Relatietherapie

Wat is relatietherapie?

Relatietherapie (Engels: couples therapy) is een vorm van psychotherapie waarin partners samen met een therapeut werken aan hun relatie: aan hoe ze met elkaar omgaan, communiceren en terugkerende conflicten aanpakken. In Nederland heet het ook systeemtherapie of relatie- en gezinstherapie. Het is bedoeld voor stellen die er samen niet meer uitkomen. Deze pagina legt het begrip uit en is geen medisch advies.

Hoe relatietherapie er in de praktijk uitziet

De kern is dat je er samen zit. Neem een stel dat maanden in dezelfde ruzie vastzit en er thuis niet meer uitkomt. Bij een relatietherapeut vertelt niet één van beiden het verhaal, maar zitten ze er samen, en kijkt de therapeut naar wat er tussen hen gebeurt in plaats van wie gelijk heeft. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie is systeemtherapie “een vorm van psychotherapie en wordt ook wel relatie- en gezinstherapie genoemd”, waarbij het kenmerkende is dat belangrijke naasten zoals de partner bij de therapie worden betrokken. De therapeut focust op de manier waarop mensen met elkaar omgaan, niet op één schuldige.

Hoe relatietherapie werkt

Relatietherapie behandelt niet de losse klacht maar het patroon tussen twee mensen. Een van de best onderzochte vormen is emotionally focused therapy (EFT), die stevig op de hechtingsstijl leunt: terugkerende ruzie wordt daarin gelezen als protest tegen een verbroken emotionele band, niet als een karakterfout. Uit de uitgebreide meta-analyse van Spengler en collega’s uit 2024 komt EFT naar voren als een evidence-based behandeling die werkt bij uiteenlopende problemen en waarvan de verbetering tot twee jaar na afloop overeind blijft. De therapeut helpt het stel het patroon te zien en te veranderen, in plaats van te bepalen wie er wint.

Vormen van relatietherapie

Relatietherapie bestaat in verschillende scholen, maar ze delen dat het stel samen in de kamer zit. In Nederland valt veel relatietherapie onder de systeemtherapie, die de partner en soms andere naasten bij de behandeling betrekt, volgens de NVRG. Emotionally focused therapy richt zich op de emotionele band en de gehechtheid daaronder. De methode die naar de relatieonderzoekers John en Julie Gottman is genoemd, bouwt op onderzoek naar wat stellen die het volhouden anders doen. Welke vorm past, hangt af van het stel en de therapeut, en de keuze daarvoor loopt via een geregistreerde behandelaar, niet via een zelftest.

Wat relatietherapie kan opleveren

Wat relatietherapie een stel kan geven, is vooral begrip en een andere manier van praten. Voor jullie samen betekent het dat een vastgelopen gesprek weer op gang komt en dat je de reactie van de ander leert lezen in plaats van bestrijden. Voor jou persoonlijk kan het schelen dat je je niet langer de enige met een probleem voelt, omdat de blik verschuift van wie er iets fout doet naar wat er tussen jullie gebeurt. Het onderzoek naar EFT laat zien dat die verbetering bij veel stellen ook na de therapie standhoudt. Wat het niet is: een snelle reparatie of een garantie. Relatietherapie vraagt dat beide partners het willen, kost tijd, en kan ook eindigen in de conclusie dat uit elkaar gaan de eerlijkste uitkomst is. Het is bovendien iets anders dan individuele therapie: de relatie is hier de cliënt, niet één persoon.

Wat relatietherapie niet is

“Relatietherapie is een laatste redmiddel voor als het bijna over is.” Dat hoeft niet. Het is er net zo goed voor stellen die er vroeg bij zijn en een patroon willen keren voordat het vastroest.

“De therapeut kiest een kant en zegt wie gelijk heeft.” Nee. Systeemtherapie kijkt naar het patroon tussen mensen, niet naar schuld. Er is geen winnaar aan te wijzen.

“Het is hetzelfde als een goed gesprek dat je zelf voert.” Nee. Een relatiegesprek is onderhoud dat je zelf doet; relatietherapie is professionele hulp met een opgeleide therapeut erbij, voor als dat onderhoud niet meer volstaat.

“Relatietherapie is alleen voor getrouwde stellen.” Nee. Het staat open voor elk stel dat samen aan de relatie wil werken, of je nu getrouwd bent, samenwoont, net begonnen bent, of een relatie hebt met meer dan twee mensen. De vorm van de relatie bepaalt niet of je er terechtkunt.

Verder lezen en waar je terechtkunt

• Hechtingsstijl legt de gehechtheidstheorie uit waar veel relatietherapie op teruggrijpt.
• Relatiegesprek beschrijft het onderhoud dat je zelf doet, de stap vóór professionele hulp.
• De NVRG houdt een kwaliteitsregister bij van relatie- en gezinstherapeuten, zodat je een geregistreerde therapeut kunt vinden.
• Thuisarts.nl raadt aan erover te praten met onder meer je huisarts, en de huisarts is in Nederland het gebruikelijke startpunt voor een doorverwijzing.

Waar dit op mijn site past

Relatietherapie bied ik niet aan, en dat is bewust: daarvoor ga je naar een relatie- en gezinstherapeut, meestal via je huisarts. Wat ik doe is iets anders dan hulp bij een vastgelopen relatie. Twijfel je of jullie er samen uitkomen, dan is de huisarts het juiste eerste adres. Heb je een algemene vraag en wil je gewoon even praten, dan mag dat vrijblijvend, maar ik ben gigolo, geen therapeut.

Bronnen

• Wat is systeemtherapie. Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie (NVRG). Levert dat systeemtherapie “een vorm van psychotherapie” is die “ook wel relatie- en gezinstherapie genoemd” wordt, dat belangrijke naasten zoals de partner bij de therapie worden betrokken, en dat de NVRG een beroepsvereniging en kwaliteitsregister voor deze therapeuten is.
• A comprehensive meta-analysis on the efficacy of emotionally focused couple therapy. Paul M. Spengler, Nicholas A. Lee, Stephanie A. Wiebe & Andrea K. Wittenborn, Couple and Family Psychology: Research and Practice, 2024. Levert dat EFT een op de gehechtheidstheorie gebaseerde, evidence-based relatietherapie is die bij uiteenlopende problemen werkt en waarvan de winst tot twee jaar na de behandeling behouden blijft.
• Problemen thuis. Thuisarts.nl, Nederlands Huisartsen Genootschap. Levert het advies om erover te praten met onder meer je huisarts, het gebruikelijke startpunt voor een doorverwijzing naar een relatietherapeut.

Verwante begrippen

Relatietherapie grijpt sterk terug op de hechtingsstijl: hoe mensen zich hechten, bepaalt vaak het patroon dat de therapie behandelt.

• Hechtingsstijl. De gehechtheidstheorie waar veel relatietherapie, en EFT in het bijzonder, op leunt.
• Relatiegesprek. Het onderhoud dat je zelf doet, de stap vóór professionele hulp.
• Co-regulatie. Samen tot rust komen, een van de dingen die relatietherapie probeert te herstellen.
• Ethische non-monogamie. Ook stellen met meerdere partners kunnen bij een relatietherapeut terecht.