Slaapdeprivatie

Wat is slaapdeprivatie?

Slaapdeprivatie (Engels: sleep deprivation) is het opzettelijk onthouden van slaap, in BDSM meestal als onderdeel van training, een doorlopend scenario of een verhoorscène. Het doet geen pijn; wat het wegneemt is het vermogen om iets onverwachts op te merken en een plan bij te stellen. Het is de enige vorm van deprivatie waarbij de klok zelf het gereedschap is.

Hoe slaapdeprivatie in een scène wordt gebruikt

Zelden op zichzelf, bijna altijd als ondergrond onder iets anders.

De gangbaarste vorm is de lange nacht. Iemand mag pas slapen als een taak af is, of wordt op vaste tijden gewekt en weer weggestuurd. Dat past bij regels en dienstbaarheid: de slaap wordt niet het onderwerp maar de prijs. De tweede vorm is het scenario, waarin wakker blijven bij het verhaal hoort. Een verhoorscène leunt er zwaar op, want een uitgeputte verdachte is precies het beeld waar dat spel naartoe werkt.

Een typisch verloop: vrijdagavond beginnen, de nacht door met korte opdrachten, en tegen een uur of vijf verandert er iets. Langzamer, een kort lachje waar niets grappigs gebeurt, antwoorden die net naast de vraag liggen. Dat punt ligt meestal tussen achttien en vierentwintig uur wakker zijn. Precies het moment waarop veel stellen denken dat het spel nu pas begint.

Wat slaapdeprivatie meetbaar doet

Het breekt niet wat je zou verwachten. Yvonne Harrison en James Horne vatten in Journal of Experimental Psychology: Applied het onderzoek naar slaaptekort en besluitvorming samen. Complexe, regelgestuurde en logische taken blijven bij kortdurend slaaptekort grotendeels overeind, omdat mensen zich extra inspannen zodra een taak hen interesseert. Wat er ondanks die inspanning wél kapotgaat is de omgang met het onverwachte: nieuwe oplossingen bedenken, een plan herzien, afleiding weerstaan en helder communiceren.

Lees die opsomming met een scène in gedachten. Bevelen opvolgen lukt uren langer dan je denkt; merken dat er iets niet klopt valt als eerste weg. Wat overblijft is gehoorzamen, wat verdwijnt is ingrijpen.

Daarna komt de waarneming. Flavie Waters, Vivian Chiu, Amanda Atkinson en Jan Dirk Blom namen voor Frontiers in Psychiatry 21 studies met 760 deelnemers door en vonden een vaste volgorde. Binnen 24 tot 48 uur zonder slaap beginnen waarnemingsstoornissen, angst, prikkelbaarheid, depersonalisatie en een verstoord tijdsbesef. Tussen 48 en 90 uur komen hallucinaties en verward denken erbij, na 72 uur wanen, en daarna lijkt het beeld op een acute psychose.

Waarom mensen slaapdeprivatie zoeken

Omdat de rem eraf gaat zonder dat iemand iets hoeft aan te raken.

De aantrekkingskracht zit in het zachte begin. Geen zweep, geen touw, geen moment waarop je moet beslissen of je dit wilt; er wordt alleen niet geslapen, en ergens in de nacht merk je dat je minder gêne hebt. Voor wie moeilijk loslaat is dat een omweg die werkt.

• Voor wie het ondergaat levert slaapdeprivatie overgave op die niet hoeft te worden geregeld: de weerstand zakt uit zichzelf weg.
• Voor wie het oplegt levert slaapdeprivatie een langzaam opbouwend effect op zonder dat er iets spectaculairs hoeft te gebeuren.
• Voor jullie samen levert het één doorlopende nacht op in plaats van losse scènes met pauzes ertussen.

Slaapdeprivatie neemt niets weg. Wie al slecht slaapt, tobt of medicijnen slikt die op het zenuwstelsel werken, wordt hier niet losser van maar labiel. Dit is de edgeplay waarvan het effect het langst dóórloopt nadat jullie zijn gestopt.

