Fear play

Wat is fear play?

Fear play (Nederlands: angstspel) is spel waarin de echte angsten van degene die ondergaat het materiaal zijn: een mes, een dreiging, opsluiting of een verrassing. Fear play werkt met wat iemand werkelijk vreest en niet met een rol die wordt gespeeld. Daarom vraagt het dat de betrokkenen elkaar goed kennen, en valt het onder edgeplay.

Wat fear play in de praktijk is

Een dreiging die wordt uitgevoerd op de fantasie en niet op het lichaam.

Het gangbaarste voorbeeld is een mes dat nooit snijdt. Het ligt zichtbaar op tafel, wordt opgepakt, met de botte kant langs de huid gehaald, en gaat weer weg. Lichamelijk gebeurt er niets. In het hoofd gebeurt alles. Andere vormen werken hetzelfde: een aangekondigde straf die nog niet komt, een deur die op slot gaat, een geluid achter je in een onbekende kamer.

Wat die vormen delen: de angst kan nergens heen. Bij een klap weet je waar het pijn doet en is het voorbij. Bij fear play blijft de spanning zolang de dreiging blijft, en dat is precies waarom mensen het zoeken en waarom het snel te veel wordt.

Waarom angst opwindend kan zijn

Omdat er een optimum in zit, en dat optimum is gemeten. Andersen en collega’s zetten voor Psychological Science hartslagmeters om bij 110 bezoekers van een spookhuis, tussen 12 en 57 jaar oud, en vroegen hen onderweg herhaald hoe bang en hoe voldaan ze waren. Het verband tussen angst en genot bleek omgekeerd U-vormig: er is een punt waarop het plezier maximaal is, en boven én onder dat punt zakt het. De auteurs noemen dat een sweet spot, en die ligt per persoon anders.

Waarom dat werkt, beschrijft Rozin in Judgment and Decision Making als benign masochism: genieten van aanvankelijk negatieve ervaringen die het lichaam ten onrechte als bedreigend uitlegt. Angst is een van de acht categorieën waarin die omkering optreedt, naast verdriet, pijn en scherpe smaak. Bij angst geldt iets extra’s: mensen genieten ook van de verdedigingsreacties van hun eigen lichaam. Het plezier komt uit “mind over body”, uit het besef dat je hoofd weet wat je lijf nog niet gelooft.

Samen leveren die twee bevindingen de kern van fear play op: het lichaam in de alarmstand, en het hoofd dat weet dat er niets gebeurt.

Waarom mensen fear play doen

Om de kick zonder de gevolgen.

De aantrekkingskracht zit in het verschil tussen weten en voelen. Wie vastgebonden een mes ziet, weet dat er niets zal gebeuren en schrikt toch. Dat gat is de hele ervaring.

Wat het per betrokkene kan opleveren:

• Voor wie ondergaat levert fear play intensiteit op zonder blauwe plek. Dat maakt het aantrekkelijk voor mensen die weinig pijn willen en veel spanning.
• Voor wie de dreiging vormgeeft ligt de opgave in timing en niet in kracht. Fear play is het enige spel waarbij niets doen het sterkste middel is.
• Voor twee mensen samen legt fear play bloot hoe goed je elkaar kent. Je kunt iemands angsten niet gebruiken als je ze niet weet.

Geen van deze opbrengsten is bij fear play zelf gemeten. Andersen en Rozin onderzochten spookhuizen en alledaagse voorkeuren, niet BDSM. De belangrijkste beperking is bovendien niet praktisch maar principieel, en die staat hieronder.

Hoe mensen fear play in het echt doen

Door de angst te lenen en niet te bouwen. Mensen gebruiken vooral wat er al is: iemand die niet tegen scherpe voorwerpen kan, iemand die claustrofobisch is, iemand die niet verrast wil worden. Die drie leveren heel verschillende scènes op en zijn niet uitwisselbaar.

Zorgvuldig van onzorgvuldig scheidt zich bij de opbouw en het einde. Zorgvuldig: één angst per keer, kort, en met een duidelijk moment waarop de dreiging wordt opgeheven in plaats van dat de scène doodloopt. Onzorgvuldig: stapelen, of doorgaan zolang er reactie komt. De sweet spot uit het spookhuisonderzoek ligt per persoon anders en valt niet vooraf te berekenen; er van onderaf naartoe werken wel.

Misverstanden over fear play

“Hoe banger, hoe beter.” Precies omgekeerd boven een bepaald punt. Het verband tussen angst en genot is in het onderzoek van Andersen en collega’s omgekeerd U-vormig, dus voorbij de sweet spot neemt het plezier af in plaats van toe.

“Echte angst is het doel.” Dit is het gevaarlijkste misverstand van deze term. Dunkley en Brotto vatten in Sexual Abuse de criteria van Jozifkova samen waarmee gezonde BDSM van misbruik wordt onderscheiden, en het eerste is dit: echte angst bij de ontvangende partij wijst op misbruik, gevoelens van veiligheid op consensuele BDSM. Fear play werkt dus met de schríkreactie van het lichaam boven op een gevoel van veiligheid, en niet met angst in plaats daarvan.

