Hechtingsstijl

Wat is een hechtingsstijl?

Een hechtingsstijl (Engels: attachment style) is het patroon waarmee iemand nabijheid zoekt of juist vermijdt in hechte relaties. Het begrip komt uit onderzoek naar de band tussen kind en verzorger en werd later toegepast op volwassen liefdesrelaties. Het beschrijft een neiging, geen persoonlijkheidstype dat vastligt.

De vier stijlen

Drie uit het kinderonderzoek, en één die later is toegevoegd.

1. Veilig. Nabijheid voelt bereikbaar. Je durft te steunen en gesteund te worden zonder dat het spannend wordt.
2. Vermijdend. Afstand voelt veiliger dan nabijheid. Zelfredzaamheid staat voorop, ook waar dat niet nodig is.
3. Angstig-ambivalent. Nabijheid is gewenst en tegelijk onzeker. De aandacht gaat naar of de ander nog blijft.
4. Gedesorganiseerd. Geen consistente strategie: zoeken en afstoten wisselen elkaar af.

Mary Ainsworth ontwikkelde de Strange Situation Procedure om die patronen bij baby’s zichtbaar te maken, en onderscheidde er aanvankelijk drie. De vierde is vanaf 1983 toegevoegd door haar collega Mary Main, op grond van gedrag dat in geen van de drie bestaande categorieën paste.

Bij volwassenen wordt vaak een indeling met vier kwadranten gebruikt, die Kim Bartholomew en Leonard Horowitz in 1991 in Journal of Personality and Social Psychology voorstelden. Daarin heet de vermijdende kant afwijzend-vermijdend of angstig-vermijdend, afhankelijk van hoe iemand over zichzelf denkt.

Waar de theorie vandaan komt

Uit onderzoek naar kinderen, en pas veertig jaar later uit onderzoek naar geliefden.

De theorie is ontwikkeld door psychiater en psychoanalyticus John Bowlby. Zijn uitgangspunt: de band met een verzorger is geen bijproduct van voeding maar een eigen biologisch systeem, dat nabijheid organiseert wanneer er dreiging is.

De stap naar volwassen relaties zetten Cindy Hazan en Phillip Shaver in 1987, in Journal of Personality and Social Psychology. Zij vatten romantische liefde op als een hechtingsproces en gebruikten dezelfde drie categorieën die Ainsworth bij kinderen had gevonden: veilig, vermijdend en angstig-ambivalent. Hun methode was eenvoudig: drie korte alinea’s, en volwassenen kozen welke het beste beschreef hoe zij zich in liefdesrelaties voelden en gedroegen.

Dat is meteen de zwakte van veel populair gebruik. De oorspronkelijke meting was een zelfbeschrijving met drie opties, geen diagnose.

Wat een hechtingsstijl voor een relatie betekent

Er is een verband, het is gemeten, en het loopt anders bij de twee onveilige stijlen.

Tianyuan Li en Darius Chan brachten in European Journal of Social Psychology 73 studies samen, met 118 onafhankelijke steekproeven en 21.602 deelnemers. Hun uitkomst: zowel angst als vermijding hangt samen met slechtere relatiekwaliteit, op cognitief, emotioneel en gedragsniveau.

Het interessante zit in het verschil. Vermijding hing sterker negatief samen met algemene tevredenheid, verbondenheid en steun in de relatie. Angst hing juist sterker samen met meer conflict. Het effect van geslacht op die verbanden was zwak.

Wat dat praktisch betekent: iemand met een vermijdende neiging trekt zich terug en de ander mist steun; iemand met een angstige neiging zoekt contact en er ontstaat botsing. Twee heel verschillende problemen, allebei onder hetzelfde kopje.

Waarom een hechtingsstijl niet vastligt

Omdat het onderzoek naar stabiliteit iets voorzichtigers laat zien dan de populaire versie.

Chris Fraley bracht in Personality and Social Psychology Review longitudinale gegevens samen en toetste twee modellen tegen elkaar: het prototypemodel, waarin vroege representaties blijven meespelen, en het revisionistische model, waarin ze door nieuwe ervaringen worden bijgesteld.

Zijn conclusie: “attachment security is moderately stable across the first 19 years of life and that patterns of stability are best accounted for by prototype dynamics”. Matig stabiel, met een gewogen stabiliteit van ongeveer r = 0,39 over intervallen van een maand tot eenentwintig jaar.

Matig is niet vast. Er zit een blijvende component in, en er is ruimte voor verandering. Wie zichzelf een etiket opplakt en dat als verklaring gebruikt voor waarom iets niet kan, gebruikt het begrip strenger dan het onderzoek toestaat.

Hoe het in bed zichtbaar wordt

Op twee manieren die tegengesteld aanvoelen en dezelfde oorsprong hebben.

