Topspace

Wat is topspace?

Topspace is het Engelse woord voor de opperste concentratie waarin een top tijdens een scène kan belanden. Alles buiten de handeling valt weg, en de klok werkt niet meer. Het onderzoek gebruikt deze vorm; de Nederlandse scene zegt meestal domspace.

Hoe topspace eruitziet

Als iemand die weinig zegt en niets anders meer ziet. Neem een avond met een flogger: na een minuut of tien verdwijnt de rest van de kamer, en wat overblijft is het ritme, haar rug en het geluid van haar adem. Je hoort de buurman niet meer, je telefoon niet, en je hebt geen enkel idee hoe laat het is. Achteraf weet je haarscherp wat zij deed en niet meer in welke volgorde jij iets deed.

Van buiten ziet topspace eruit als niets doen, en dat is waarom de scene het woord voor de ontvangende kant veel vaker gebruikt: bij een bottom is er iets te zien, bij een top niet.

Waar het woord topspace vandaan komt

Uit de gebruikers zelf, en het is het enige woord uit deze familie met een echte woordenboekingang.

Wiktionary voert topspace als samenstelling van top (“dominant”) en space (“state of mind”), en omschrijft het als “the psychological state of the dominant or top during sadomasochistic activity”. Als synoniem staat er domspace, en er zijn drie gedateerde citaten. De oudste is een bericht van Laura Goodwin in de nieuwsgroep soc.subculture.bondage-bdsm.femdom van 8 oktober 2001: “Most of the time I take care of other people, and when I get into topspace I just like to be selfish and ‘cruel’.” De twee andere komen uit romans, van Cherise Sinclair (2011) en Laci Paige (2012).

Dat is het hele schriftelijke spoor: één nieuwsgroepbericht en twee romans. Nederlandstalig materiaal is er helemaal niet. Het krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek geeft nul artikelen op topspace, terwijl topdrop er 690 haalt, en ook Green’s Dictionary of Slang staat leeg. Straattaal is het dus niet; het is vakjargon dat door de beoefenaars zelf is opgeschreven. De onderzoekswereld nam precies dit woord over: Ambler en collega’s gebruiken topspace in Psychology of Consciousness voor de toestand aan de gevende kant. Wat daar gemeten is en hoe hard dat staat, staat op domspace.

Waarom de tijd in topspace versnelt

Omdat een verstoord tijdsbesef geen bijverschijnsel van flow is maar een van de kenmerken die flow definiëren.

Het meetinstrument is de Flow State Scale van Susan Jackson en Herbert Marsh in het Journal of Sport and Exercise Psychology: 36 vragen over negen schalen van vier, ontwikkeld met interviews onder topsporters en getoetst bij 394 sporters. Een van die negen gaat over de vervorming van tijd.

Hoe die vervorming uitpakt is apart nagemeten. Hans Rutrecht, Marc Wittmann, Shiva Khoshnoud en Federico Alvarez Igarzábal lieten honderd deelnemers vijfentwintig minuten het ritmespel Thumper spelen, de helft in virtual reality en de helft op een scherm. Het spel wekte in beide varianten flow op, en de uitkomst luidt: “the more flow participants experienced the less they thought about time and the faster time passed subjectively”. Dezelfde deelnemers speelden ook beter.

Voor een top is dat een ongelukkige combinatie. De toestand waarin je het beste presteert is dezelfde waarin de klok stopt met werken, en de klok is nu net wat jij hoort bij te houden. Dat dit onderzoek over een videospel gaat en niet over BDSM hoort erbij; de toepassing is mijn gevolgtrekking.

Waarom mensen topspace zoeken

Omdat er in die toestand geen ruimte overblijft voor iets anders.

• Voor wie uitvoert is de opbrengst dat er geen tweede gedachte meeloopt. Geen agenda, geen zelfkritiek, alleen de handeling en de reactie erop.
• Voor wie ondergaat telt het indirect: iemand die er middenin zit, kijkt beter.
• Voor twee mensen samen houdt de avond zijn vorm, in plaats van halverwege te verwateren omdat er iemand met een half hoofd bij is.

