leiden dat iemand instemt met dingen die zij anders niet zou willen, en dat datzelfde verschil de beslissing beïnvloedt om achteraf iets te zeggen.

En dan de derde drempel: melden. Onderzoek onder leden van de Israëlische BDSM-gemeenschap, aangehaald in hetzelfde overzicht, noemt de redenen: angst voor de schuldvraag, niet ongewild uit de kast willen komen, angst voor stigma, en de moeite om aan een buitenstaander uit te leggen wat er precies gebeurde.

Hoe de scene ermee omgaat

Omdat er geen officiële instantie is, regelt de gemeenschap het zelf. Uit het etnografische werk van Karen Holt, samengevat door Dunkley en Brotto, komt een vast beeld: openbare speelfeesten worden bewaakt door ervaren vrijwilligers die op misstappen en signalen van stress letten, en bij privéfeesten neemt de organisator die rol op zich. Wie herhaaldelijk over de schreef gaat wordt “predatory” genoemd en op een zwarte lijst gezet. Dat systeem werkt, en het rust volledig op reputatie en op wie er geloofd wordt.

Wat de wet ervan vindt is sinds kort scherper. Onder de Wet seksuele misdrijven, van kracht sinds 1 juli 2024, is bewijs van dwang niet meer nodig; strafbaar is ook wie er ten onrechte van uitging dat de ander seks wilde. Een afspraak vooraf verandert daar niets aan.

Misverstanden over consent violations

“Het gaat altijd om een dader die het expres deed.” De cijfers zeggen iets anders. In de NCSF-enquête noemde bij elkaar bijna een derde van de betrokkenen miscommunicatie, gebrek aan kennis of een ongeluk als oorzaak. Dat maakt het niet minder erg voor wie het overkwam, maar het verandert wel wat eraan te doen valt.

“Als ik geen stopwoord gebruikte, telt het niet.” Onterecht. Dunkley en Brotto beschrijven dat iemand een stopwoord kan mijden of er te diep voor kan zitten. Ook zonder dat woord blijft de afspraak de afspraak.

“In de scene komt het vaker voor dan daarbuiten.” Niet volgens het onderzoek van Wright en collega’s, waar de 26 procent binnen de alt-sexcontext lager lag dan de 34 procent daarbuiten.

Wat ik er zelf van zie

Meestal is het niet het verhaal van een roofdier, maar dat van iemand die maanden later nog aan het puzzelen is of wat er gebeurde eigenlijk wel iets was. Die twijfel is geen zwakte; hij is precies wat het onderzoek ook laat zien.

Eén vraag na afloop voorkomt het meeste: was er iets waar je van schrok. Niet “vond je het leuk”, want daar antwoordt bijna iedereen bevestigend. Van schrikken heeft iedereen een scherp geheugen, ook als ze het woord grensoverschrijding nooit zouden gebruiken.

Wat je zelf kunt doen

• Benoem het klein en snel. Een opmerking de volgende dag is makkelijker dan een gesprek na een maand.
• Vraag na afloop expliciet of er iets was. Wie de leiding had merkt het lang niet altijd zelf.
• Twijfel is informatie. Als je zit uit te leggen waarom het eigenlijk wel oké was, is het dat waarschijnlijk niet.
• Speel op plekken met toezicht als je iemand nog niet kent. Feesten met een aanspreekpunt zijn er precies hiervoor.
• Zoek hulp buiten de scene als het ernstig was. Slachtofferhulp of je huisarts hebben geen mening over je voorkeuren en wel over jou.

Meer lezen over consent violations

Op deze site legt het artikel over consent als ruggengraat uit hoe je afspraken maakt die achteraf navolgbaar zijn, en het stuk over veiligheid in de BDSM-context zet de kaders naast elkaar die schendingen moeten voorkomen.

Buiten deze site is de studie van Wright en collega’s de meest complete meting die er is, juist omdat zij ook vroegen wat er binnen en buiten de scene gebeurde.

Bronnen

• Sexual Violence and Nonconsensual Experiences Among Alt-Sex Communities’ Members. Wright, Bowling, McCabe, Benson, Stambaugh & Cramer, Journal of Interpersonal Violence 37(23–24), NP21800–NP21825, 2022. Onderzoek onder 2.996 mensen; 26 procent maakte een consent violation binnen de alt-sexcontext mee tegenover 34 procent aanranding of verkrachting als volwassene daarbuiten, bijna 40 procent weet de laatste schending aan zelfzucht of onbezonnenheid, en de meeste schendingen betroffen niet-kinky gedrag met het uitblijven van aftercare als uitzondering.
• Disclosing and Reporting of Consent Violations Among Kink Practitioners in the United States. Bowling, Wright, Benson, McCabe, Mennicke, Willard, Kissler, Good, Moody, Stambaugh & Cramer, Violence Against Women 30(6–7), 1453–1476, 2024. Onder 2.888 kinkbeoefenaars rapporteerden 767 (25,6 procent) een consent violation; de aanbevelingen gaan over meer verantwoording binnen de gemeenschap en terughoudendheid richting politie.
• The Role of Consent in the Context of BDSM. Cara R. Dunkley & Lori A. Brotto, Sexual Abuse 32(6), 657–678, 2020. Levert de cijfers uit de NCSF-enquête onder 4.598 mensen, de rol van machtsverschillen, de drempels om te melden, en het beeld van toezichthouders en zwarte lijsten uit het etnografische werk van Holt.
• Wet seksuele misdrijven. Rijksoverheid, in werking sinds 1 juli 2024. Bewijs van dwang is niet langer nodig, en ook wie ten onrechte aanneemt dat de ander wil is strafbaar.
• Consent in BDSM. Wikipedia. Toestemming kan op elk moment door iedere deelnemer worden beëindigd, en wie een stopwoord negeert wordt binnen de subcultuur gemeden.

Verwante begrippen

• Consent. De afspraak waar het hier over gaat, met de drie lagen waaruit die bestaat.
• Check-in. Het tussentijds vragen hoe het gaat, het instrument dat de meeste misverstanden voorkomt.
• Aftercare. De afronding waarin een schending het vaakst boven tafel komt, en waarvan het uitblijven er zelf een kan zijn.
• 3V’s. Het kader dat de vragen stelt die schendingen moeten voorkomen.
• Contract. De schriftelijke afspraak die achteraf navolgbaar maakt wat er was afgesproken.
• Grens. Waar het over gaat zodra er een wordt overschreden, met de vraag wie ze stelt.
• Outing. De schending die buiten de scène plaatsvindt en toch onder dit begrip wordt geschaard.
• Safeword. Het woord waarvan dertien procent van de ondervraagden meemaakte dat het niet werd gerespecteerd.
• Hard limit. De grens waarvan de overschrijding het zwaarst weegt.
• RACK. Het kader dat de verantwoordelijkheid bij de deelnemers legt in plaats van bij een belofte.