De meta-analyse van Li en Chan meet relatiekwaliteit en niet seks, maar het patroon dat zij vinden is in de slaapkamer herkenbaar. Vermijding hing bij hen sterker samen met minder verbondenheid en minder ervaren steun; angst sterker met meer conflict.

Vertaald naar wat mensen beschrijven: bij een vermijdende neiging verdwijnt de behoefte aan nabijheid niet, maar wordt ze onhandig om te tonen. Seks kan dan makkelijker zijn dan erna blijven liggen, en het gesprek achteraf voelt zwaarder dan de daad zelf. Bij een angstige neiging gaat de aandacht juist naar de ander: gaat het goed, is dit genoeg, blijft die. Dat maakt het moeilijk om te merken wat je zelf wilt, want er is een vraag die eerst beantwoord moet worden.

Wat allebei gemeen hebben: de aandacht zit ergens anders dan bij de eigen ervaring. Dat is precies waar het bij seksuele responscyclus misgaat, want opwinding vraagt aandacht die nergens anders heen hoeft.

Dit zijn gemiddelden uit groepsonderzoek. Ze vertellen iets over patronen en niets over jou, en ze zijn geen verklaring waar je je achter kunt verschuilen.

Waarom een etiket zo aantrekkelijk is

Omdat het iets ordent wat verwarrend voelt, en dat is de reden dat het misbruikt raakt.

De vier stijlen geven taal aan iets waar mensen anders geen woorden voor hebben. Dat is winst. Wie voor het eerst leest dat terugtrekken bij spanning een patroon is en geen karakterfout, herkent zichzelf en voelt opluchting.

De keerzijde zit in het gemak waarmee zo’n woord een eindpunt wordt. Een etiket verklaart niets; het benoemt. Het onderzoek van Fraley laat bovendien zien dat de stabiliteit matig is, dus dat het patroon meebeweegt met wat je meemaakt. Wie zegt dat hij nu eenmaal vermijdend is, gebruikt een beschrijving als excuus.

Er is nog iets. Mensen vormen verschillende patronen met verschillende mensen. Eén etiket voor een heel leven doet dus geen recht aan wat er gemeten is.

Wat mensen verkeerd denken over hechtingsstijlen

“Je hebt er één en dat blijft zo.” Fraley vond matige stabiliteit, geen vaste eigenschap. Het prototypemodel wint, maar dat betekent een blijvende invloed en geen determinisme.

“Een online test vertelt je welke je hebt.” De oorspronkelijke volwassenmeting van Hazan en Shaver bestond uit drie alinea’s waaruit je koos. Dat is een bruikbaar onderzoeksinstrument en geen diagnose.

“Vermijdend en angstig zijn twee varianten van hetzelfde probleem.” Het meta-onderzoek laat het tegendeel zien: vermijding hangt sterker samen met minder tevredenheid en steun, angst juist sterker met meer conflict.

“Het zegt wie je bent.” Het beschrijft een patroon in hechte relaties. Mensen kunnen bovendien verschillende patronen hebben met verschillende mensen, wat de neiging om iemand één etiket op te plakken verder ondergraaft.

“Vermijdend betekent dat iemand geen behoefte aan nabijheid heeft.” De behoefte is er wel; wat ontbreekt is een manier om haar te laten zien. Dat verschil is de reden dat terugtrekken zo vaak wordt gelezen als onverschilligheid, terwijl het onder spanning juist het tegenovergestelde kan betekenen.

Wat je hiermee kunt

• Gebruik het als beschrijving, niet als verklaring. “Ik trek me terug als het spannend wordt” helpt; “ik ben nu eenmaal vermijdend” sluit het gesprek af.
• Kijk naar het patroon in plaats van naar het etiket. Wat gebeurt er bij jou als de ander dichterbij komt, en wat als die afstand neemt.
• Reken erop dat het kan schuiven. Matige stabiliteit betekent dat ervaringen meetellen.
• Plak geen etiket op de ander. Het meta-onderzoek beschrijft groepen, en het effect van geslacht op die verbanden bleek zwak, wat de gebruikelijke aanname over angstige vrouwen en vermijdende mannen niet steunt.
• Vraag door bij een test. De oorspronkelijke volwassenmeting bestond uit drie alinea’s waaruit je koos; een online vragenlijst die je een label toewijst doet iets anders dan wat het onderzoek deed.
• Zoek een relatietherapeut als het patroon je in de weg zit. Deze pagina legt een begrip uit en is geen behandeling.

Meer lezen over hechtingsstijlen

Binnen deze begrippenlijst gaat vecht-of-vluchtreactie over wat er onder dreiging in een lichaam gebeurt, wat verwant is aan de hechtingsreflex maar er niet mee samenvalt, en beschrijft aftercare hoe mensen elkaar na een intense ervaring weer opzoeken.