Topspace is geen bewijs dat het goed gaat. Bij Rutrecht en collega’s hing meer flow samen met beter spelen in een spel waarin de enige inzet punten zijn. In een scène is de inzet iemand anders, en jouw gevoel dat het loopt is geen meting van haar.

Hoe mensen in topspace komen

Niet door harder te spelen maar door iets te doen dat je hele aandacht opeist. Wat helpt is een taak met een duidelijk doel en directe terugkoppeling, twee dingen die in de Flow State Scale als aparte schalen staan. Touwwerk levert dat vanzelf: elke wikkeling geeft meteen antwoord. Wie halverwege moet zoeken waar iets ligt, valt eruit, en er weer in komen kost meer tijd dan het zoeken kostte.

Wat topspace niet is

“Topspace en domspace zijn twee toestanden.” Het is er één met twee namen; Wiktionary voert domspace letterlijk als synoniem. Het verschil zit in de herkomst: topspace is de vorm met een woordenboekingang en de vorm die het onderzoek gebruikt, domspace is scene-eigen taal.

“Wie in topspace zit heeft de tijd goed in de gaten.” Het omgekeerde is gemeten. Bij Rutrecht en collega’s gold: hoe meer flow, hoe minder deelnemers aan tijd dachten en hoe sneller de tijd subjectief ging. Scherp zijn en de klok bijhouden zijn twee dingen, en in topspace loopt alleen het eerste.

“Topspace is een Nederlands woord.” Nee, en er is niets waaruit je dat zou kunnen afleiden: het WNT kent het lemma niet, het krantenarchief kent het artikel niet en Green’s kent de slangbetekenis niet. Wie het bij Wikidata opzoekt komt bovendien ergens anders uit, want het enige item met dit label is Q135044509, een computerspel uit 2023.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo en psychotherapeut, en ik gebruik het woord topspace zelf zelden hardop. Het staat hier omdat het het woord is waaronder je erover kunt lezen.

Waar ik het aan merk is niet wat ik voel maar wat er achteraf ontbreekt. Ik kan haarfijn vertellen wat zij deed en welk moment kantelde. Wat ik niet meer weet is de volgorde van mijn eigen handelingen.

Dat is precies waarom ik de tijdbewaking niet meer aan mezelf overlaat. Niet een klok waar ik naar moet kijken, want kijken is wat je vergeet. Een alarm dat afgaat.

Wat je zelf kunt doen

• Neem een alarm, geen klok. In topspace vergeet je te kijken; een geluid hoef je niet te onthouden.
• Leg alles klaar voordat je begint. Zoeken haalt je eruit, en erin terugkomen kost meer dan de onderbreking zelf.
• Spreek een vast controlemoment af, zodat inchecken niet afhangt van jouw gevoel dat er iets nodig is.
• Reken op de dip erna. De toestand die je kwijtraakt is wat topdrop verklaart.

Meer lezen over topspace

Binnen deze begrippenlijst draagt domspace de meting zelf, beschrijft subspace de ontvangende kant en legt topdrop uit wat er gebeurt als deze toestand ophoudt.

Daarbuiten staat het artikel van Rutrecht en collega’s onder een open licentie en is het verrassend leesbaar voor wie wil weten waarom een uur soms twintig minuten duurt.

Waar dit op deze site past

Als jij de kant bent die ondergaat, is dit de toestand waar ik in zit terwijl jij nergens op hoeft te letten. Hoe ik de tijd bewaak, staat op de pagina over de BDSM-date.

