Intimiteitsangst

Wat is intimiteitsangst?

Intimiteitsangst (Engels: fear of intimacy) is de angst of remming die opkomt zodra nabijheid echt wordt, terwijl het verlangen ernaar er wel degelijk is. Het gaat om het delen van gedachten en gevoelens die er voor jou toe doen met iemand die je belangrijk vindt. Onderzoekers meten het met de Fear-of-Intimacy Scale.

Hoe intimiteitsangst er in de praktijk uitziet

Intimiteitsangst laat zich het duidelijkst zien in het contrast tussen willen en terugtrekken. Je wilt nabijheid, je zoekt het zelfs op, en toch trek je je terug op het moment dat het echt begint te tellen.

Neem een veelvoorkomend patroon. Iemand geniet van de eerste weken van iets nieuws, het flirten, de spanning, het beeld dat de ander nog van haar heeft. Zodra het serieuzer wordt en ze zichzelf echt zou moeten laten zien, komt de onrust. Ze wordt afstandelijk, vindt gebreken bij de ander, of maakt het uit precies wanneer het goed gaat. Niet omdat ze de ander niet wil, maar omdat de kwetsbaarheid die bij nabijheid hoort te veel voelt. De Fear-of-Intimacy Scale van Descutner en Thelen meet precies dit: de angst, remming en aarzeling rond het aangaan en vasthouden van emotionele en lichamelijke nabijheid.

Waar intimiteitsangst vandaan komt

Intimiteitsangst wortelt meestal in hechting. In het vierdelige hechtingsmodel van Bartholomew en Horowitz bestaat een angstig-vermijdende stijl: mensen die nabijheid wél willen, maar het uit angst voor afwijzing uit de weg gaan. Die spanning tussen verlangen en angst is de motor onder intimiteitsangst.

De kern is kwetsbaarheid. Nabijheid vraagt dat je iemand toelaat die je iets kan doen, en juist dat voelt als gevaar voor wie geleerd heeft dat openheid niet veilig is. Dat kan voortkomen uit vroege ervaringen, uit een eerdere klap in een relatie, of uit een leven lang jezelf leren wegcijferen. Het is een aangeleerd patroon, geen karakterfout, en aangeleerde patronen kunnen veranderen.

Herken je dit?

De meeste mensen komen deze pagina niet tegen omdat ze een definitie zoeken, maar omdat ze iets in zichzelf herkennen. Dat herkennen is op zichzelf al iets waard. Wie merkt dat ze telkens afhaakt zodra iets echt wordt, houdt vaak jarenlang zichzelf voor dat ze gewoon “de juiste nog niet heeft gevonden”. De term geeft er een naam aan, en een naam maakt een patroon bespreekbaar.

Wat het benoemen je geeft, is een beginpunt. Je ziet dat het terugtrekken een reactie is en geen waarheid over jou. Het maakt de angst niet meteen kleiner. Een naam is geen oplossing, en intimiteitsangst laat zich niet wegdenken door hem te herkennen. Maar het is de eerste stap die alle andere mogelijk maakt.

Hoe intimiteitsangst zich uit

Intimiteitsangst neemt een paar herkenbare vormen aan. Vaak lopen ze door elkaar heen.

• Afstand nemen zodra het dichtbij komt, met ruzie, kritiek of stilte als middel om lucht te scheppen.
• Kiezen voor mensen die toch niet beschikbaar zijn, waardoor echte nabijheid nooit in beeld komt.
• Seks en gevoel uit elkaar houden, zodat het lichaam wel meedoet maar het hart op slot blijft.
• Iets beëindigen juist wanneer het goed gaat, omdat het goede het meest te verliezen valt.

Deze patronen zijn geen onwil. Ze zijn manieren om een risico te vermijden dat vroeger echt gevaarlijk voelde.

Wat intimiteitsangst niet is

“Intimiteitsangst betekent dat je geen relatie wilt.” Meestal is het omgekeerde waar. Het verlangen is er juist wel, en dat is precies wat het zo pijnlijk maakt.

“Het is gewoon verlegenheid.” Verlegenheid gaat over ongemak bij mensen in het algemeen. Intimiteitsangst gaat over de angst om je te laten zien aan iemand die je belangrijk vindt, en die twee kunnen los van elkaar staan.