Hoe mensen slaapdeprivatie in de praktijk doen

Meestal in één nacht, met een afspraak over de ochtend.

Wie het zorgvuldig aanpakt koppelt de slaap aan iets concreets, een taak, een aantal, een tijdstip, en laat eten en drinken doorgaan. Wakker blijven én niet eten is de fout die mensen echt ziek maakt.

In duur loopt het uiteen: één nacht met de ochtend als einde, of een heel weekend met korte slaapjes ertussen. Dat tweede is minder zwaar dan het klinkt, want een dutje van een uur zet de klok deels terug, maar het maakt de opbouw onvoorspelbaar, omdat niemand meer weet hoeveel uur er op de teller staat.

Misverstanden over slaapdeprivatie

“Slaapdeprivatie maakt iemand gehoorzamer.” Gehoorzamen is juist wat het langst blijft werken; wat verdwijnt is het tegenspreken, het opmerken en het bijsturen. Wie dat gehoorzaamheid noemt, verwart bereidheid met uitputting.

“Het is hetzelfde als deprivatie.” Nee. Deprivatie haalt prikkels weg terwijl je wakker bent; slaapdeprivatie haalt de slaap weg terwijl de prikkels doorgaan.

“Het is veilig, want er gebeurt niets met het lichaam.” Er gebeurt van alles, alleen niet zichtbaar. A.M. Williamson en Anne-Marie Feyer lieten in Occupational and Environmental Medicine 39 mensen 28 uur wakker blijven en legden dat naast hun prestaties na alcohol. Na 17 tot 19 uur zonder slaap scoorden ze op een deel van de tests gelijk aan of slechter dan bij 0,05 procent bloedalcohol, de Nederlandse rijgrens van 0,5 promille, met reactietijden tot vijftig procent trager. Langer wakker bracht ze op 0,1 procent.

Wat ik er zelf van zie

Ik ben Victor, gigolo, ruim vijfentwintig jaar thuis in BDSM en opgeleid als psychotherapeut. Slaapdeprivatie hoort niet bij wat ik aanbied: ik kom voor een avond, en dit vraagt een nacht die daarna nog een dag kost.

Mijn beeld komt uit de gesprekken erna, en twee dingen komen terug. Het eerste: mensen herinneren zich de nacht anders dan hij verliep. Het stuk waarvan zij denkt dat het uren duurde was veertig minuten, dus achteraf bespreken jullie twee verschillende nachten.

Het tweede is de rit naar huis. Daar gaat het mis, niet in de speelkamer. Wie na zo’n nacht in de auto stapt, doet dat met het reactievermogen van iemand die te veel op heeft. Geen beeldspraak, maar de meting hierboven.

Wat je zelf kunt doen

• Spreek een eindtijd af en zet er een wekker op. Onderhandelen over hoe lang dit nog duurt lukt niet meer zodra je erin zit.
• Regel de volgende dag voordat de nacht begint. Geen auto, geen werk, geen verantwoordelijkheid voor iemand anders.
• Laat slaapdeprivatie niet doorlopen tot na de tweede nacht. Daar kantelt het beeld van vermoeidheid naar waarnemingsstoornissen, en dat zie je aan niemand.
• Doe dit niet met iemand die je nauwelijks kent. Merken dat het niet meer klopt valt als eerste weg bij wie het ondergaat, dus moet het bij de ander zitten.
• Sla slaapdeprivatie over bij slaapproblemen, psychische kwetsbaarheid, epilepsie, diabetes of medicatie die op het zenuwstelsel werkt. Hier weegt het oordeel van een arts zwaarder dan een kinklist.
• Bespreek de nacht pas na een volledige nachtrust. Wat bij het ontbijt wordt gezegd, is niet wat wordt bedoeld.

Meer lezen over slaapdeprivatie

Op deze site zet edgeplay de categorie op een rij waar slaapdeprivatie onder valt, en beschrijft interrogation het scenario waarin het het vaakst wordt ingezet.