Buiten deze site is de meta-analyse van Li en Chan het bruikbaarst als je wilt weten wat er werkelijk is gemeten, en zet Fraley uiteen hoe stabiel het nu eigenlijk is.

Waar dit op deze site past

Het woord komt langs in mails, meestal als verklaring vooraf: ik ben vermijdend, dus verwacht niet te veel. Dat hoeft niet. Wat wel helpt is zeggen wat je bij nabijheid merkt, want daar kan ik iets mee. Hoe een eerste gesprek loopt, staat bij een afspraak maken.

Bronnen

• Romantic love conceptualized as an attachment process. Cindy Hazan & Phillip Shaver, Journal of Personality and Social Psychology 52(3), 511–524, 1987. Het artikel dat de hechtingstheorie naar volwassen liefdesrelaties bracht. Levert de opvatting van romantische liefde als hechtingsproces en het gebruik van de drie categorieën veilig, vermijdend en angstig-ambivalent, overgenomen uit het kinderonderzoek van Ainsworth.
• Attachment Stability From Infancy to Adulthood: Meta-Analysis and Dynamic Modeling of Developmental Mechanisms. R. Chris Fraley, Personality and Social Psychology Review 6(2), 123–151, 2002 (DOI 10.1207/S15327957PSPR0602_03). Meta-analyse van longitudinale gegevens waarin het prototypemodel en het revisionistische model tegen elkaar worden getoetst. Levert de conclusie “attachment security is moderately stable across the first 19 years of life and that patterns of stability are best accounted for by prototype dynamics”, en de gewogen stabiliteit van rond r = 0,39 over intervallen van een maand tot eenentwintig jaar. Gelezen via de Crossref-API, omdat de uitgever geautomatiseerde toegang blokkeert.
• How anxious and avoidant attachment affect romantic relationship quality differently: A meta-analytic review. Tianyuan Li & Darius K.-S. Chan, European Journal of Social Psychology 42(4), 406–419, 2012 (DOI 10.1002/ejsp.1842). Meta-analyse over 73 studies met 118 onafhankelijke steekproeven en 21.602 deelnemers. Levert de bevinding dat zowel angst als vermijding samenhangt met slechtere cognitieve, emotionele en gedragsmatige relatiekwaliteit, dat vermijding sterker negatief samenhangt met algemene tevredenheid, verbondenheid en steun, dat angst sterker samenhangt met conflict, en dat het modererende effect van geslacht zwak was. De uitgeverssite laat geen scripts toe; het abstract komt daarom van Crossref.
• Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Kim Bartholomew & Leonard M. Horowitz, Journal of Personality and Social Psychology 61(2), 226–244, 1991 (DOI 10.1037/0022-3514.61.2.226). Het artikel waarin het vierkwadrantenmodel voor volwassenen wordt voorgesteld, met het onderscheid tussen afwijzend-vermijdend en angstig-vermijdend. Alleen de bibliografische gegevens zijn geverifieerd, via de Crossref-API; de uitgever deponeerde geen abstract en blokkeert geautomatiseerde toegang, dus aan dit artikel wordt op deze pagina geen inhoudelijk citaat ontleend.
• Attachment theory. Engelstalige encyclopedie. Levert de toeschrijving van de theorie aan psychiater en psychoanalyticus John Bowlby (1907–1990), de Strange Situation Procedure waarmee Mary Ainsworth hechtingspatronen identificeerde, de aanvankelijke drie categorieën, en de vierde classificatie die vanaf 1983 door Ainsworths collega Mary Main is toegevoegd op grond van gedrag dat niet in de bestaande categorieën paste.

Verwante begrippen

Een hechtingsstijl beschrijft hoe iemand nabijheid organiseert; de begrippen hieronder gaan over wat er in het moment zelf gebeurt.

• Vecht-of-vluchtreactie. De alarmreactie op dreiging, verwant aan de hechtingsreflex maar er niet gelijk aan.
• Aftercare. Het opzoeken van elkaar na afloop, waar hechtingspatronen zichtbaar in worden.
• Subdrop. De terugslag achteraf, die bij de een om nabijheid vraagt en bij de ander om ruimte.
• Consent. De afspraak die niet afhangt van wat je gewend bent te vragen.
• Huidhonger. Het verlangen naar aanraking, dat bij angstige hechting toeneemt en bij vermijdende afneemt.
• Relatietherapie. De behandelvorm die op dit model is gebouwd, met de cijfers erbij.
• Achtervolger-vluchterpatroon. Het conflictgedrag waarin hechtingsangst zichtbaar wordt.
• Affaire. Waarom vermijdende hechting hier het sterkst mee samenhangt, via toewijding en niet via lust.