Bronnen

• Time Speeds Up During Flow States: A Study in Virtual Reality with the Video Game Thumper. Hans Rutrecht, Marc Wittmann, Shiva Khoshnoud & Federico Alvarez Igarzábal, Timing & Time Perception 9(4), 353–376, 2021 (DOI 10.1163/22134468-bja10033; auteursnamen, jaargang, aflevering en paginering getoetst tegen Crossref). Gepubliceerd onder een CC BY-licentie, volgens het licentieveld in het Crossref-record; de pagina van de uitgever weigert geautomatiseerde verzoeken en geeft bij een script een 403. Levert de opzet met honderd deelnemers die vijfentwintig minuten het ritmespel Thumper speelden, in virtual reality of op een scherm; de vaststelling dat het spel in beide varianten flow opwekte; en de kernuitkomst “the more flow participants experienced the less they thought about time and the faster time passed subjectively”, samen met de bevinding dat meer flow samenging met een hogere score. Het onderzoek gaat over videospellen en niet over BDSM; de toepassing op een scène staat op deze pagina als mijn gevolgtrekking.
• Development and Validation of a Scale to Measure Optimal Experience: The Flow State Scale. Susan A. Jackson & Herbert W. Marsh, Journal of Sport and Exercise Psychology 18(1), 17–35, 1996 (DOI 10.1123/jsep.18.1.17; getoetst tegen Crossref). Levert het meetinstrument waar de BDSM-literatuur mee werkt: 36 vragen verdeeld over negen schalen van vier vragen, gebaseerd op eerder flow-onderzoek en op interviews met topsporters, afgenomen bij 394 sporters, met bevestigende factoranalyses die de negen schalen ondersteunden en een hiërarchisch model waarin één overkoepelende flow-factor de samenhang tussen die negen verklaart. Alleen de samenvatting is gelezen.
• topspace. Wiktionary, geraadpleegd 9 augustus 2026. Levert de spellingvarianten top space en top-space; de woordvorming uit top (“dominant”) en space (“state of mind”); de omschrijving “the psychological state of the dominant or top during sadomasochistic activity”; domspace als synoniem en bottomspace en subspace als nevenwoorden; en drie gedateerde citaten, waarvan het oudste van 8 oktober 2001 door Laura Goodwin in de nieuwsgroep soc.subculture.bondage-bdsm.femdom (“Most of the time I take care of other people, and when I get into topspace I just like to be selfish and ‘cruel’.”) en de twee andere uit romans van Cherise Sinclair (To Command and Collar, 2011) en Laci Paige (The Silken Edge, 2012). Daarnaast de negatieve Nederlandse vondst, gemeten met de drie diensten die deze lijst daar standaard voor gebruikt. Het WNT voert geen lemma, de SRU-dienst van de Koninklijke Bibliotheek levert geen enkel krantenartikel (met topdrop op 690 als positieve controle), en Green’s Dictionary of Slang geeft nul.
• Consensual BDSM Facilitates Role-Specific Altered States of Consciousness: A Preliminary Study. Ambler, Lee, Klement, Loewald, Comber, Hanson, Cutler, Cutler & Sagarin, Psychology of Consciousness: Theory, Research, and Practice 4(1), 75–91, 2017 (DOI 10.1037/cns0000097). Hier uitsluitend gebruikt voor het feit dat de onderzoeksliteratuur het woord topspace overneemt voor de toestand aan de gevende kant en die aan flow koppelt. De meting zelf, met veertien deelnemers en de beperkingen daarvan, staat uitgewerkt op /nl/term/domspace.

Verwante begrippen

Topspace is de toestand van wie uitvoert, en het is het woord waaronder je erover kunt lezen.

• Domspace. Dezelfde toestand onder de naam die de scene gebruikt, met de meting erbij.
• Subspace. Het spiegelbeeld: dezelfde soort naam, maar voor wie ondergaat.
• Rope space. Hetzelfde soort woord voor wie in het touw ligt, en het enige zonder woordenboekingang.
• Topdrop. Wat er gebeurt als deze toestand ophoudt.
• Top. De rol waarin topspace optreedt.
• Topping. De handeling waarin deze toestand ontstaat.