Buiten deze site is de overzichtsstudie van Waters en collega’s het beste startpunt: die beschrijft de tijdlijn van uur tot uur in plaats van alleen de eindtoestand. Williamson en Feyer is korter en concreter, over wat wakker blijven doet met autorijden.

Waar dit op deze site past

Slaapdeprivatie staat niet op mijn lijst: een afspraak met mij loopt over een avond, en dit vraagt een nacht plus de dag erna. Hoe machtsuitwisseling wél wordt opgebouwd, lees je op de pagina over de BDSM-date; wat ik wel en niet doe staat in mijn huisregels.

Bronnen

• Severe Sleep Deprivation Causes Hallucinations and a Gradual Progression Toward Psychosis With Increasing Time Awake. Flavie Waters, Vivian Chiu, Amanda Atkinson & Jan Dirk Blom, Frontiers in Psychiatry 9, artikel 303, 10 juli 2018 (DOI 10.3389/fpsyt.2018.00303, PMID 30042701; auteursnamen en tijdschriftgegevens los getoetst bij Crossref, open access, volledige tekst gelezen). Overzicht van 21 studies met samen 760 deelnemers, met slaaptekort van 24 uur tot elf nachten. Levert de volgorde waarin de verschijnselen optreden: waarnemingsstoornissen, angst, prikkelbaarheid, depersonalisatie en verstoord tijdsbesef binnen 24 tot 48 uur; samengestelde hallucinaties en verward denken na 48 tot 90 uur; wanen na 72 uur; en daarna een beeld dat lijkt op een acute psychose of een toxisch delier.
• The impact of sleep deprivation on decision making: a review. Yvonne Harrison & James A. Horne, Journal of Experimental Psychology: Applied 6(3), 236–249, 2000 (DOI 10.1037/1076-898X.6.3.236, PMID 11014055; volledige voornamen via Crossref, samenvatting woordelijk nagelezen via de eutils-API van PubMed). Levert de kern die dit begrip ontnuchtert: complexe, regelgestuurde en logische taken blijven bij kortdurend slaaptekort grotendeels intact doordat deelnemers extra moeite doen, terwijl juist het omgaan met het onverwachte eronder lijdt. Nieuwe oplossingen bedenken, plannen herzien, afleiding weerstaan en helder communiceren.
• Moderate sleep deprivation produces impairments in cognitive and motor performance equivalent to legally prescribed levels of alcohol intoxication. A.M. Williamson & Anne-Marie Feyer, Occupational and Environmental Medicine 57(10), 649–655, oktober 2000 (DOI 10.1136/oem.57.10.649, PMID 10984335; samenvatting opgehaald via de REST-dienst van Europe PMC omdat de PMC-pagina zelf een reCAPTCHA gaf). Negenendertig deelnemers, 28 uur wakker, vergeleken met dezelfde mensen na alcohol tot ongeveer 0,1 procent bloedalcohol. Levert dat na 17 tot 19 uur zonder slaap de prestatie op een deel van de tests gelijk was aan of slechter dan bij 0,05 procent bloedalcohol, met reactietijden tot vijftig procent trager, en dat langer wakker blijven het niveau van 0,1 procent bereikte. Let op: Crossref geeft voor de eerste auteur alleen initialen, dus haar voornaam staat hier bewust niet.

Verwante begrippen

• Edgeplay. De categorie waar slaapdeprivatie onder valt, met de reden dat “veilig” hier niet het juiste woord is.
• Deprivatie. Het wegnemen van zintuiglijke prikkels, waar dit woord vaak mee wordt verward.
• Sensory deprivation. Hetzelfde begrip onder zijn Engelse naam, met de rechtszaak waarin het opdook.
• Interrogation. Het scenario waarin wakker blijven het vaakst wordt gebruikt.
• Regels. De vorm waarin slaap in een doorlopende afspraak meestal wordt geregeld.
• Stopwoord. De afspraak die je in deze nacht hardop moet blijven herhalen.
• 24/7. De tijdsvorm waarin dit soort afspraken doorgaans wordt gemaakt.