“Wie afstand houdt, is koud.” De afstand is vaak een pantser om iets zachts. De buitenkant en de binnenkant vertellen hier zelden hetzelfde verhaal.

Wat ik ervan zie

Ik ben Victor, gigolo, en van origine psychotherapeut. Ik zie intimiteitsangst vaker dan welk ander patroon dan ook, en bijna altijd bij vrouwen die het van zichzelf niet zo zouden noemen.

Wat me telkens opvalt is het moment waarop het misgaat: niet bij het uitkleden, maar bij het gezien worden. Vrouwen die alles durven, tot het intiem wordt en er iets in hun blik dichtgaat. Soms merk ik het aan een grap op precies het verkeerde moment, aan het overnemen van de regie, aan het onderwerp dat plots verspringt. Ik dwing daar niets. Ik benoem het rustig, en ik laat de deur open zonder eroverheen te lopen. Wat ik doe is geen therapie, dat moet ook duidelijk zijn. Maar het is wel een plek waar het niet erg is als je dichtklapt, en waar niemand je erop afrekent.

Wat je zelf kunt doen

• Merk op wanneer je je terugtrekt, en zeg het hardop tegen jezelf: dit is het patroon, niet de waarheid over deze persoon.
• Zeg één ware zin meer dan comfortabel voelt, in plaats van je hele binnenkant in één keer open te leggen.
• Onderscheid de angst van het oordeel: dat iets spannend voelt, betekent niet dat het verkeerd is.
• Bespreek het met je huisarts als het je relaties structureel in de weg zit. Er is goede hulp voor, en je hoeft er niet alleen mee te blijven.

Waar je meer leest en waar je hulp vindt

Op deze site gaan een paar stukken over de nabijheid waar het hier om draait. In waarom ik geen vluggertjes doe schrijf ik over de tijd die echte nabijheid nodig heeft. Wil je begrijpen waar je eigen patroon vandaan komt, lees dan hechtingsstijl en angstige hechting.

Voelt intimiteitsangst als iets dat je leven raakt, dan is je huisarts het eerste adres; op Thuisarts.nl vind je betrouwbare uitleg over psychische klachten en hoe je hulp vindt. Voor wie de achtergrond wil, is het onderzoek van Descutner en Thelen naar de Fear-of-Intimacy Scale de bron waar het begrip vandaan komt.

Waar dit bij mij op neerkomt

Intimiteitsangst hoort bij een huisarts of psychotherapeut, niet bij een gigolo, en ik ga niet doen alsof een date dat oplost. Maar als je merkt dat je dichtklapt zodra het echt wordt, kan een avond zonder de last van een echte relatie een plek zijn om nabijheid te oefenen in je eigen tempo. Op intiem samenzijn lees je hoe zo’n avond eruitziet: rustig, zonder dat er iets moet, en met alle ruimte om te stoppen.

Bronnen

• Development and validation of a Fear-of-Intimacy Scale. Descutner & Thelen, Psychological Assessment 3(2), 218-225, 1991. De studie die intimiteitsangst omschrijft als angst, remming en aarzeling rond emotionele en lichamelijke nabijheid, en die de Fear-of-Intimacy Scale ontwikkelde.
• Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Bartholomew & Horowitz, Journal of Personality and Social Psychology 61(2), 226-244, 1991. Beschrijft de angstig-vermijdende hechtingsstijl: mensen die nabijheid willen en die tegelijk uit angst voor afwijzing uit de weg gaan.
• Fear of Intimacy Scale: Validation and Extension with Adolescents. Sherman & Thelen, Journal of Social and Personal Relationships, 1996. Bevestigt de Fear-of-Intimacy Scale in een tweede groep en breidt het meetinstrument uit.

Verwante begrippen

• Hechtingsstijl. Het patroon waaruit intimiteitsangst vaak voortkomt, en de plek om te beginnen als je wilt begrijpen waarom je terugdeinst.
• Angstige hechting. De hechtingsstijl waarin verlangen naar nabijheid en angst erover samen optrekken.
• Erotische afstand. De ruimte tussen twee mensen die nodig is voor verlangen, en die bij intimiteitsangst juist te groot wordt.
• Aanraakarmoede. Wat langdurig gemis aan nabijheid met een mens doet, iets waar intimiteitsangst ongemerkt toe kan leiden.
• Eenzaamheid. De prijs die terugtrekken vaak stil met zich meebrengt.