“Fear play is hetzelfde als CNC.” Twee verschillende dingen. Bij CNC wordt de onwil gespeeld en is de rest afgesproken; bij fear play is de reactie zelf echt en is het scenario het middel.

“Fear play is knifeplay.” Een mes is één vorm. Opsluiting, achtervolging en dreiging werken zonder voorwerp, en die vormen laten het minst achter.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, vijfentwintig jaar in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Fear play is de categorie waar ik het langst over praat voordat er iets gebeurt, en dat gesprek is meestal al de helft van wat iemand zocht. Op een bdsm-date staat dat gesprek dan ook voorop, en pas daarna kijken we samen of dit iets voor jou is.

Mensen schatten hun eigen angst verkeerd in. Wie om een mes vraagt, bedoelt vaak het idee van een mes. En wie zegt geen probleem te hebben met opgesloten worden, vliegt soms na twee minuten in een donkere ruimte het hardst uit de bocht.

Het tweede: de dip erna is hier zwaarder dan bij pijnspel. Angst laat langer iets achter dan een blauwe plek, en dat merk je pas de volgende dag. Ik reken daarom op een nagesprek dat niet dezelfde avond klaar is, en meld me later nog een keer. Zelfde reden als bij drop: de rekening komt niet tijdens.

Wat je zelf kunt doen

• Zeg vooraf welke angst gebruikt mag worden en welke niet, want fear play met een verkeerd gekozen angst is geen mislukte scène maar schade.
• Spreek af hoe de dreiging wordt opgeheven en doe dat expliciet, in plaats van de scène te laten uitdoven.
• Bouw van onderaf op en stop bij de eerste keer dat het genoeg is, omdat de sweet spot per persoon anders ligt en niet vooraf te berekenen valt.
• Gebruik één angst per keer en stapel niet, ook niet als het goed gaat.
• Controleer of het gevoel eronder veiligheid is: als de ontvangende kant echte angst voelt in plaats van schrik boven op vertrouwen, hoort de scène te stoppen.
• Reken op een nagesprek de dag erna en niet alleen direct na afloop, want angst laat langer iets achter dan pijn, en doe geen fear play met iemand die je nog niet kent.

Meer lezen over fear play

Op deze site staat de categorie waar fear play onder valt bij edgeplay, de vorm waarin onwil wordt gespeeld bij CNC, en wat er na een intense scène gebeurt bij drop en aftercare.

Buiten deze site laat het spookhuisonderzoek van Andersen en collega’s zien waarom er een bovengrens aan bruikbare angst zit, en legt het vrij te lezen artikel van Rozin en collega’s uit waarom mensen negatieve gevoelens opzoeken.

Bronnen

• Playing With Fear: A Field Study in Recreational Horror. Andersen, Schjoedt, Price, Rosas, Scrivner & Clasen, Psychological Science 31(12), 1497–1510, 2020. Levert dat 110 bezoekers van 12 tot 57 jaar in een spookhuis met hartslagmeters werden gevolgd, en dat genot een omgekeerd U-vormige relatie met angst heeft: er bestaat een optimaal angstniveau, een sweet spot, waarbij het plezier maximaal is.
• Glad to be sad, and other examples of benign masochism. Rozin, Guillot, Fincher, Rozin & Tsukayama, Judgment and Decision Making 8(4), 439–447, 2013. Levert de omschrijving van benign masochism als het genieten van aanvankelijk negatieve ervaringen die het lichaam ten onrechte als bedreigend uitlegt, angst als een van de acht factoren waarin die omkering optreedt, dat mensen bij angst ook van de verdedigingsreacties van hun eigen lichaam genieten, en het plezier uit “mind over body”.
• The Role of Consent in the Context of BDSM. Dunkley & Brotto, Sexual Abuse, 2019 (DOI 10.1177/1079063219842847). Levert de door Jozifkova opgestelde criteria waarmee gezonde BDSM van misbruik wordt onderscheiden, waarvan het eerste is dat echte angst bij de ontvangende partij op misbruik wijst en gevoelens van veiligheid op consensuele BDSM.

Verwante begrippen

• Ontvoeringsscène. Het scenario waarin echte angst en een echt wetsartikel elkaar raken.

• Edgeplay. De categorie waar fear play onder valt, met de vuistregels die voor die hele hoek gelden.

• CNC. Gespeelde onwil, waar fear play het vaakst mee wordt verward.

• Adrenaline. Het hormoon dat in elke uitleg over angst langskomt, met wat er van gemeten is.

• Drop. De terugslag die na fear play zwaarder uitpakt dan na pijnspel.

• Consent. De afspraak die bij deze categorie het enige is wat het van misbruik scheidt.

• Fireplay. Schrik met een echt risico erachter, waar fear play het bij suggestie houdt.

• Interrogation. Het verhoorscenario, waarin angst geen doel is maar een middel binnen een verhaal.

• Knifeplay. De variant waarin het voorwerp de dreiging draagt in plaats van het scenario.

• Primal play. De aangrenzende vorm waarin de achtervolging op instinct draait in plaats van op een echte angst.

• Rollenspel. De paraplu waar angstspel bijna altijd binnen wordt gespeeld.